L. L. Bonapartek, 1869an, iparraldeko nafar garaian sailkatu zuen, eta, horren barruan, Gipuzkoako azpieuskalkian eta Irungo barietatean. 1778ko dokumentu batean, Hondarribiako euskarari buruz honako hau esaten da: "Orain arte, ez da adierazi hautsi-mautsitzat, eta ezin da ulertu halakotzat jo, jatorrizko hizkuntza arrunt eta arrunta denak edo gehientsuenak ulertzen diren euskal hizkuntza delako, hala harresiaz kanpokoan nola baserri askotan eta hauetan guztietan; eta gaztelania bakarrik dutenak oso gutxi dira, eta erregearen mendekoetara mugatzen dira, Armen plaza izateagatik, eta, zalantzarik gabe, horiengatik sartu zen beren gogo-bazkarako erdaraz predikatzeko ohitura erlijiosoa, baina bascuence-an alde batera utzi gabe..." (Beste batzuk: "G. H. L. V.", Auñam, l960, t. I, 67-102. or.). XIX. mendearen lehen herenean, Añibarrok, prediku gisa, erabat euskaldunak ziren herrien zerrenda batean sartu zuen. (Bestelakoak: Op. Cit., 44-60. or.) Gaur egun (1970), 6.800 euskaldun daude, hau da, biztanle guztien % 65 (P. de Y.: "Los D. y V.", sep. "B. R. S. A. P.", 1973, 42. or.). 1778an euskararen erabilerari buruz, ikus Satrústegui: 1778ko euskal platika Hondarribiko prozesuan, "FLVSD", 32. zk., 287-302. or. 1979ko maiatzean, Ondarroako Udal berriak erabaki zuen, aldeko 13 botorekin eta bi abstentziorekin, udal osoko bilkuretako aktak euskaraz idatziko zirela, gaztelerazko itzulpenik gabe. Aurrekaririk gabeko akordio honek artxiboko arrantzari buruzko Hendaiako Udalaren gutun batzuek soilik gainditzen duten tradizioa hausten du.