Gipuzkoaren banaketa berria, 1680. Hendaiarrekin izandako istilu batek Frantzia eta Espainiaren arteko bakea zapuztu zuen. Nazioarteko auzi bat saihesteko Batzar Nagusiek esku hartu zuten hondarribitarrek obeditzea lortu gabe. Gertakaria 1679an sortu zen – dio Gorosabek-, Hendaiakoak gilazko ontziekin joan zirelako, Maria Luisa Borboikoa erreginaren joan-etorria zela eta. "Frantsesak kexatu ziren Hondarribikoek beren aurka zenbait harrapaketa eta beste zenbait gehiegikeria egin zituztelako, hala nola Ancourteko printzearen apez eta morroi batzuk errege-igarotze horren ondorioz erre zituzten txalupa bat erre zietelako, eta beren jaiotzaren bandera zuria laidoztatu zutelako. Hura zigortzeko, hurrengo urtean tropa ugari bildu ziren Baionatik gertu, Gipuzkoa inbaditzeko ahaleginarekin, eta, aldi berean, Hondarribiko maskorrean gerrako lau fragata kokatu ziren, portura sartu eta handik irteten ziren ontzi guztiak harrapatzen zituztenak. Horren ondoren, hainbat ekintza egin ziren, besteak beste, ilitate, kalte eta gaitzei buruzkoak. Hain egoera larria ikusita, probintzia hau Donostiako Batzar Nagusian bildu zen. Erregearengandik jaso zituen aginduen arabera, Frantziatik hauste bat ekidin nahi zuen, eta, horretarako, hura egiteko aitzakia ere kentzen saiatzen zen. Horretarako, Batzordeak bere esku zeuden probidentzia batzuk agindu zituen. Horietako bat izan zen Martín Antonio de Barrutia y Salinas jauna, Arrasateko bizilaguna, batzordeko epaile izendatzea, ustezko gehiegikeriak ikertzeko, hala badagokio, errudunak atxilotzeko eta Donostiara eramateko. Bere komisioa betez, Barrutia bere aholkulari, eskribau eta sheriffarekin joan zen hiri horretara, baina kaputxinoen komentura iristean, bere zaindariak eta predikarietako batek, zeinekin gaiari buruz hitz egin baitzuen, konbentzitu egin zuten bertara sartzen saia ez zedin. Izan ere, auzotarrak armatuta zeuden, eta erabaki zuten ez zezatela inolako prozedurarik egin haien aurka, eta hil ere egingo zuten, baldin eta eginbiderik txikiena ere egiten saiatzen bazen haien erruak argitzeko. Halako egoera kezkagarria ikusirik, Barrutia komisioko epailea ez zen ausartu aurrera egiten, baina ahalik eta hobekien betetzeko irrikaz bidali zuen komentu horretako predikaria hirira, alkateak ordezkatzera bere bidaiaren xedea. Eginkizun horrek ere ez zuen ondoriorik izan, zeren, apaiz batzuk bildu zitzaizkionean, ez baitzioten utzi aita predikariari aurrera egiten, eta itzuli egin behar izan zuten. Barrutia Batzar Nagusian aurkeztu zen, eta Donostian bilduta jarraitzen zuen. Bertan, gertatutakoaren berri eman zuen. Ikustaldian, adostutako informazioa jasotzea erabaki zen, Hondarribian sartu gabe zeuden inguruko lekuetan. Eta, bitartean, Batzar Nagusi honek idatzi zuen ezen, zenbait eragozpenengatik, ezin zirela etorri, eta probintziak berriro agindu zion hiriari beste ahaldun batzuk izenda zitzala, eragozpenik gabe. Komunikazio horrekin, hirirako propio bat atera zen. Bere esparrura iritsi aurretik, suzko armak zeramatzaten zortzi klerikorekin topo egin zuen, eta haiek miatu egin zuten; eta, zeraman plegua aurkitu ondoren, berarekin Donostiara itzultzeko eskatu zioten, ez baitzegoen Hondarribirik Gipuzkoaren aginduetarako. Apaizek, horrekin pozik ez zeudela, sastakaiez mehatxatu eta soinekoa hautsi zioten; beraz, ofizioa entregatu gabe itzuli behar izan zuen. Probintziak gertaera larri honen berri eman zion erregeari, erremedio egokia eman ziezaion, eta Hondarribikoen erresistentziari buruz erabakitako informazioa jasotzen jarraitu zuen. Horren emaitzan oinarrituz, 1680ko maiatzaren 21eko batzar orokorrak honako hau xedatu zuen: gaien egoerak eta lasaitasun komunaren nahiak, garai hartan, ez zutenez uzten inobedienteen aurkako foru legea zorroztasun osoz aplikatzen, Hondarribiko bizilagunak ziren bezala, eta, behar zen garaian betetzeko erreserbatuta, Gipuzkoako anaitasunetik betiko kanpo uzten zituela. Erregeari ebazpen horren berri ematea, jakinaren gainean egon dadin eta onar dezan. Bere magestadeak, erantzun gisa, probintziak merezi zuen estimua adierazi zuen, zuen leialtasun eta arduragatik, baina, aldi berean, Hondarribiarekin harreman eta elkarkidetza onak izateko desioa azaldu zuen, hiri hori zegoen leialtasun eta egoeragatik. Errege zedula hori jasotzean, batzar partikularra deitu zen Olatuen ermitan; bertan, erregearen nahiak asetzeko, Hondarribia Gipuzkoako ermandadeari itzultzea erabaki zen. Hiri hura ez zen bat-batean elkartu, errege kontseiluaren aurrean negozioa justiziazko bidean zegoelakoan, eta hori aurreko desakatoei beste desaire bat eranstea zen. Azkenean, 1680ko urriaren 3ko errege-horniduraren bidez, batzarrak hartutako erabakia deuseztzat jo zen, Hondarribia probintziako anaitasunetik baztertuz, eta, beraz, hiri hori ordura arte bezala berari zegozkion ohoreekin lotuta egotea agindu zuen. Bere betetzean, Hondarribia berehalako batzar nagusietan onartua izan zen, lehen bezala ".