Toponimoak

Argentinan. Euskal etorkinak 1840-1920

Azken hamarkadetan, immigrazioak gero eta leku garrantzitsuagoa hartu du mendebaldeko historiografian, batez ere herrialde hartzaileetan, hala nola Argentinan. Bere historiaren zati handi batek, are gehiago, etorkinak ditu protagonista nagusi; horregatik, ikuspegi eta kezka desberdinekin, historialariek gero eta interes handiagoa izan dute gai horretan. 1950eko hamarkadaren amaieran eta 60ko hamarkadan, ekonomiaren hedapenaz eta Argentina modernoaren gizarte-egituraren aldaketez arduratzen ziren gizarte-zientzialariak hemeretzigarren mendeko fenomenoaren ikuspegi berriekin arduratu ziren. Orduan, eztabaidatik kanpo geratzen ziren migrazio-esperientziak eta integrazio-garaiko gatazkak: ikuskera lineala eta progresiboa zen, eta, azkenean, etorkina ingurune hartzailearekin parekatzen zen. Onartutako teoriak arrazen arragoa kontatzen zuen, gatazka handirik gabeko integrazioaren azken emaitza gisa. Hala, bada, immigrazioaren eraginari buruzko historiografia arrakasta-balantze eztabaidagarri eta bereizi gabeaz eta gizatasun-gabetze arriskutsuaz josita zegoen, non zaila baitzen - ezinezkoa baizik - immigrazioaren beraren azterketa xehatuak egitea, eta are gehiago hezur-haragizko etorkinekin. Orduan, ohikoa zen kontzeptu-dualtasun n-immigrantean erortzea, baita gizarte modernoaren artean ere.

Duela mende-erdi, ikuspegi horrek —ekonomikagile gutxik izan ezik— azaltzen zuen zenbaterainokoa zen emigrazio-tasen fluktuazioak immigrazioa jasotzen zuten herrialdeetako birinatze-baldintzen (pull faktoreak) edo bultzada-baldintzak eragiten zituen Europako egoera kritikoaren (push faktorea) araberakoak ziren. Gero, emigrazio-herrialdeetako eta immigrazio-herrialdeetako baldintzen arteko erlazioa aurkitzen saiatuko litzateke, polar polemikoa gainditzeko. Orduan, pentsatu zen erakartze- edo kanporatze-baldintzen garrantzia ez zela iraunkorra denboran, aldatu egiten zela ziklo batzuen erritmoarekiko. Une horretatik aurrera, Atlantikoko ekonomia deitu zitzaionaren esparruan, emigrazioa kapital-korronteari jarraitu besterik ez zegoen (Amerikan edo Europan bertan inbertitzen zen).

Ondoren, bai emigrazioaren arrazoi ekonomikoetan nabarmendu diren interpretazioak, bai faktore demografikoei buruzkoak, ez dira nahikoak Europako migrazio-fenomenoak dituen eskualdeko berezitasunak ulertzeko. Horiek arlo eta egoera puntualetan gertatzen dena baino ez dute azaltzen, eta, aldi berean, fenomeno konplexu baten azalpen bakarra aurkitu nahi dute. Duela hamarkada bat eta erdi baino gehixeago, gero eta historialari gehiagok azalpen berriak garatu ditu, eta, horietan, eskualdeetan eta tokian-tokian egindako azterketek dute lehentasuna, bi agertokien ondorio ekonomiko eta sozialei aurre egiteko, fenomenoaren azalpen kausalak bilatzeko eta, aldi berean, fenomenoaren eskualdeetako aldaketak nabarmentzeko. Hala, bada, zalantzan jarri da, adibidez, irteera masiboak indar kapitalisten garapen azkartuari zegozkion jatorrizko egitura batzuen gainean, edo, aitzitik, irteera horiek nagusiki garapen kapitalista geldoei erantzun ote zieten, eremuetatik eta lantegietatik eskulana kanporatzearen araberako industrializazio-prozesuak garatzen ez zituztenei. William Douglass eta Jon Bilbaoren aburuz, hemeretzigarren mendeko euskaldunen artean, migrazio-estrategia nekazariak landa-ekoizle independente izateari eusteko ahaleginean proletarizatzeari uko egitearen ondorio ere bazen —babes onean—. Azkenean, mugimendu masibo haietan pull-push faktoreak erabakigarri bakartzat ikusteari uzten zaionean —eta euskaldunekin ikusiko dugunez—, leku jakin batzuetarako migrazio-fluxuaren jarraipenari ere erreparatzen zaio. Bi izan dira, antza, etorkin gehienen mugikorrak: ezer gutxi galdu aurretik abiatu, edo beren ezagutzak edo lanbidea baliatu, eskaerak errentagarriagoa egiten zion beste leku batean. Ordutik hona, gehien erabiltzen diren aldagaiak dagoeneko instalatuta dauden etorkinek itsasoz haraindi igorritako informazioaren zirkulazioarekin lotu dira. Azalpen-mekanismo gisa, gizarte-sareak agertzen dira.