Hiribildua. Hiribilduko hirigunea Andre Maria arkuan hasi eta eliza gotortura iristen den kale nagusi batez eta nahiko erregularra den zeharkako kale sorta batez osatuta dago. Antzinako arma-plaza hiriko goialdean kokatu zen. Kale nagusiak Kale Nagusia, Pampinot, Chapitel edo San Nikolas, Iturriak eta Dendak izan dira. Egitura eta eraikuntza Aro Modernokoak dira, Erdi Arotik ia aldatu ez den arren. Bere tipismoarengatik, Kale Nagusia nabarmentzen da, prozesio ospetsuen eta alardearen agertokia. Baina Erdi Aroko kalerik garrantzitsuena ez zen Kale Nagusia izan, San Nikolas edo Chapitel kalea baizik. Lehenengoa, 1516an Andre Mariaren atea ireki ondoren, nagusitu zen. Errenazimenduko jauretxe sendoak kale berrian lerrokatu ziren, egurraren ordez harriz eraikiak, fatxadetan armarri ederrekin. Denda, Plateria eta Harategi kaleek beren elkarte eta merkataritza jatorria erakusten dute. 1963ko uztailaren 4ko dekretuaren bidez, hiriko alde zaharra eta haren eraginpeko eremua monumentu historiko-artistiko nazional deklaratu ziren.
Hiria XIX. mendearen erdialdean. Florentino Portuk, berrogeita hamar urtez Udaleko idazkariak, honela deskribatu du:
"Hiriaren eremua, harresiek zehaztua, 2.000 urratsekoa (280 m. gutxi gorabehera) zen, eta iparraldetik mendebaldetik eta hegoaldeko parte batetik babes erren batek inguratuta, eta hegoaldetik eta ekialdetik Bidasoa itsasadarrak babesten zuen. Baina gotorleku guztietatik, beti arma-plaza izan bazen ere, zulo-bideek mugitutako bastioi bat besterik ez zegoen, arrazoi beragatik oso gaizki tratatutako bi kubo, horma-atal luze batzuk eta Karlos V.a enperadorearen gotorlekua edo jauregia. Hiriko gorputzean zeuden etxeen kopurua 129 zen; ia denak bi pisukoak eta nahiko erregularrak eraikuntzan eta barne antolaketan. Iparralderantz batutako Magdalena auzoa zegoen, 73 etxe zituena eta santa honi eskainitako basilika bat zuena; oro har, biztanleak arrantzaleak ziren, eta etxeak, 8 edo 10 inguru kenduta, hirian bezain handiak ez ziren arren, nahiko zabalak ziren, gehienak 2 pisukoak eta guztiek balkoia. Bertan jende asko bizi zen. Hiribilduko “pisu etxea”, garai batean San Bartolome ospitalea izandakoa, oso zabala zen eta auzo honetan kokatu zenean, bere horma sendoen barruan hiru etxe eraiki ziren. Jaizubian eta Cornus edo Gornutzen, Olarsoko ekialdeko magalean, bere agindupeko lurraldeko beste eremu guztian, 190 etxe sakabanatuta zeuden, nekazarien bizilekua, lur gutxirekin: hauetako askotan garai bateko jabeek udaldia pasatzeko gelak zeuden. Bazen landetxe eder bat, Torrealtarena, aurrealdean bi dorre handi eta lorategi atseginak zituena, eta bero sasoian opor etxe gisa erabilia. Herriko punturik altuenean eta ia erdigunean, plaza dago, 69 urrats luzeran, 52 hegoaldetik eta 38 iparraldetik, arkuperik gabe, eta bertan tropa prestatzen zen eta errege adierazpenak egiten ziren beti; Karlos V.aren jauregiak ekialdeko aldean duen egoera makurra dela eta, ez da lauki perfektua. Jauregiaren eraikuntza, 850 oherako gangak, plataformak eta kuartelak zituena, Antso Abarkari, Nafarroako erregeari, egozten zaio. Bere zabalkundea eta gotortze zala Antso Azkarrari eta fatxada ederra bere izena hartzen duen enperadoreari. Gobernadorearen eta estatu nagusiaren gela ederrak, 1794an suntsituak, atzeko aldean eta bere babespean zeuden; plataformako bateriek eremu osoa hartzen zuten. Eraikin publikoei dagokienez, etxe gotorleku horretatik kanpo eta ondoko beste orube itxi batean egon zen Erregearen Ospitalea kenduta, Ospitalea eta Udaletxea besterik ez zeudela esan daiteke."
Zabalguneak. Itsasoari padurak eta hareatzak kenduz sortu dira. Lanik handienak XIX. mendearen amaieran egin ziren. Faroa, Butroe, Matxin de Arsu, Vélez, Domingo Eguía eta Almirante Alonso kaleak morruen bidez irabazitako 16.625 m2 -koen gainean egin ziren. 1907an, dikea eraiki eta itsasertzetik Higerreraino txaletak eraikitzen hasi ziren.
Hondartza. Gipuzkoako sakontasunik handienetako bat da, kai-mutur bat du, eta, aldi berean, pasealeku pintoreskoa da, zuhaitz askorekin eta bainulari eta arrantzale ugari dituen harkaitzez inguratua.
Harresiak. Hondarribian ezagutzen ditugun gotorleku-lanak Gaztelako erregeak 1200. urtean konkistatutako Goi Erdi Aroko gazteluaren eraikuntzaren ondorengoak dira. Gaztelako Koroaren eskuetara igarotzean, honek mugako bastioi bihurtu zuen, lehenago Ingalaterrako koroarekin muga eginez, eta XV. mendetik aurrera, Frantziakoarekin. Harresien birmoldaketa modernoa hurrengo mendean egin zen beraien ikurra ezarri zuten Errege-errigina Katolikoekin eta Karlos I.a enperadorearekin; hormak handitu eta hobetu egin ziren, 70 oin garai eta 32 zabal izanik, eta gotorlekuz eta kuboz hornitu ziren. XVII. mendearen lehen herenean gotorlekuko elementuen zerrenda honakoa da, iparraldeko muturretik abiatuta: Baluarte de la Magdalena -gaur egun Javier Kalearen 4. zenbakia-, baluarte de Leiva, baluarte de la Reina, baluarte de Santa Maria, baluarte de San Felipe eta baluarte de Santiago. Sarrera lur aldetik Andre Mariaren atetik egiten zen, azken honen frontisean zizelkatutako hiriko armarria dago, eta San Nikolasen atetik egiten zen. Eliza gotortua eta gaztelua zeuden esparruaren ekialdeak Lapurdiko Hendaiako Ondarraizuko hondartzatik bereizten duen Bidasoako itsasadarraren babesa du. Konbentzioaren gerran, Frantziako armadak harresietako horma batzuk eraitsi zituen, batez ere ekialdekoak, Frantziarentzat arriskutsutzat jotzen zituztenak. 1854ko azaroaren 29an, Udalak harresien zati bat kanoi zuloetaraino botatzea erabaki zuen eta, 1885ean harresien, pasealekua eratzea, gaur egun bere inguruan errepidea, lorategiak eta txalet inguruneak dituena.