Kontzeptua

Ikastola eredua

Ikastolak hezkuntza-eredu berezia dira.

Informazio osagarria



Beren ekintza kolektiboetan horrelaxe adierazten dute, eta norabide horretan beren erabakiak hartzen dituzte.

Kontzeptuen esanahiari dagokionez, ondokoa adostu dezagun:

Eredua: Produktu edo zerbitzu bat lortzeko asmoz, hainbat ezaugarri, xede, baliabide, eta hauek antolatzeko eta kudeatzeko moduen multzo berezia eta koordinatua da, teoria eta praktikaren arteko zubi lana egiten du, eta erreferentzia-izaera du.

Ondorioz, eta hezkuntza alorreko ereduen markora etorrita, ondoko hau esan dezagun:

Ikastola eredua: Ikastolen hezkuntza-eredua da. Alegia, ikastolen proiektu komuna den Ikastola hezkuntza-proiektua lortzeko, ezaugarri, xede, baliabide, hauek antolatzeko eta kudeatzeko multzoa da, ikastolek banaka eta taldean (modu instituzional bereziaz) adostu, sistematizatu, programatu eta gauzatu egiten dutena, hain zuzen ere, ikastola bakoitzaren baliabide propioez eta Ikastolen Elkartearen baliabide kolektiboen bitartez.

Ikastola eredua jardunbide luze baten emaitza da, eraikuntza-lan baten ondorioa da, hezkuntza-eredu gehienen modura faktore asko eta desberdinen bateratzearen fruitu dena alegia.

Eskola, erakunde oro bezala, nekez uler daiteke baldintzatzen duten testuinguru legala, soziala eta historikoa kontuan hartu gabe:

  • Legeriak hainbat arau ezartzen ditu funtzionamendua maila guztietan (curriculum, pedagogia, ekonomia eta finantza, ikas antolamendua, lan harreman, etab), eskola bakoitzeko hezkuntza-komunitateak zer pentsatzen duen eta zer nahi duen begiratu gabe.
  • Dinamika sozialak izaera indibidual nahiz kolektiboko ideiak eta itxaropenak adieraziz jarduten du, horiek eskolari eskatuz, honek gogo horiek beteko dituelako ustean.
  • Koiuntura eta koordenatu historikoek interes eta lehentasun ezartzen dituzte herri eta nazioetan, eta jarritako helbururantz gidatu eta zuzentzen dute eskola.

XIX. eta XX. mendeetan sortu eta sendotu ziren sistemen jardunbideak (egun mendebaleko kulturan ezagutzen ditugun eskola-sistemak) hiru eredu, heziketa eta eskola antolatzeko hiru eredu nagusi eman ditu fruitu gisa:

  • Eredu estatal-zentralista (Napoleonen garaian errotua)
  • Eredu munizipal-autonomoa (jatorri anglosaxoia duena)
  • Eredu eliztar-erlijiosoa (Estatuaren eta Elizaren arteko harremanetatik etorria)

Hiru eredu horietatik bi bakarrik garatu dira Euskal Herrian, ikastolen mugimendua sortu arte: estatal-zentralista eta eliztar- erlijiosoa.

Europako mendebaldean, Bigarren Mundu Gerraren ostean, gizarte berri bat eratu zenean kontzientzia zibila indartu zen, Estatu-Administraziotik eta Elizaren antolamendutik kanpo, eta 60ko urteetan nabaritu zen kontinente zaharrean, molde berriez eta kultur eta elkarte-forma berrien bitartez.

Euskal Herrian, 60ko urteetan ere, oso testuinguru legal, ekonomiko, sozial eta historiko berezian, euskal gizartearen sail batek bere burua nabarmendu zuen, Pirinioetatik iparraldean nahiz hegoaldean.

Orduko ikastolak mugimendu berritzaile haren proiektu nagusietarikoa izan ziren: euskal gizartearen sail baten ideiak eta itxaropenak ulertzeko modu berri batetik eta baterako sortu eta garatu ziren.

Gurasoek, hezkuntzako profesionalek eta lagundu zuten pertsona edota erakundeek sortu eta bultzatutako mugimendu zibil hark hezkuntza-eredu berri bat eraikitzen hasi zuen, aldez aurretiko inolako diseinurik gabe, ordura arte Euskal Herrian ziren hezkuntza-ereduen (publiko-estatal eta pribatu-erlijiosoen) alternatiba, gaur egun Ikastola eredua duguna, hain zuzen.

SIADECOk Euskaltzaindiaren eskariz egin eta 1979an argitaratutako ikerlan zabal eta sakon batean, honako bereizgarri hauekin jasotzen zen 70eko urteetako ikastola:

Ikastolen kopurua:
1975-76ko ikasturtean, 172 ikastola zeuden guztira Euskal Herri osoan (ipar -hegoaldeetan).

Egoera administratiboa:
Ikastolek Francoren garaian izan zituzten arazoak ez dira desagertu; Administrazioak eskola ofizialei exijitzen ez dizkieten legezko baldintza bat baino gehiagoren oztopoak gainditu beharrean jarraitzen baitute.

Lortutako eskolatze-mailak:
Ikastolaren garapena bulkada kementsu eta iraunkor baten premian aurkitzen da oraindik eta denbora puska baterako, euskarazko oinarrizko hezkuntza-zentro bezala duen egitekoa behin betiko finkatu nahi baldin bada behintzat.

Planteamendu pedagogikoa:
Merezi du Ikastola garatu deneko testuinguru aurrerakoia ere azpimarratzeak, alegia, herrialde aurreratuenetan onartutako gidarauei jarraitzen diena eta Espainiako Estatuan aplikatu izan direnen aldean oso goitik ibili dena beti ere. Ikastolak hasi ziren, esate baterako, sexuen arteko bereizketa baztertzen, oso emaitza onekin, eta beste hainbestexe esan liteke pedagogia aktiboaren printzipioen aplikazioari buruz ere, aitzindaria izan da-eta Ikastola arlo honetan.

Gizarte aldetiko osaera:
Ikastolek duten kolorea tarteko kategoriek (obrero kualifikatu eta enplegatuek) emana da. (...) Herri-klaseak dira bertan nagusi.

Pertsonal irakaslea:
Hasiera batean, benetako euskal militateen esku egon da ikastoletako irakaskuntza. Baina gaur egun ari da profesionalizatzen. (...). Beren ordainsariari dagokionez, berriz, esan daiteke inongo exajeraziorik gabe durante bastantes años, gracias al sacrificio pecuniario de maestros y maestras.

Erreferentzi eredua:
Laburbilduz, esan dezakegu ikastolak aurrerantz kementsu jarraitzen duen errealitate bat direla (...). Euskal Herriaren historian aurrekinik ez duen ahalegin kolektibo bat da, egia esateko (...). Baina bada garaia ahalegin honetan erakunde publikoek beren txanda hartzeko, horrela, biharko egunean, ikastolek jadanik luze eta zabal frogatu duten hizkuntza-eredua ezarri ahal izateko Euskadiko herri-eskoletan.

Hirurogeita hamarreko urteen bigarren erdialdean, ikastolek aldi berri bati ekin zioten Ikastola ereduaren hobetze bidean, bi gertaera historikotan oinarrituta (1976ko Elebitasunaren Sinposiumean eta 1977 eta 1978ko Ikastola Biltzarretan). Bilkura horietan hainbat lan ildo ezarri zituzten:

  • Hezkuntza elebidunari buruzko ikerketa,
  • Irakasle prestakuntza berritzea
  • Irakaskuntza Batxilergoko mailetara hedatzea
  • Ikastola ereduan oinarritutako ikasmateriala produzitzea
  • Hego Euskal Herrian sortu berriak ziren herri erakundeekin elkarlanean jardutea, elebitasuna irakaskuntzan zabaltzeko bidetik
  • Ikastolaren eskola-antolamenduan sakontzea, orduko eskola publiko estatalaren alternatiba bezala
  • Euskal eskola publiko berri bat aldarrikatzea

Legalitate frankistatik Espainiako Estatuko legalitate konstituzionalera pasatzeak eta Frantziako gobernuaren jardun administratiboek ikastolak hiru erritmotan aritzera derrigortu zituzten, lehen berek markatutako jardunbideak garatzeko:

  • EAEko ikastolentzat bata
  • NFEkoentzat bestea
  • Iparraldekoentzat hirugarrena

Berriro ere, "lege-testuingurua" eta "indar politikoen korrelazioak" eragile erabakiorrak izan ziren ikastolen garapenean.

1978tik 2008ra, Ikastolen lehen Biltzarretan (1976, 1977 eta 1978) onetsitako lan ildoak betetzea ez-ezik, ikastolek hurrengo hamarkadetan erabakitako plan desberdinak gauzatu dituzte, ikastolek ziklo honetan eginiko bost Batzarretan (1990, 1992, 1996, 2001 eta 2004) ezarritakoak, hain zuzen ere.

Begi-bistako eta nabaria da ikastolek, urteotan zehar, etengabe hobetzen joan den eredu bat, Ikastola eredua, garatu dutela, nortasun-ezaugarri nahastezin batzuekin.

"Hezkuntza-eredu bat izatearen" eta "hezkuntza-eredua egunetik egunera hobetezearen" artean erlazio dinamiko bat dago, eta erlazio horrek, hirugarrenen aurrean estatus juridiko-administratibo jakin bat izatea edo horien aldetik bera errekonozitua izatea errebindikatzeaz aparte, ikastola bakoitzari eta ikastolen kolektiboari "eredu berezi eta desberdin" baten ezaugarriak ematen dien loturazko barne-sarea finkatu eta sendotzen ari dela esan nahi du.

Zein izan da, beraz, ikastolak hezkuntza-eredu bihurtu dituen eta, aldi berean, "hezkuntza-eredu hori bera egunetik egunera" finkatu eta sendotu nahi duen loturazko barne-sare hori?

Sare horren parte bat zenbait elementu objektibok osatu dute, hots, egitate zehatz eta ukigarriek osatu dute, Ikastola eredua deitzen den osotasunaren elementutzat jo izan direnak. Ikastolen kasuan, honako hauexek dira funtsean:

  • Euskaldun izaera, hezkuntza integral, eleanitz eta kultur arteko baten ardatz bezala.
  • Ikastola bakoitzaren nortasun juridiko propioa, Hezkuntza Komunitatean oinarrituta.
  • Hezkuntza-sisteman duen eragina, bere jardun berritzailearen ondorioz.
  • Herri Administrazioarekiko elkarlana hezkuntzako zerbitzu publikoan.
  • Hezkuntza Komunitatearen esku hartze aktiboa ikastola bakoitzaren gobernuan.
  • Ikastola bakoitzaren gestio autonomoa.
  • Ikastola arteko elkarlana, Ikastolen Elkartean, hau da, kolektiboaren erakundean.
  • Elkartasun Kutxa, ikastolen artean solidarioki laguntzeko konpromiso indibidual eta kolektiboa.
  • Lan-esparru espezifikoa, eduki propioarekin.
  • I+G+B (Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza) hezkuntza-proiektuaren oinarrizko prozesu bezala, bakarra sektore guztian.
  • Eredura egokitutako Prestakuntza Plana.
  • Ikasmaterial ekoizpen propioa, euskarri-mota eta modalitate guztietan.

Izaera euskalduna

Euskara eta euskal kultura ardatz dira, eta ardatz horren gainean doa ikastolen hezkuntza integral, eleanitz eta kulturen artekoa.

Kulturartekotasunaren barnean euskalduntasuna indartzeaz bereizten den eta Eskola-zentroaren eremura mugatzen den hezkuntza-zerbitzu baten berariazko irakaskuntzako arduketez gain, ikastola bakoitzak bere ingurunean eta ikastola guztiek oro har, ekintza- eta kanpaina-sail bat garatzen dute gizartea euskararen, hezkuntza euskaldunaren, euskal kultura modernizatzearen inguruan sentsibilizatu, bildu eta kohesionatzeko helburuarekin, horiexek dira-eta gizartearen parte on baten nortasun-erreferentziak. Olentzero, Santa Ageda, Ihauteriak, Kilometroak, Ibilaldia, Araba Euskaraz, Nafarroa Oinez, Herri Urrats, eta euskal kultur jarduera askotarikoak leku inportante bat lortzera iritsi dira gizarte-agenda bariatuaren lerrunean, eta gero eta ikastetxe pribatu eta publiko gehiago dira ekintza horiek beren herrian bere egin dituztenak. Euskal Eskola Publikoaren jaialdia, esate baterako, lurralde bateko edo besteko ikastetxe publikoak bildu eta kohesionatzeko helburua duen ospakizun gisa, ez zatekeen seguru asko egingo ikastolen jaialdi jendetsuak ezagutu izan ez balira. Begien bistan dago Ikastola ereduak akuiluarena eta aldi berean idi-parearen lana egin duela honetan guztian.

Nortasun juridiko propioa

Ikastolak forma juridiko diferentetako hezkuntza-erakundeak dira, eta beren titulartasuna eta gestioa Hezkuntza Komunitatean oinarritzen da, tokian tokiko Gizarte Komunitatearen markoan eta botere publiko-administratiboekiko menpekotasunik gabe.

Ikastola bakoitza, ikasleek, gurasoek, profesionalek eta laguntzaileek osatutako hezkuntza-komunitatea da, legezko nortasun juridiko propioa duena, gizarte-erakunde autonomoa, kooperatiboa eta irabazi-asmorik gabea, tokian tokiko (herri nahiz auzoko) komunitatean txertatua, eta honi euskalduntasunaren ardatzaz eta, ikastola bakoitzaren nortasuna errespetatuz, ideia, balore eta portaeren aniztasunaz nabarmendutako hezkuntza-zerbitzu publikoa eskaintzen diona.

Ikastola bakoitzak, bere Hezkuntza Komunitatearen eta bere Toki Komunitatearen inguruan, eta ikastola guztiek Ikastolen Elkartearen inguruan bilduta, beren gain hartzen dituzte zerbitzu publiko bat eskaintzeko konpromisoa eta erantzukizuna,euskal gizarteari hezkuntza-arloan, ekimen eta aitzindaritzako gaitasunarekin.

Hezkuntza-sisteman eragina

Ikastolek beren hezkuntza-ereduaren kalitatea etengabe hobetzeko egiten duten ahaleginak bere eragina du, ikastolen beren borondatez, hezkuntza-sistemako gainerako ikastetxeetan, hezkuntza-sistemaren parte on baten erreferentzia gertatuz.

Ikastolak kalitatezko hezkuntza euskalduna etengabe hobetzeaz konprometitutako hezkuntza-eredu bat bezala dira ikusiak, gazte eta haurren hezkuntzako eremuan berrikuntza eta esperimentazioko ekimenak bultzatu izan dituen hezkuntza-eredu kualifikatu bat bezala, hezkuntza-komunitateko profesionalen eta gainerako kideen formazio-arloan prestigioa duen hezkuntza-eredu bezala, eta ikasmaterialak sortu eta lantzeko orduan nahitaezko erreferentzi puntu den hezkuntza-eredu bat bezala.

Herri Administrazioarekiko elkarlana

Ikastolak, euskaldun hezkuntza ikastoletatik kanpo diren eremu zabalagoetara sustatzeko eginkizunetan, botere publikoen lankide dira, hauekin hezkuntza- eta kultur intereseko proiektuak partekatuz.

Tokian tokiko edo bailarako esparruetan ikastola bakoitzak bertako herri botereekin burutzen dituenez gain, ikastolek eremu zabalagoko botereekin hainbat jarduera, egitasmo edota proiektu gauzatzen dituzte: lurralde mailakoak, lurraldeen gaineikoak, estatalak zein estatuen goragotikoak. Horren lekuko dira hizkuntza alorrekoak, hots, Eleanitz, Hizpro eta Euskaraz Bizi, esterako; alor kurrilarrekoak eta ez-kurrikularrekoak, hots, Euskal Curriculuma, Bertsolaritza, Euskal Soin Jarduerak, Aisialdia, Urte Sasoiak, adibidez; eta informazio eta komunikazio teknologien sailekoak, hots, IKT, Ikasdat eta Ikasys bezalakoak. Hauek guztiek ere, ikastolak eredu bilakatu dituzte, ikastolen esku jartzen diren baliabideak eraginkortasunez gestionatzen dituen eredu bezala, konpromiso desberdinak proposatu, ekarri, negoziatu, adostu eta hartutakoak leialtasunez betetzen dituen eredu bezala eta gizarte-kontrolaz hornitutako eredua bezala.

Hezkuntza Komunitatearen esku hartze aktiboa

Ikastola bakoitzeko Hezkuntza Komunitatea osatzen dutenek aktiboki parte hartzen dute berorren gobernu eta funtzionamenduan.

Ikastolak bereizten dira, baita, Hezkuntza Komunitatea osatzen duten kide guztien partehartze aktiboarengatik ere, eskumen zabalak dituen ikastola baten autonomia eta konpetentzien barruan.

Ikastolaren gobernu-organoa Batzar Orokorra da, Hezkuntza Komunitateko kide guztiek osatzen dutena: ikasleek -adinaren eta eskola-mailaren arabera-, gurasoek, profesionalek, Hezkuntza Komunitateko bazkideek eta Administrazio lokalaren ordezkariek. Gainerako gobernu-organo guztiek, eta baita funtzionamenduko egitura guztiak ere, delegazioz jarduten dute eta Batzar Orokorraren esanetara daude. Batzar Orokorreko lehendakaria Ikastolaren ordezkaria da.

Gestio autonomoa

Hezkuntza Komunitatearen borondatea da ikastola bakoitzean hezkuntza-proiektuaren garapena eta aplikazioa erabakitzen duen motorea bakarra.

Ikastola bakoitzak berak gestionatzen ditu bere eskumen zabalak, bere autonomia bere hezkuntza-komunitatearen partehartze aktibo eta kooperatzailearen bitartez eta bere komunitate lokalarekiko elkarlanaren bidez egikarituz, eta bere eskumenak Ikastolen Elkartean, hau da, ikastolen antolakunde kolektiboan, konpartituz gestionatzen ditu, taldean onartutako proiektuetan aktiboki lagunduz.

Ikastola arteko elkarlana

Ikastolek elkarrekin lan egiten dute, beren autonomia antolakunde kolektibo batean (Ikastolen Elkartean) konpartituz eta proiektuak eginez, gero ikastola bakoitzean bere ingurunera moldatuta aplikatzeko.

Ikastolak Ikastolen Elkartearenak, hau da, ikastolen erakunde kolektiboarenak izateaz bereizten dira, non ikastola bakoitzak aktiboki parte hartzen duen haren proiektuetan, eta gero horiek egokiro aplikatzen bere hezkuntza-proiektu partikularrean.

Ikastola bakoitzetik eta Ikastolen Elkartean bilduta, bere borondatez eta legez eratutako ikastola-kolektiboa, ikastolen zerbitzuan eta Euskal Eskola sustatzeko dagoen gizarte-erakunde bat da, hezkuntza-ikerketa, berrikuntza eta esperimentazioko prozesuak planifikatu eta garatzen dituena, eta orobat guraso eta profesionalen formazioa ere, hezkuntzako material-mota guztiak edo kulturarekin zerikusia dutenak diseinatu, landu eta argitaratuz, eta hori guztia ikastola bakoitzaren, Ikastolen hezkuntza-ereduaren eta eska dezaketen eskola-entitate guztien -publiko nahiz pribatuen- etengabeko hobekuntzarako eskainiz.

Ikastolen Batzarra da Ikastolen Elkartearen gobernu-organoa, eta bera, beren gogoz elkartuta dauden ikastola guztiek osatzen dute. Plan estrategiko bat lantzen du, Ikastola ereduaren oinarrizko prozesuak eta prozesu kritikoak lauzpabost urteko epealdirako seinalatuz. Plan hori ebaluatu egiten da bere gestioaren urteroko kontrolen bitartez eta ezarritako epealdiaren buruan batukorra izango den azken kontrol baten bitartez. Bai berorren lanketa, eztabaida eta onespenean, eta baita bere gestio eta exekutapenean ere, ikastolek aktiboki parte hartzen dute eta egokiro aplikatzera konprometitzen dira.

Elkartasun Kutxa

Ikastola baten arazoak gainerako ikastolek sentitu eta aztertuak izaten dira Solidaritate Kutxaren bitartez.

Kanpotik (botere publikoengandik edo beste erakundeetatik) etorritako finantzabide nahikorik ezean, proiektu berrien garapena edo biziraupena bera zalantzan jarri izanak, autofinantzaketaren eta solidaritatearen kultura sortu du ikastoletan.

Ugariak, era askotakoak eta aberasgarriak dira Ikastola ereduak bere eguneroko iraupena bideratu ahal izateko premiak bultzatuta metatu dituen ekarpen original aipagarriak, hasi bazkide laguntzaileen diru-bilketetatik eta familien mailegu pertsonal, errifa, profesionalen ondainsari- eta lanpostuen egonkortasun-falta, jaialdi, ikastola-jai, merkatu txiki, enkante, etab.etatik pasaz, ikastolen arteko solidaritate eraturaino iritsi arte. Azken puntu honetantxe aldentzen eta bereizten da argien Ikastola eredua. Ikastolek sortutako Solidaritate Kutxa finantzaketa kooperatiboaren adibiderik begi-bistakoena dugu, non beharrik handiena duenak gainerakoen laguntza hartzen duen. Hitzetatik ekintzetara bere gogoz pasatzea erabakitzen duen eta bestela ezinezkoa izango zatekeena, hots, ikastolen eta, beraz, Euskal Eskolaren zerbitzuko eredu bat sendotzea, ahalbidetzen duen gizatalde bat hain zuzen ere.

Lan-esparru espezifikoa

Ikastoletan lanerako marko propio eta espezifiko batzuk daude.

Estatu bakoitzak ezartzen dituen muga legalen barruan, ikastolek Ikastola ereduko lan-harremanen marko espezifiko eta autonomo bat daukate: behar bezala protokolizatu eta homologatutako hitzarmen kolektibo bat, bakoitzari dagokion Autonomia Erkidegora mugatua, eta mugaz gaindiko lan-akordio bat, Ikastola ereduan jarduten duten agente sozial guztiek izenpetua.

Ikastola bakoitzak gestionatzen ditu hezkuntza-ereduko lan-harremanak, lan-marko horretan oinarrituta, zeinaren punturik espezifikoenak honako hauek izango bailirateke:

  • Urteko lan-jornada gainerako erakundeena baino handiagoa.
  • Pertsonalaren kontratazioa hezkuntza-komunitateko batzorde parekide baten esku egongo da.
  • Ikastolarteko eta mugaz gaindiko pertsonal-aldaketa.
  • Profesionalen formazio eta birziklapenerako laguntza eta plan itunduak.
  • Mugaz gaindiko elkarlanerako akordioak formazio-arloan.

I+G+B

Ikastolak dira, sortu zirenetik, I+G+B proiektua, iraunkorra.

Ikastolek Ikastola ereduaren lehen eta funtsezko prozesu oinarrizko bezala, I+D+B seinalatu dute: eredua zaindu eta sendotzea, ikerketaren, garapenaren eta berrikuntzaren bidez. Honi dagozkion azpi-prozesuak, 1978-2008 aldian, ondokoak izan dira:

  1. Ikastolen izaera eta helburuen etengabeko eguneratzea.
  2. Ikastolen eta Ikastola ereduaren artxibo historikoa.
  3. Ikastola ereduaren osagai giltzarriak ikertzea:
    • Curriculuma.
    • Ebaluazioa.
  4. Joera eta beharrizan berrien esperimentazioa eta berrikuntza.
    • Eleaniztasuna. Kultura artekoa.
    • Ingeles irakaskuntza goiztiarra.
    • IKT
    • Aurrekoak sendotzeko ekintzak.
  5. Euskaran eta euskal kulturan sakontzea eta zabaltzea:
    • Euskararen erabilera sustatu eta zabaltzea eskolan eta eskolatik kanpo.
    • Bertsolaritza sustatu eta curriculumean sartzea.
    • Euskal Pilota sustatu eta curriculumean sartzea.
    • Euskal folklore tradizionala berreskuratu eta dibulgatzea.

Ikastolek lan horiek erakunde ugari eta askotarikoekin burutu dituzte elkarlanean: Eusko Jaurlaritzarekin; EHU, Deustuko, MU, Tel-Aviv, Erroma, Birmingham eta Amsterdam Unibertsitateekin; Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Foru Diputazioekin; mordo bat Udalekin; Pilota eta Herri Kirol Federazioekin; gizarte-elkarteekin, hau da, Bertsozale Elkartea, Labayru Ikastegia, Elhuyar, Elkar, UEU, AEK erakundeekin, artista, bolondres eta hezkuntza-eragileekin.

Lan horiek guztiak ez dira ikastoletara mugatu, baizik eta hauek gainerako ikastetxeei -publiko eta pribatuei-eskaini dizkiete, jarduketa honek bere oihartzuna izan dezan, lehen urrats batean, hezkuntza-sisteman, eta, oro har, gizarte osoan.

Prestakuntza Plana

Ikastolek Ikastola eredura egokitutako prestakuntza-plan espezifiko dute.

Ikastola ereduak segurtatu nahi lituzketen zerbitzu batzuk ditu, eginkizun profesionalez arduratzen den pertsonalaren kalitatea eta familien prestakuntza -hauek gizarte-partaidetzako eredu batean jokatzen duten rolarengatik-, eta horretarako ezinbestekoak gertatzen dira formazio, aholkularitza eta ebaluazioko zerbitzuak. Horietatik, ondokoak dira nagusiak:

  • Titulu ofizialak lortzera bideratutakoa.
  • Etengabeko prestakuntza esperimentazio eta berrikuntzako arloetan.
  • Zuzendari eta tarteko koadroen formazioa ikastolen gestioan.
  • Interesgune eta monografien inguruko formazioa. Jardunaldi Pedagogikoak.
  • Ikastoletako batzordekoen (gurasoen) formazioa.
  • Aholkularitza pedagogikoa.
  • Ebaluazio-zerbitzuak.

Jarduera horiek burutu dituzte ikastolek beste hainbat erakunderekin elkarlanean: EHU, MU, Deusto, UOC unibertsitateak, HIZPEI Institutua, HABE, AEK, Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua, Frantziako Gobernua, Euskalit, eta beste hainbat.

Prestakuntza-zerbitzu horietako gehienak irekiak dira eta, horrela, ikastetxe guztiek -publiko nahiz pribatuek- erabiltzen dituzte, eta baita hezkuntza-sistemaren orientazio pedagogikoko zentroek ere, begi-bistan jarriz beste behin ikastolek beren hezkuntza-ereduaren inguruan daramaten jarduerak interes pedagogiko orokorra sortzen dutela, eta sortzen dituzten sinergietan ikusten dela berori.

Ikasmaterial ekoizpen propioa

Ikastolek Ikastola ereduari dagozkion material eta tresnak sortu eta produzitzen dituzte.

Ikastola ereduaren izaera bereziaren funtsezko habeetako bat ikasmaterial propioak sortze eta ekoiztea da, ikastolen beharrizan oinarrituz, gero, ikastolek, beren eguneroko praktikan erabil ditzaten.

Ikastolek Ikastola eredua garatzeko behar diren material oinarrizko eta osagarri guztiak landu eta argitaratzen dituzte, derrigorrezko irakaskuntzaren maila guztientzat eta curriculum-arlo guztietarako edozein formatu-motatan: kontsulta-liburuak, entziklopediak, unitate didaktikoak, lan-koadernoak, bideoak, disketeak, CD-rom multimediak, jarduera-bankuak, kasete-zintak, laminak, diapositibak...., irakaskuntza arautu eta ez arautuetarako, zehar-lerroetarako, tutore-ekintzetarako, etab.

Irakaskuntzako prozesu osoa biltzen duen eta elementu osagarri guztien gestiogile bezala hezkuntza-komunitatea esku arrotzetan utzi gabe jarduten duen hezkuntza-eredu bakarra da Europa osoan.

Eta beste aldetik, ez da ikastolen hezkuntza-eredua balio erantsi horretaz onuratzen den bakarra, baliatzen dira baita beste ikastetxe pribatu eta publiko ugari ere ikasmeterial horietaz beren irakaskuntzan, argi utziz behin berriz alegia ikastolen hezkuntza-ereduak zer-nolako interes pedagogikoa sortzen duen hezkuntza-sistema guztian.

2006-07 eta 2007-08 ikasturteetan zehar eginiko gogoeta, proposamen, eztabaida, zuzenketa eta balorazioen ostean, 2009ko urtarrilaren 24an, Ikastolen VI Batzarrak "Ikastolak, orain eta gero" izenburu zuen txosten trinkoa onetsi zuen.

Txosten horrek lau atal zituen, elkarri modu estuan lotuak:

  • Ikastola 2020
  • Ikastolen oinarrizko curriculum komuna
  • Antolaketa kolektiboa
  • II. Plan Integrala.

Lau ataletan lehenak, Ikastola 2020 deituak, Ikastola eredua xehatzen zuen, 2020 urteko eszenatokiari begira. Bertan, gaurdaino garatua izan den Ikastola ereduaren osagai nagusiak sartzen ziren, eredu hori hobetzeko edota osatzeko beste osagai batzuekin batera.

Proposamen onetsiak, beraz, eginkizun izaera du, 2020 urterako burutzekoa, eta ikastola bakoitzak bere eguneroko jardunean betetzeko konpromisoa hartu du, ikastolen kolektiboak konpromisoa hartu duen bezalaxe: bai Ikastolen oinarriko curriculum komun onetsian, bai antolaketa kolektibo onetsian, baita plan estrategiko kolektibo onetsian ere (II. Plan Integrala).

Elementu hauek guztiak kontuan izanez, bada, eta Ikastolen VI. Batzarrak onartu dituen osagai nagusietatik abiatuz, Ikastola ereduak ondoko ezaugarriok izango lituzke:

Ikastola ereduaren esanahi kontzeptuala egin dugunean, hiru elementu, besteak beste, agertzen dira:

  • Ikastola, banakoa
  • Ikastolen elkartea, kolektiboa
  • Ikastola hezkuntza-proiektua

Lehen bi elementuak subjektuak dira, eta hirugarren elementua subjektu horien eginkizuna da.

Komeni da, beraz, ezertan hasi baino lehenago, Ikastola ereduarekin egin dugun bezala, beste hiru kontzeptu horien esanahia finkatzea:

Ikastola
Nortasun juridikoa duen hezkuntza-erakunde euskaldun bat da, ikasleen, hauen gurasoen eta profesionalen lankidetza bidez bere hezkuntza-proiektua kudeatzen duena, ingurune hurbilarekin elkar eraginean ari dena, ikastolen erakunde kolektiboan Ikastola eredua sustatzen duena, hezkuntza eta eskola euskaldunak garatzeko.

Ikastolen Elkartea
Ikastolek osatzen duten erakunde kolektiboa da, Ikastola hezkuntza-proiektu komuna garatzeko, ikastola bakoitzari honen hezkuntza-proiektua garatzen laguntzeko, ikastolen kolektiboa ordezkatzeko, eta hezkuntza euskalduna ikastolen eremutik at sustatzeko.

Hezkuntza-proiektua kontzeptuaren balizko esanahi guztietarik, ikastolen mailan, ondokoa ados dezagun:

Hezkuntza-proiektua: Erakunde batek hezkuntza-egoera bati buruz egiten dituen gogoeta, markatze teoriko eta erantzunen multzo koordinatua eta erlazionatua da.

  • Hezkuntza-egoera bat du abiaburu (egoeraren azterketa: Non gaude?)
  • Hezkuntza-subjektua autodefinitzen du (nortasun ezaugarriak eta printzipioak: Nor gara?)
  • Hezkuntza-xedeak finkatzen ditu (helburu instituzionalak: Zer nahi dugu?)
  • Egiteko moldea ezartzen du (baliabide egitura eta eraketa: Nola egingo dugu?)

Kontuan izanez, ondorioz, ikastola eta Ikastolen Elkartea subjektuak direla, banakoa eta kolektiboa, eta beren jarduna hezkuntza-proiektua kudeatzea dela, bi hezkuntza-proiektu bereizi behar dira: berariazkoa eta komuna.

Ikastolen hezkuntza-proiektu komuna: Ikastolen Elkartean biltzen diren ikastolek, Euskal Herrian egungo eta etorkizuneko euskaldun hezkuntza garatzeko, adostu dituzten gogoeta, markatze teoriko eta erantzunen multzo koordinatua eta erlazionatua da.

Ikastolaren hezkuntza-proiektu berariazkoa: Tokian tokiko ikastolak, bere ingurunean egungo eta etorkizuneko euskaldun hezkuntza garatzeko, ikastolen hezkuntza-proiektu komunarekin batera, adostu dituen gogoeta, markatze teoriko eta erantzunen multzo koordinatua eta erlazionatua da.

A
Ikastola bakoitza, bere berariazko nortasun juridikoa duen eskola-erakundea da, euskal gizarteak hezkuntzarengan jarriak dituen ideien eta itxaropenen adierazpenetako bat, gizarte-titularitatea duena, irabazi-asmorik gabekoa eta ekimen herritarraren fruitu dena.

B
bakoitza, ikasleek, gurasoek, langileek eta laguntzaileek osatutako hezkuntza-komunitatea da eta bere bizkarrezur den ardatza, bere berariazko Hezkuntza-Proiektu euskalduna da.

C
bakoitza elkarlan bidez kudeatutako antolakuntza da, bere joko-arauak ditu eta Hezkuntza-Proiektuarekin konprometituta dauden langileek bultzatua da.

D
bakoitza, berak jarduten duen gizarte-, kultura- eta ekonomia-ingurunean kokatu eta txertatutako erakundea da eta elkarreragineko egintzen bidez ingurune hori eraginez, ikastola/herri/auzo/hiri arteko harremana aberasten du, aldi berean ikastola herri/auzo/hiri horretako partaide bihurtuz eta alderantziz, herri/auzo/hiri hori ikastolako partaide eginez.

E
bakoitza, ikastolen kolektiboarekiko edo taldearekiko elkartasuna duen unitatea da eta Euskal Herriko ikastolen sarea garatzeko eta bertako partaide eraginkor izateko konprometitua da.

F
bakoitzak bere berariazko Hezkuntza-Proiektua du eta alde batetik ikastolen kolektibo osoaren elementu komunak ditu bare baitan eta, aldi berean, baita ikastola bakoitzak bere ezaugarriengatik, bere gizarte- eta kultura-ingurunearengatik edota bere testuinguru olitiko-administratiboarengatik dituen elementu espezifikoak ere. Hezkuntza-Proiektu hori hezkuntza-komunitateak onetsi eta eguneratua da, ikasleek, beren familiek eta langileek, onartuak dituzten gobernu- eta funtzionamendu-organoen bitartez, partaidetza eragilearekin bere garapenean parte hartuz.

G
bakoitzeko irakaslegoak, bere jarduna garatzen duen hezkuntza-maila eta ikas-arloa edozein izanik ere, hezkuntza konpetentzia orokorrak bere irakasle-eginkizunetan txetatzen ditu oinarrizko konpetentziak erdiesteko asmoz.

H
Hezkuntza konpetentzia orokorrak lortzeko ardura, irakasleen, gurasoen eta ikasleen (hezkuntza-komunitatearen) arteko elkarlan partekatuarena da.

A
Ikastolek hezkuntza-sarea eratua dute, ikastolen titularren antolakuntza alegia, beren proiektu komuna garatzeko, ikastola bakoitzari bere berariazko proiektua garatzen laguntzeko, ikastolak talde edo kolektibo gisa ordezkatzeko eta hezkuntza euskalduna ikastolen esparrutik harago eragiteko.

B
Ikastolen taldeak edo kolektiboak Euskal Herriarekin, Euskararen Herrialdearekin, identifikatzen du bere jarduera-esparrua eta hizkuntza-komunitate orok bere kultura-ondarea muga administratiboetatik harago transmititu ahal izateko irakaskuntza antolatzeko duen eskubidearen arabera jarduten du.

C
Ikastolen taldea edo kolektiboa, lankidetzaren bidez kudeatutako antolakuntza da eta bere berariazko joko-arauak ditu, ikastola bakoitzeko hezkuntza-komunitateak bultzatutako elkarketa eta ekimen bidezko kultura baten fruitu dena, hezkuntza-proiektu komunarekin konprometituta dauden kolektiboko profesionalek bermatu eta bultzatua.

D
Ikastolen kolektiboa, duen izaera herritarra dela bide, subjektu eraginkor eta lankide da Euskal Herriaren garapenean eta bere berariazko hezkuntza-sistemarenean, Euskararen garapenean eta bere kulturarenean, beste gizarte-, hezkuntza- eta kultura-eragile batzuekin batera dihardu eta bere lehentasunezko egitarauak, Euskal Curriculumaren definizioa eta aplikazioa, Euskal Eskola eta Euskal Unibertsitatea dira. Horretarako, euskal hezkuntza-sistemaren kontzeptu berri bat garatzen ari da, gaur egungo administrazio-zatiketetatik eta botere publikoen mendekotasunezko eredu publikoetatik harago doana eta gaurko estatuen eredu publiko administraziozaleekiko aukera berri bat eskaintzen duena.

E
Ikastolen taldeak edo kolektiboak, oinarrizko curriculum komuna partekatzen du eta, curriculum horrek, bere hezkuntza-ereduari eta euskal curriculum espezifikoari dagozkion edukiak islatzen dituzten adostutako lerro nagusiak ditu bere baitan.

F
Ikastolen hezkuntza-sareak, bere berariazko zerbitzu kolektiboen multzoa du.

F.1
Ikastolen arteko komunikazio estu eta sendoarekin antolatuta dago sarea eta horrek ematen ditu ezagutzera testuinguru zehatz bakoitzean sortzen diren beharrizanak eta eskatutako eta eskainitako zerbitzu kolektibo gisa identifikatu, planifikatu, garatu eta inplementatzen direnak, gero beren emaitzen berri emanez.

F.2
Zerbitzu horiek ikastolek onetsi eta ebaluatuak izaten dira adostutako gobernu-organoen bidez egindako partaidetza eragilearen bitartez, izan ere, organo horietan esku hartzen baitute ikastolek hautatutako ordezkariek eta izendatutako eginkizunen betekizunak ebaluatuak izaten dira.

F.3
Beren irispenaren arabera, zerbitzu kolektiboak ikastoletara bakarrik bideratuko dira edota hezkuntza euskalduna eragiteko ikastoletatik harago doan hedapena izateko burutuko dira.

F.4
Zerbitzu kolektiboen ikerkuntza-, garapen-, berrikuntza- eta kudeaketa-lanak, beren konpetentziari, ikastolen izaera, misio eta ikuspegi komunekiko nahiz erabakitako planak betetzeko eta gobernu-organoekin elkarlana egiteko duten konpromisoa gehitzen dioten profesionalen bitartez egiten dira.

A - Giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen bultzatzaile
Ikastolek berena egiten dute Giza Eskubideen Aitorpen Unibertsalaren (1948) 26. artikuluaren edukia, hain zuzen ere honako hauek dakartzana: hezkuntza-eskubidea eta obligazioa nahiz oinarrizko hezkuntza-aldian gutxienez izan beharreko doakotasuna; giza nortasuna bere osotasunean garatzeko helburua eta giza eskubideekiko eta oinarrizko askatasunekiko errespetua sendotzea; eta familiak lehentasun osoz beren seme-alabei eman nahi dien hezkuntza mota aukeratzeko duen eskubidea.

B - Eskola barneratzailea edo denentzako eskola
Ikastolak, gaur egungo euskal gizarteak ezaugarritzat dituen kulturaniztasunaren testuinguruan eta hori ugaltzeko dagoen joeraren aurrean, denentzako izango den eskola barneratzaile eta anitzarekin identifikatzen dira, Euskal Herrian presente dauden genero, balore, gizarte-portaera, portaera politiko eta erlijiosoak beren barne hartuko dituenarekin alegia eta eredu hori konpentsatzaile gertatzen da sortzen dituen ikasketa-zailtasunekiko, irekia jatorri, gizarte-maila nahiz ekonomia-maila desberdinetako pertsonentzat eta aukera-berdintasuna ziurtatzeko ahalegina egiten du, bertan dabiltzan ikasleek, trinkotuta eta Euskal Herrian eta Europan txertatuta nahiz munduarekin harremanetan egongo den euskal gizartean bizitzen jakin dezaten.

C - Pertsona- eta gizarte-eredua

C.1.
Ikastolek ulertzen dute hezkuntza-jardunbidearen helburua gizakiaren konpetentziak mailarik handienean garatzea lortzea dela, bere izaera hirukoitz eta bereiztezinean: norbanako subjektu gisa, gizarteko kide edo partaide gisa eta naturako partaide gisa. Ikuspegi horretatik esan daiteke, hezkuntzaren helburuak lortu izana adierazten duten parametroak, hau da, heldutasuna eta bizitza betea bezalakoak, norbanako subjektu moduan konpetentzien garapenean lortutako mailak eta gizartearen garapenean eta hobekuntzan izandako txertakuntzak, identifikazioak eta elkarlanak nahiz natura zaintzeko eta berari eusteko egindako ekarpenak zehaztuta datozela.

C.2.
Bizitza osorako hezkuntzaren ikuspegi integral hori erdiesteko asmoz, ikastolek, Euskal Curriculumean definitutako hezkuntza-konpetentzia orokorren garapena bultzatzen dute, hala nola, ikasten eta pentsatzen ikastea, komunikatzen ikastea, elkarrekin bizitzen ikastea, norbera izaten ikastea eta egiten eta ekiten ikastea, guztiak ere diziplina-esparru guztietan eta bizitzaren esperientzietan txertatuz, horrela, bizitzarako beharrezkoak eta ezinbestekoak diren oinarrizko konpetentziak lortzeko, Europako Parlamentuaren gomendioetan definitutakoaren arabera.

C.3.
Ikastola bakoitzak oinarrizko heziketa eta bizitza osorako prestakuntzaren oinarriak finkatuko ditu, pertsonaren garapen osoa besarkatuz, ikasleak gai izan daitezen beste prestakuntza maila batzuetarako eta lan-mundurako sarbideak irekitzeko, eragile ekintzaileak eta profesionalak, ekonomikoak eta sozialak izateko, bere bizitza zentzuz bideratzeko, eta bere etorkizuna arduraz hautatzeko.

C.4.
Zientzia-ezagutzen garapena eta tresna teknikoen ekoizpena, nahiz informaziorako eta ezagutzarako sarbidea indar handiko berrikuntza- eta aldaketa-elementu diren gizartean, ikastolek beren osotasunezko hezkuntzaren planteamenduan, Zientzien eta Teknologiaren nahiz IKTren esparruetan konpetentziak garatzea sartzen dute, beti ere ikuspegi kritikoa landuz..

C.5.
Gizonezkoen eta emakumezkoen arteko hezkuntzako elkarbizitzaren eredu baten oinarri gisa, eskubideetan genero-berdintasuna aldeztuko duten jarrerak eta portaerak bultzatzen ditu ikastolak.

D - Euskal eskola

D.1.
Komunitate edo herri orok bere kultura bere luze-zabal osoan gorde, bizi, birsortu eta garatzeko nahiz bere kideei familiaren, eskolaren eta gainerako hedabideen bitartez transmititzeko eskubidea eta betebeharra ditu. Ikastola-mugimendua, euskal hizkuntza eta kultura transmititzeko, erabilpen eraginkorra egiteko, garatzeko eta indartzeko konpromisoarekin sortu zen eta hori du ezaugarritzat. Horrela, eta eskubide hori gauzatzen duelarik, beste kultura batzuei ere irekia da, ukipeneko auzo-kulturei batez ere, kulturartekotasunezko hezkuntza--planteamenduak era osasuntsuan eginez eta gauzatuz.

D.2.
Ikastolek, euskal hizkuntza eta kultura erreferentzia-ardatz moduan hartuta, hizkuntzen eta kulturen ikuspegi integratzailea eragiten dute eta hizkuntza- eta kultura-konpetentziak osagarritasun-ikuspegiarekin ulertzen dituzte.

D.3.
Ikastola bakoitzak, Euskararen Lurralde gisa hartzen du Euskal Herria, bere historia Pirineoen bi isurialdeetan hedatzen den mendebaldetik mugarik gabeko jendez osatutako espazio unibertsalera irekita ekarpen desberdinekin eraiki duen eta eraikitzen ari den lurraldetzat, lehendik definitutako baina etengabe berritzen eta aberasten ari diren hizkuntza- eta kultura-arrasto berezituetan oinarritua.

Gainera, bere hezkuntza-lana gauzatzeko, ikastola bakoitzak, Euskal Herria izena, Euskaltzaindiak 2003. urteaz geroztik erabiltzen duen zentzu berean erabiltzen du, hots, Arabak, Bizkaiak, Gipuzkoak, Lapurdik, Nafarroak (Behereak eta Garaiak) eta Zuberoak osatzen duten lurralde-multzoa identifikatzeko.

A - Lankidetza- eta elkarmendekotasun printzipioa
Ikastola bakoitza ikastolen taldeko edo kolektiboko gainerako ikastolekin elkartzea, hezkuntza-sare bat eratzeko eta elkar sendotzeko beren artean ezarritako elkarmendekotasun- eta lankidetza-loturei esker da egingarri eta ikastolen kolektiboaren eta ikastola bakoitzaren talde-arrakastaren emaitza da.

B - Elkarlotura- eta artikulazio-printzipioa
Ikastolen taldeak edo kolektiboak dinamizatu egiten du bere hezkuntza-sarea (ikastola bakarrak, lurraldeko ikastolak eta lurralde desberdinetako ikastolak) bere maila guztietan ongi elkarlotuta eta artikulatuta egon dadin eta, horrela, ikastolen arteko informazio- eta komunikazio-harremanen fluxua norabide guztietan gauzazen da.

C - Aniztasun- eta malgutasun-printzipioa
Ikastola bakoitza berezia da eta ikastolen estatus juridikoak errealitate juridiko-administratibo desberdinek baldintzatuta daude. Ugaritasun horretatik abiatuta, egoera desberdin eta aldakorrei malgutasunez egokitzeko, ikastola bakoitzak duen ahalmena batetik eta malgutasun eta ugaritasun horiek, bai antolakuntzan eta baita zerbitzuen arloan ere, ikastola bakoitzaren berezitasunei egokituz eta doituz etengabe ari den berariazko hezkuntza-sare batean sartuta egotea bestetik, ikastola-taldearen edo kolektiboaren garapena eutsigarri izateko bermerik onenak dira.

D - Etengabeko hobekuntzaren printzipioa
Ikastolen taldeak edo kolektiboak, etengabe aldatzen ari den munduan era jarraikian ikasi eta berritzeko gai izango den eta aldaketarako, berrikuntzarako eta etengabeko hobekuntzarako prestatutako hezkuntza-sare eran jardungo duen egituraren aukera egiten du.

E - Enpresa-zentzuaren printzipioa
Ikastolen taldeak edo kolektiboak eraginkortasun-irizpideak erabiltzen ditu iritsi nahi dituen emaitzak lortzeko, bai elkartutako ikastolen beharrizanak asebetetzeari dagokionez, bai gainerako bezeroei erantzuteari dagokionez eta baita bere berariazko kudeaketa-sistemei erantzuteari dagokionez ere.

F - Tokiko elkarreraginaren eta elkarreragin unibertsalaren printzipioa
Ikastolen taldeak edo kolektiboak lankidetza-harremanak eta itunak ezarriak ditu hezkuntza-, kultura- eta gizarte-arlo desberdinetako beste agente batzuekin, beti ere interes komuneko proiektuen eta egitarauen garapenaren inguruan. Horien artean lehentasunezkoak dira egitarau hauek : tokian tokiko arloan Euskal Curriculuma, Euskal Eskola eta Euskal Unibertsitatea eta arlo unibertsalean, beren hizkuntza duten eta/edo beren hezkuntza-sistema izan nahi duten herri eta nazioetako elkarte eta erakundeekin, Europako Batasunaren esparruan arreta berezia jarriz.

G - Bazkide den ikastolari arreta eskaintzeko printzipioa
Ikastolen taldea edo kolektiboa sentibera da elkartekoa den ikastola bakoitzarekiko eta berarekin lankidetzan doitzen ditu bere zerbitzuak haren berezitasunetara.

A - Bizitza guztirako hezkuntzaren xedea
Euskal Curriculumean, hau proposatzen da bizitza guztirako hezkuntzaren helburutzat: "Norberaren gizartearen eta naturaren errealitateak kritikoki ulertzeko, horietan eraginkortasunez ekiteko eta arduraz eraldatzeko baliabideak ematean datza hezkuntzaren xedea, era horretara, pertsonak, gizabanako gisa, gizartekide eta izadikide gisa ahalik eta konpetentzia gehien gara dezaten".

Ikastola bakoitzak giza garapen handiena lortzen laguntzen die bere ikasleei.

  • Norbanako edo izaki gisa; horrek, ikasle bakoitza, besteekin batera bere biografia eraikitzen duen subjektu autonomo moduan identifikatzea eskatzen du.
  • Gizarteko kide gisa; horrek, ikasle bakoitza, kulturaniztasuneko marko batean euskaldun legez identifikatzea eskatzen du.
  • Naturako partaide gisa; horrek, ikasle bakoitza, kosmosaren eta lurraren barruan giza espezieko partaide eta izaki bizidun legez identifikatzea eskatzen du.

B - Hezkuntzaren xedeak Oinarrizko Hezkuntzaldirako:
Oinarrizko Hezkuntzaldia, bizitza guztirako den hezkuntzaren derrigorrezko etapa komuna da eta giza nortasunaren garapen betea iristeko xede hauek ditu:

  • Ikasleak unean-uneko egoerei egoki erantzuteko eta helduen bizitzan sartzeko eta norbanako subjektu moduan osotasunezko bizitza bizi ahal izateko, gizartearen partaide eraginkor diren herritar izateko eta natura gorde eta garapen eutsigarria gauzatzeko konprometitutako pertsonak izateko gai izan daitezen prestatzea da.
  • Ikasleek euskal kulturako eta kultura unibertsaleko oinarrizko elementuak berenganatzea lortzea eta ondorengo ikasketak egitera joateko nahiz lan-munduan sartzeko behar den bermearekin prestatzea da.
  • Ikasleak sentiberatu eta gaitu beren bizitza osoan zehar ikasketak iraunkorki eta etengabe egiteko eta garatzeko gai izan daitezen.

Europako Parlamentuak eta Kontseiluak (2006) zortzi oinarrizko konpetentziak edo gako gomendatzen ditu bizitza osorako hezkuntza iraunkorra bultzatzeko asmoz:

  1. Ama-hizkuntzan komunikatzea
  2. Hizkuntza arrotzetan komunikatzea
  3. Matematika-konpetentzia eta Zientzia- eta Teknologia-arloko oinarrizko konptetentziak
  4. Konpetentzia digitala
  5. Ikasten ikastea
  6. Gizarte-konpententziak eta gizabide-konpetentziak
  7. Ekimen-zentzua eta enpresa-espiritua
  8. Kultura-kontzientzia eta kultura-adierazpena.

Espainian LOEk (2006) eta Frantzian LOk (2005) ezarritako araudiak oinarrian bat datoz nagusiki europar gomendioarekin.

Ikastolek oso baikorki baloratu dute "Derrigorrezko eskolaldirako Euskal Curriculuma" deituak egindako proposamena. Proposatzen diren hezkuntza-konpetentzia orokorrak hauek dira:

  • Ikasten eta pentsatzen ikastea
  • Komunikatzen ikastea
  • Elkarrekin bizitzen ikastea
  • Norbera izaten ikastea
  • Egiten eta ekiten ikastea.

Hezkuntza-konpetentzia orokorrak, irudian ikusten den moduan, bitartekari dira alde batetik hezkuntza-helburuen lorpenean, eta bestetik, ikasgai guztietan sartu behar diren prozedura- eta jarrera-edukietan eragingarri bihurtuta, Europako Parlamentuak gomendatu eta Espainiako eta Frantziako araudiek ezarritako zortzi oinarrizko konpetentziak lortzea ahalbidetzen da.

Onartutako hizkuntza-ikuspegia

Hizkuntzak pertsonaren garapen indibiduala eta soziala lortzeko tresna nagusia direnez, "komunikatzen ikasi" konpetentzia orokorraren osagai gisa landuko da konpententzia linguistikoa, ikastolako eremu oro kontuan hartuz eta hezkuntza komunitateko estamentu guztien elkarlanari esker. Hizkuntzekiko helburua, ikasleak, gizarte-bizitzako eta norbere bizitzako egoera eta behar guztietarako hizkuntzaren erabilera eraginkorra egiteko gaitzea da. Hortaz, egoera eta behar askotariko horiei erantzunez sorturiko testu generoen ulermen eta ekoizpenean eta horien gaineko hausnarketan oinarrituko da irakaskuntza prozesua. Hizkuntzaren diskurtso-ikuspegia, beraz, curriculum diseinu honen oinarrian dago.

Eleaniztasuna euskara ardatz dela

XXI. mendeko gizartea eleanitza da. Gaur egungo gizartean, globalizazioaren mendean, komunikazio-baliabideak, pertsonen mugikortasuna eta nazioarteko harremanak gorabidean dauden garai honetan, ezinezkoa da hizkuntza gutxiengotu bati -euskarari- iraunaraztea eta bera biziberritzea, gizarteko hizkuntza bakar moduan planteatuta. Pertsona euskaldunen etorkizuna eleanitza da. Euskararen biziraupenak, berau bere hizkuntza-esparruan nagusi izatera iristea eskatzen du, baina, gainera, pertsona euskaldunek gai izan behar dute beste hizkuntza batzuetan mintzatzeko, izan ere, hala ez izanda, euskara bera egongo bailitzateke arriskuan. Beraz, helburu nagusia, bi elementu horiek elkartzea lortzea izan behar du: batetik, euskarak bere hizkuntza-esparruan behar duen garapen osoa lortzea eta, bestetik, pertsona euskaldunak beste hizkuntza batzuek ezagutu eta erabiltzeko gai izatea.

Behar-beharrezkoa litzateke Euskal Herrian bizi behar duten pertsonak euskararen normalkuntzarekin konpromiso eraginkorra izatetik abiatzea eta hizkuntza nagusitzat hartzea. Gainera, dagokien ukipen-egoerako hizkuntzaren ezagutza sakona eduki behar dute eta egoki erabiltzeko gai izan behar dute. Era berean, nazioarteko harremanetan nagusi den hizkuntzetako bat zabalkiro ezagutu behar dute. Azkenik, Estatuen arteko mugaren bi aldeetako gizarteen kultura-kohesiorako oso garrantzitsua da, oinarrizko mailan bada ere, norbanakoek beste Estatuko hizkuntza ofiziala ezagutzea.

Hizkuntza arloko curriculum bateratua

Hizkuntza horiek denak hizkuntza-ahalmen orokor baten baitan elkarreragin etengabean kudeatu eta garatzen dira. Gaitasun orokor horren sustapen egokia egitea oinarrizkoa da konpetentzi eleanitz bateratu eta orekatua eraikitzeko.

Zentzu horretan, hizkuntza arloari dagokionean, curriculum--proposamen bakarrean bildu ditugu euskararen irakaskuntza-ikasketa, hurrenez hurreneko (beste) hizkuntza ofizialarena (espainierarena edo frantsesarena) eta nazioarteko erabilpeneko hizkuntzena, hizkuntza desberdinen curriculum bateratu bat diseinatuz..

Horren ondorioz, esparru horretako konpetentzia orokorren definizioa, metodologia-ikuspegia eta eduki-blokeen definizioa nahiz oinarrizko edukien hautaketa-irizpideak, komunak izango dira curriculumeko hizkuntza guztientzat eta, horrela, hizkuntza guztietatik gauzatuko da garapen osagarria. Hizkuntza bakoitzaren edukien deskribapenean, bakoitzaren elementu berezituekin batera, eduki komun batzuek agertuko dira, hizkuntza guztietan errepikatuak eta ikastetxe bakoitzak haien artean banatuko ditu bere hizkuntza-proiektuaren arabera.

Hizkuntza desberdinetan lortu beharreko mailei dagokienez, konpetentzia berezituen definizioan zehaztuak izango dira eta bereziki zehaztuko dira ebaluazio-irizpideen bitartez, beti ere marko deskribatzaile komun batetik abiatuta noski.

Hizkuntza-plangintza

Hizkuntzen mailaketa-proposamena egiteko garaian, Hizkuntzentzako Europako Erreferentzia Marko Orokorrean adierazitakora mugatu gara eta proposamena bi mailatan bereizten dugu: Batetik, ikastola guztientzako oinarrizko hizkuntza plangintza komuna, bozketarako aurkezten dena. Bestetik, aholkatutako proposamena, 90eko hamarkadatik aurrera Ikastolen Elkartea garatzen eta bultzatzen ari dena.

Euskara, ikastolen eleaniztasunaren hizkuntza nagusia eta ardatza izanik, euskararen eta (beste) hizkuntza ofizialaren (espainiera edo frantsesa kasuan kasu) garapenak, erabiltzaile independentearen mailarik handienekoa izan beharko du, B2 Europako Erreferentzia Markoan, (edota Iparraldearen kasuan, frantsesari ezartzen zaion maila bera izango du euskarak) eta hirugarren hizkuntzarentzat maila bat gutxiago eskatuko da, hots, B1 maila.

Hegoaldean: Euskara eta Gaztelania

Iparraldean: Euskara eta Frantsesa

Honako hau aholkatzen da: hirugarren hizkuntza nazioarteko komunikaziorako hizkuntza nagusia izan dadin eta beste Estatuaren hizkuntza ofiziala hizkuntza plangintzan sar dadin A2 mailan.

Helburu horietara iristeko eta norberaren egoera soziolinguistikoa kontuan hartuz, ikastolak hizkuntza bakoitzaren funtzioak eta hartuko dituen eremuak definitu beharko ditu eta ondorioz bakoitzari eskainiko zaion denbora eta irakaste bideak zehaztu.

  • SIADECO (1979). Hizkuntza borroka Euskal Herrian. Bilbo. Euskaltzaindia-Ediciones Vascas.
  • EHIK (2009). Ikastolak, orain eta gero. Zamudio. Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioa