Gipuzkoaren banaketa, 1638-1653. 15 urtez, Hondarribiak Gipuzkoako Batzar Nagusietara joateari utzi zion eta Nafarroako bilera kudeatzen saiatu zen. Gorosabelek honela kontatzen du plazaren nabigazio errepikakorrak agerian uzten duen gorabehera hori: "1638an hiriaren titulua lortu bezain laster, probintziako Batzar Nagusi eta partikularretara aurkezteari utzi zion, aitzakia desberdinekin; baina desbideratzearen benetako arrazoia beste bat zen, berehala aurkitu zena. Izan ere, bere asmoa zen prokuradoreek Batzarretan lehenengo eserlekua hartzea, lehenengoek ere bozkatuz; eta deialdietan hiriaren izena hiribilduen izenaren aurretik jartzea. Hitz batez, beste herri guztien prerrogatiben erabileran gaindi zedin nahi zuen, beren antzinako jabetzan eta ohituran beren garrantzi handienagatik aurreratuen zeudenei kalte eginez, eta, beraz, sutondoan kargatuago zeudenei. Probintziak hain eskakizun irregularrik eragin ez zuenez, Hondarribiak nahiago izan zuen Batzarretara joateari utzi, aurreko eserlekua bertan izan arte, bere harrokerian kategoria berria baino txikiagoa iruditzen baitzitzaion. Hondarribiko plazaren defentsa ez zen bertako bizilagunengatik egin, baizik eta tropak eta beste herri batzuetako herenak elkartuta, probintziaren aginduz sartu baitziren bertan, setioaren historiak erakusten duen bezala. Bidezkoa bazen, bada, aipatu aldian plaza honen erresistentzia heroikoa betikotzeko, oso hiri adoretsuaren ohorezko titulua ematea: hala bazen, baita ere, bertan nabarmendu ziren bere seme-alabak saritzea: ez zen hala izango, ziur aski, gainerako gipuzkoarren loriak ilunduta geratzea. Eta ez zen erregularra, beren odola isuri eta herri honen salbamenaz hainbat sakrifizio egin ondoren, beren ohoreetan geroratuak izan zitezen. Horrela ulertu zuen probintziak, jokabide horrek eragin zion sentimendua adieraziz; eta horri gehitu zitzaion Hondarribia Nafarroako Erresuman sartzeagatik kudeatzen ari zela, Gipuzkoatik bananduz ". 1795eko urrian Nafarroako Gorteei aurkeztutako txosten baten bidez, Idoatek argitaratua "R. de la H. N." (II) badakigu zertan dautzan kudeaketa horiek: "Nafarroako barne eta kanpo merkataritza sustatuko duen portu propioa, Gorte Nagusiek mende honetan eta joan den mendean izan duten lehen mailako interesekoa izan da. 1644an egindakoetan, gure Kongresu nazionalaren eta Hondarribiko kabildo sekularraren (Antso erregearen herria) artean eratu zen, Nafarroaren eta hiri haren arteko merkataritza absolutua, elkarrekikoa eta askea berrezartzeari buruz, zeina antzinakoa izan baitzen 1521ean zaildu zen arte, Karlos V.aren eta Frantzisko I.a Frantziakoaren arteko gerra odoltsuarekin, non frantziarrek Hondarribia eta Iruñeko gaztelua eta hiria bereganatu baitzituzten, Hondarribiko trafikoa baztertuz eta Baiona, Donibane Lohizune eta Ziburura babestuz. Hitzaldi horietan merkataritza hura zaharberritzearen alde onak eta txarrak azaltzen dira, eta Hondarribiko ofizialtasuna nabarmentzen da, Nafarroarekiko elkarrekiko merkataritzarako eta Bidasoa ibaia nabigagarri egiteko irrikan. Eta ardura egokia agertzen da Gorte haietan; 1642koetan jada erabaki zen Errenteriako hiribilduari aldeko gutunak ematea portuari buruz zuen asmoari begira, adi hori Erresumaren aldekoa baitzen, eta Erresumaren izenean erregearekin, haren visorreyarekin eta gainerako pertsonekin instantzia egoki guztiak egitea, Pasage-Errenteriako portuaren inguruaren dekretuan Erresuma horretan sar zedin. Eta Diputazioak ordezka zezala eta erregutu ziezaiola Eguzkiaren Bigarren Mendekoari, ohartaraziz ez zela hitz egiten, baizik eta Nafarroako erreinua ingurumari horretan sar zedin, Erresumarenak ez ziren beste interes batzuez hitz egin gabe, eta auzitan ari ziren herriei auzian atxiki gabe. 1642ko eta 44ko Gorteetan ere ez zen platika gainditu proiektua, nahiz eta geroago Aldundiari egindako azterketara igorri zen, eta Batzordea ez zen berriro martxan jarri 1702ko Gorteetara arte ". Hondarribitarrak Gipuzkoara itzultzeari uko egin zionez, Gipuzkoako Batzarrek hiria ofizialki banatzea erabaki zuten. Gorosabelek dio: "Adierazpen gogorrez idatzitako erabaki larri honen erabakia 1651ko apirilean Tolosako hiribilduan egindako Batzar Nagusietan hartu zen, horretaz gehiago ez hitz egiteko aginduz. Ordutik, Hondarribia probintziarekiko arrotza zen herritzat hartu zen bere harreman zahar guztietan, eta, horren ordez, Irungo Unibertsitatearen ordezkaritza onartu zen, eszisio horretan parte hartu ez zuena. 1653ko maiatzean Elgoibarko hiribilduan bildu ziren Batzar Nagusiak, eta Hondarribiak, bertan, obedientzia eta probintziarekiko mendekotasuna adierazi zituen, aurreko uziei formalki uko eginez; eta hamabost urteren buruan, Gipuzkoako anaitasunera itzuli zen, lehen probintzietako batzarretan zuen eserleku berarekin ".