Nafarroako ermandadeak. Nafarroako ermandadeak bi motatakoak ziren. Batzuk, bi erresumako herri mugakideen artean, batean lapurtu eta eurenera itzultzen ziren gaizkileen kontra. Beste batzuk, erresuma bereko herrien artean, herrialdearen barne-segurtasunen aurka egiten zutenen jazarpena eta zigorra eskatzen zituenean.
Lehen motakoa 1204an sortu zen Nafarroa eta Aragoiren arteko herri mugakideen artean sortua, ordezkarien bidez La Estacan biltzen ziren. Nafarroaren aldetik, Tuterako, Arguedaseko, Valtierrako, Cascanteko, Cadreitako, Alesues edo Villafrancako, Milagroko, Faltzesko, Santakarako, Caparrosoko, Murillo el Frutoko, Murillo de las Limaseko eta Zarrakazteluko batzarkideak izan ziren; eta Aragoiren aldetik, Tausteko, Ejeakok, Lunako, El Bayoko, Luesiako, Biotako eta Erlako ordezkariak. Elkarri laguntzea erabaki zuten, kalte egiten zietenen aurka, eta eragindako guztia ordaintzera behartu ziren; era berean, anaikide edo kide batek ezin izango zuen beste kofrade bat preso hartu Batzarreko batzarkideei jakinarazi arte, fidatzailea edo zorduna izan ezean; halaber, kideen artean desafiorik balego, batzarkideek beren erresumako soldaduak aukeratuko lituzkete. 1368an, Karlos II.ak, Gipuzkoako eta Arabako gaizkileak desagerrarazi nahian, bi erresumetako herrien arteko ermandadea eratzeko agindu zuen. Bertan erabaki zen norbait lapurretan edo kalte egiten zuela jakiten zuen herriak kanpaiak joko zituela ingurukoei abisatzeko eta denak elkartuta gaizkileen atzetik joango zirela. Ermandade hau 1407an berritu zuen Karlos III.ak. 1469. urtean Nafarroako eta Aragoiko herrien arteko Ermandade berria sortu zen. Hartan, kriminalen aurkako erregelamendu bat prestatu zen, non izendatutako auzitegiak heriotza-zigorra ere ezar zezakeen. Epaiak azkarrak ziren.
Bigarren motakoak 1258 eta 1281ean osatutakoak izan ziren, boteretsuengandik eta zaldunengandik (baldero: erdaraz hitz hau ez da inongo hiztegian agertzen) babesteko. Azken horretan, Lop Areciz Daroi izendatu zuten kapitain, eta Ermandadeko tropek "mataban homes, et destragaban, et palacios quemaban, et facian toda justicia de los malfeitores, et con ttanto eran los hombres pobres defendidos, et el señorío defendido, et la tierra estaba en paz" ("gizonak hiltzen zituzten, xahutzen zuten, eta jauregiak erretzen zituzten, eta guztiei justizia egiten zieten eta jende xumea eta jauregia defendatzen zuten eta lurraldea bakean zegoen”). Badakigu 1425ean bazirela ermandadeak, alkate partikularrekin, gaizkileak jazartzeko. Juan Lópiz Lecumberriko alkateak, haren anaia Lope Périzek, Pedro Miguel Bertizko eta Larraungo zenbait elizgizonek gehiegikeria egin zutela Ermandadeak eta haren alkateek egindako preso bat indarrez askatu zutelako, eta erregeak delitugileen pertsona eta ondasunen aurka egiteko eta haien etxeak eraisteko agindu zuela. Halaber, jasota dago Karlos III.aren erregealdiaren aurretik Ermandade bat zegoela, eta errege horrek beste bat izan zuela, merindade bakoitzeko ordezkari batez osatua. 1450ean ere Erriberriko Gorteetan ermandade bat sortu zen, bakea ezartzeko eta erresumaren onerako. Besteak beste, merindade bakoitzean, presidenteek eta epaile nagusiek ermandadeari zegozkion gaietan epaile horien ahalmenak erabiliko zituztela erabaki zen. Iruñeko alkatea presidentea eta epailea zen. Gastuak erresumako biztanleen arteko banaketa orokorren bidez ordaintzen ziren. 1488an Gorteek su bakoitzeko 2 errealen ekarpena adostu zuten. Denbora horretan “Santa Hermandad” (“Ermandade Santua”) deitzen hasi zen. Ermandadea urtebeterako ezarri ohi zen. 1496an, Tuterak eta Erronkariko Haranak uko egin zioten ermandadean sartzeari, aurrez aurre zeudelako.
Ermandade horiek osatzen jarraitu zuten, harik eta 1510ean Gorteek debekatu zituzten arte. 1511n, Joan Labrit erregeak justizia arruntari laguntzeko eta gaizkileak beldurrarazteko ermandadeak eratzea proposatu zuen, baina Gorteek horren aurka egin zuten, neurri hori herrialde osoa armatzeko modu gisa ikusten baitzuten.