Kontzeptua

Albaitaritza

Izena Columelari, "De re rustica" idatzi zuen patrizio cadiztarrari, zor zaio. Albaitaritza esan zaio (latinezko veterinae, zamaberea) animalien gaixotasunak sendatzen eta prebenitzen dituen zientziari eta arteari, abereen osasun-programei eta animalia basatien eta etxe-abereen kontrolari arreta berezia eskainiz. (Animalien Osasuna).

Osasun publikoarekin erlazioa duten gaietaz ere arduratzen da, hala nola elikagaien produkzioaren eta kontserbazioaren ikuskapenaz eta kontrolaz (Bromatologia eta Osasun Ikuskapena), eta animalien gaixotasunen prebentzioaz eta kontrolaz, bereziki gizakiak kutsatu ahal dituztenetaz (Zoonosia) eta hauen jatorri eta bektore posibleetaz (Izurriteen kontrola).

Abereen ustiapenei etekin handiena atera ahal izateko egiten diren azterlanak ere biltzen ditu, elikadurari, aukeraketa genetikoari eta etxe-abereen erabilerari buruzko ezagutzak ezarriz (Zooteknia).

Albaitaria medikuntzarekin lanean aritzen da serumak eta txertoak prestatzen, bi ogibideak elkarren osagarri izanez.

Era berean, garrantzitsua da ingurumenaren kontrolean parte hartzea, naturaren oreka biologikoak bermatzeko eta gizakiaren osasuna babesteko.

Esan genezake Albaitaritza orokorrean gizakiarentzat probetxugarriak diren animalien produkzioaren, ustiapenaren, medikuntza prebentiboaren eta sendagarriaren zainketaz eta ikerketaz, eta erlazio higieniko-sanitarioetaz eta ingurumenekoetaz, zein animalia jatorria duten produktuak lortzeaz, industrializatzeaz eta tipifikatzeaz arduratzen dela.

Zientzia honetan jarduten duen profesionala Albaitaria da eta bere aitzinekoa Espainian albeitaria izan zen.

Animaliak sendatzearen artea gizakiek etxekotu zituztenean hasi zen, duela hamabi edo hamabost mila urte. Animaliak etxekotu eta bere zerbitzura jarri bezain pronto, gizakia hauen zainketaz eta zituzten gaitzetaz arduratu behar izan zen. Horrela albaitaritza jaio zen. Hasieran, animalien gaitzak eta lesioak sendatzeko historiaurreko gizakiak bere gaitzak sendatzeko erabiltzen zituen erremedioak animaliekin erabiltzen zituen logikoki.

Aurkitu dituzten aztarna arkeologiko batzuetan Neolitikotik albaitaritza existitzen dela ikusi dute, Nilo eta Eufrates ibaien haranetan, emankortasun aparteko lurretan, maila handiko zibilizazioak garatu ziren tokian.

Horrela, Hammurabi Kodean (k.a 1792-1750) albaitaritza jardueren arauak ematen dira eta ordainsariak zehazten dira. Pariseko Louvre museoan kontserbatzen da, Kodea dioritaz grabatua dago eta akadio kuneiformean idatzita. K. a. XIV-XII. mendeetako taula hitita batean hainbat etxe-abereren prezioa zehazten da, eta Kahuko papiroa (Egipto) (k.a. 2230-1900) albaitaritzarekin erlazionatutako arazoetara eskainia dago.

Hasieran medikuntza eta albaitaritza oso identifikatuta zeuden eta bi lanak pertsona berberak egiten zituen.

Hipokratesek, gizateriaren historiako medikurik famatuenak (k.a. 470-356), medikuntzan eta albaitaritzan ordurarte ezagutzen ziren jakintzak hirurogei liburuetako bilduma batean bildu zituen, eta bere kontsultan pertsonak zein animaliak onartzen zituen inolako bereizketarik egin gabe. Alderantziz, Hipiatrek edo greziako albaitariek pertsonak zaintzen zituzten, haien ustez pertsonak eta animaliak gauza bera zirelako eta horrela, medikuntza eta albaitaritza elkarren ondoan joan ziren mendeetan zehar, elkarrekin guztiz identifikatuta.

Bi jakintzen arteko bereizketa ez zen zientziaren ekimenaren edo beharraren ondorioz gertatu, baizik eta Sokratesek (k.a. 470-399) hasitako korronte filosofikoen ondorioz, izan ere gizakiek animaliek ez zituzten ezaugarri batzuk zituztela iradoki zuen eta haren dizipulu Platonek (k.a. 427-348) gaian sakondu zuen horiek zerrendatuz: arrazoitzeko gaitasuna, adimen-maila, sentikortasuna, ondo eta gaizki dagoenaren kontzientzia; ezaugarri bereizgarri hauei arima deitu zien.

Platonen ustez arimaren ezaugarriak espiritualak dira, ez dauka euskarri fisikorik, eta horrela, ezin da hil. Hau ikusita pertsona bakoitzak bi parte dituela ondorioztatzen du: gorputz hilkorra eta arima hilezkorra.

Platonek arimari buruz egindako dedukzioak haren dizipulu Aristotelesek (k.a. 384-322) jaso zituen eta bere idazlanetan garaiko giza jakintza osoa bildu zuen. Maisuaren ideiekin bat egiten zuen eta hedapen nabarmena eman zien.

Beranduago, Kristautasunak Aristotelesek konfirmatu zuen Platonen pentsamendua bere egin zuen, eta ez hori bakarrik, kristau-ikasbideetan gizakien arima hilezkoarra izateaz aparte jatorri jainkotiarra zuela eta Jaungoikoak pertsona bakoitzari pertsonalki ipini ziola esaten zuten. Pertsona hiltzen denean gorputz fisikoa hondatzen da, baina arima hilezkorrak bizirik jarraitzen du betikotasunean eta bere ekintzen jabea da. Planteamendu honetan gizakiaren gorputza Jaungoikoaren tenplua edo santutegia bihurtzen da, gizakia beste kreaturak baino maila gorenago batera igotzen du eta, beraz, beste tratu desberdina eman behar zaio, bere izaeraren araberakoa.

Argudiaketa filosofiko-erlijioso honek giza medikuntzaren eta albaitaritzaren arteko banaketa ekarri zuen Kristautasunaren hastapenetan.

XVIII. mendeko pentsamendu frantsesa ekimen berrientzako lur ongarritua zen, animalien osasuna xedetzat izango zuen zientzia medikua sortzeko, esaterako; garai horretan nagusia zen naturaren filosofian animalien askatasuna eta ongizatea primeran ikusiak zeuden, eta aita santuek anatomia, fisiologia eta patologia konparatzailearen ikerketan beren ideia ilustratuak praktikara eramateko aukera paregabea ikusi zuten, eta ideia hauen jarraitzaileen artean Claude Bourgelatek beharrezko babesa lortu zuen bere objektiboa bete ahal izateko: Albaitaritza Eskola sortzea.1

Lyonen (Frantzia) 1702an jaio zen familia noble baten barruan eta zaldun titulua zuen. Zuzenbidea ikasi zuen, abokatutzan jardun zuelarik; garaiko espirituan murgilduta, ilustratu honek d"Alembertekin adiskidetasuna eta korrespondentzia ugaria mantentzen zuen. Bere jaioterrian eskuratzen zituen Ekitazioari eta Hipiatriari buruzko tratatuak ikertzen zituen, batez ere Newcastlekoak eta Solleyselkoak, eta herriko Ekitazio Eskolako zuzendari izendatu zuten; 1740an Nouveau Newkastle ou Traité Cavalerie zaldien ikerketari buruzko liburua argitaratu zuen garai hartan materia horri buruz zegoen jakintza bilduz. Lyongo Pouteau eta Charmenton zirujauen laguntzaz, anatomia ikertu zuen zaldiak disekzionatuz; fisiologiari eta animalien oinarrizko patologiei buruzko nozioak eskuratu zituen. 1750ean Eléments d"Hippiatrique argitaratu zuen.

Bourgelat entziklopedista konbentzitua da eta, bere ustez, albaitaritzako medikuntzan aritzen direnek ez dute inoiz behar bezalako heziketa izango ikasketa horretara zuzendutako zentruak egon arte, horregatik Ekitazio Eskola Albaitaritza Eskola bihurtzen du, Frantziako aristokrazian zituen harremanen laguntzaz, batez ere Lyongo intendentea zen eta geroago Luis XV.aren Finantza Kontrolatzailea (ministroa) izango zen Jean-Henri Bertinen laguntzaz. Hura ilustratua eta agronomiaren zale amorratua zen eta Bourgelatek Parisen izango zuen babesle nagusia bihurtuko zen, 1761eko abuztuaren 4ko Errege-Dekretua kudeatuko zuelarik; honen bitartez animalien gaixotasunen tratamenduak ikertzeko Lyonen Eskola bat egotea baimentzen da.

1762ko otsailaren 13an, Bourgelatek sei ikasleekin batera Lyongo Guillotière auzoko ostatu xume batean, orain Albaitaritza Eskola bihurtua, bere ibilbidea hasi zuen, ikasleei informazio zientifikoena eskaintzeko helburuarekin.

Eskolaren sorrerak aurrekaririk gabeko arrakasta izan zuen, berria berehala Europa osoan zehar zabaldu zen eta ikasle atzerritarrak onarpena eskatzen hasi ziren; Frantsesekin gauza bera gertatu zen.

1762ko udan bertan, agintarien eskaeraz, ikasleak Meyzeura misio berezian eraman zituzten epizootia bat kontrolatzeko, eta higiene-arau2 sinpleak ezarriz misioa bete zuten. Bourgelatek arrakasta goraipatuko zuen eta Parisetik Bertinek gainerakoa egingo zuen, 1764ko ekainaren 1eko dekretuaren bitartez Albaitaritza eskola berrien sorrera sustatuz eta Bourgelat Lyongo Errege Albaitaritza Eskolako eta Frantzian errotu ahal izango ziren albaitaritza eskola guztien zuzendari eta ikuskatzaile orokorra izendatuz.

1766. urtearen bukaeran, Bourgelatek beste eskola bat inauguratu zuen Parisetik hurbil, Maisons-Alforten; urte horretan bertan Limogesen beste eskola bat zabalduko zen, baina 1768an desagertuko zen zabarkeria batzuen ondorioz.

1 ETXANIZ MAKAZAGA, J.M. (2002) De albéitares a veterinarios. La Inspección de Carnes. EHAE-ren aldizkaria. LVIII Tomoa-2-2002, 437 - 481 orr., Donostia.

2CLAIVAZ, Jean-Blaise. (1997). Vache triste, vache malade. Société d'Histoire et d'Archeologie de Genève. 18 or. Genève.

Madrilgo Albaitaritza Eskola sortu aurretik, albeitari ikasi batzuek Madrilgo Elkartean sartzea eskatu zuten, elkartean gerora aipatuko dugun Bernardo Rodriguez nabarmenduz, seiehun errealetako sari baten sortzailea izan zena Albaitaritzan dauden gehiegikeriak hoberen erakusten eta inpugnatzen dituenari... txerri-azienda, ardi-azienda, behi-azienda, txakurrak, eta abar, Arte honetako parte bezala hartzen dituenari.

Sari hau Gaceta de Madriden argitaratu zen 1786ko ekainaren 13an eta Franscisco de Gonzalezi eman zioten, Rodriguezek bere edizioa egiteko konpromisoa hartu zuen, baina azkenean ez zen gauzatu arrazoi ezezagunengatik. Deialdia hurrengo urtean errepikatuko zen, oraingoan gaiak frantsez eran ferratzearekin erlazioa zuen eta Gaceta de Madriden abuztuaren 17an argitaratu zen, Zaragozako Joaquin Ambros irabazle suertatuz.3

Madrilgo Eskolaren beste albaitari eta albeitari lagun batzuk hurrengoak izan ziren: Francisco Gonzalez, buiatriako (hausnarkari handietan espezializatutako albaitaritza) arauak dibulgatzeagatik eta abereen higienea hobetzeko eginiko praktikengatik. Agustin Pascualek Elkarteko zuzendaritza-karguak izango zituen; Nicolas Casa de Mendoza, Eskolako irakaslea izango zen eta Albaitaritza berriaren aldeko giroa sortuko zuen Elkarteko argitalpenekin sarritan kolaboratzen, bereziki Amigo del Pueblo egunkarian 1844 eta 1849. urteen artean Zootekniari eta laborantza bereziari buruzko artikuluak argitartuz. Urte batzuk geroago Prieto y Prieto Eskolako katedraduna ematen zituen hitzaldiengatik nabarmenduko zen.4.

3HERRERO ROJO, Máximo. (1984). La Albeyrtería Española en el siglo XVIII. SYVA Laborategien eskaintza da. Cervantes Grafikoak. 175. or. Salamanca.

4SANZ EGAÑA, Cesáreo. (1941). Historia de la Veterinaria Española; 368-369 orr; Espasa-Calpe; Madril.

Karlos III.a zen Espainiako erregea eta 1763ko otsailaren 10ean sinatutako Pariseko Itunaren ondorioz, atzerriko gerrateak desagertu ziren. "Bake iraunkorraren" aro honetan zabalkundea eta lasaitasun erlatiboa izan ziren, "herrialdearen adiskideen elkarte ekonomikoak" sortu ziren, egoerak despotismo ilustratua baimenduko zuen, eta gosetearen ondorioz 1766an izan ziren barne-errebolta batzuek bakarrik zipriztinduko zuten lasaitasuna: Esquilacheren matxinada, Zaragozako erreboltak, andaluziako herri batzuetan edo Azkoitiako (Gipuzkoa) "Matxinada"5 , beste euskal herri batzuetara zabalduko zena.

Giro honetan, 1776ko azaroaren 5eko Errege Aginduaren bitartez Alforteko Eskolara albeitar ordezkari bat bidaltzea adostu zen, zentruko funtzionamendua ezagutzeko eta iniziatiba Espainiara eramateko. Aukeratutako albeitaria Bernardo Rodriguez, Errege Zalditegien mariskala, izan zen, garaiko nabarmenetarikoa, gizon saiatua, profesional ikasia eta gogotsua, intelektuala, liberala eta Madrilgo Elkarte Ekonomikoaren kidea. Alforten 1777ko urtarrilaren lehen egunean matrikulatu zen Nicolas Casa de Mendozak6 kontatu bezala eta bertan, zeukan jakintza ikaragarria baieztatu baino ez zuen egin, Risueñoren arabera.7

Alforten azken kurtsoko ikaslea zenean , bere jakintza zabalari esker "anatomia irakaslearen laguntzailea edo irakasleordea" izendatu zuten 1780an, osteologia eta miologia irakatsiz; itzuli zenean, ikasketak 1780ko uztailaren 2an bukatuta, lehendabiziko albaitari espainiarra izango zen.

Bernardo jaunaren jarduera profesionalari buruzko erreferentziak gutxi dira; "El Catalogo" izeneko memoria anonimoaren egiletza eta Carlos Risueñok aipatutako 1784an Albaitaritza Eskolarentzat eginiko Ikasketa Plan baten egiletza aitortu zaio, Maximo Herrero Rojo8 doktorearen aburuz martxan jarri ez zena, izkutuko arrazoiengatik, ziurrenik politikoak eta Arandako Kondeak eragina galtzearekin lotutakoak.

Gutxira, 1783an Karlos III.aren Errege Agindu baten bitartez, Segismundo Malats eta Hipolito Estevez, Lusitaniako eta Almansako Dragoien Errejimentuen mariskal nagusiak hurrenez hurren, Alfortera joan ziren Chaverten, Bourgelaten ondorengoaren, klaseak hartzera. 1787an ikasketa probetxugarriak amaitu zituzten eta ondoren, beharrezko baimenak bilduta, ikasketa bidaia egin zuten Alemania, Danimarka eta Ingalaterra bisitatuz. Bueltatu zirenean, 1788ko irailaren 12ko Errege Aginduaren bitartez Madrilen eta Kordoban eskola berriak ezartzeko antolakuntza eta ikasketa planak egitea agindu zieten, baina azkenean Madrilgoa bakarrik egin zuten giza baliabideak eta baliabide ekonomikoak ez zeudelako.

1788ko irailaren 9ko Errege Aginduak Albaitaritza Eskola Madrilen ezartzen du eta Malats zuzendari izendatzen du.

Madrilgo Albaitaritza Eskolaren fundazioa, Espainiako lehena, Karlos IV.aren 1792ko otsailaren 23ko Errege Aginduaren bitartez ezarri zen.

Ikasketa plana 1793ko martxoaren 26an onartu zen, eta bertan "zientzia honen sorkuntza, profesio honena, nekazaritzari eta abeltzaintzari interesatzen zaien printzipio zientifikoak eta praktikoak hedatzeko egiten da, Erreinuaren trafikoa, indarra, aberastasuna eta elikadura baitira" esaten zen.

Eskola, izaera militarrekoa baina zibilei sartzeko aukera ematen ziena, Lyongoaren antzera diseinatua zegoen eta 1793ko urriaren 8an zabaldu zen "La Solana" izeneko etxe eta ortu batean, gaur egun Liburutegi Nazionala dagoen lekuan.

5Revolución, motín, revuelta.

6Boletín de Veterinaria, IV. Urtea; 80. zkia. 1848ko maiatzak 15; 178. or. Madril.

7RISUEÑO, Carlos. (1829). Diccionario de Veterinaria. Libk. 10. or. Madril.

8HERRERO ROJO, Máximo. (1984). La Albeyteria Española en el Siglo XVIII. SYVA Laborategien eskaintza da. Cervantes Grafikoak. 163. or. Salamanca.

Arabako Albaitarien Ikastetxea

1902ko maiatzaren 22an, albaitari arabarrak Arabako Ikastetxea sortzeko eta, behin elkartuta, euskal probintzietako eta Nafarroako ikastetxeak bat-egiten saiatzeko bildu ziren.9

Baina Ikastetxearen ekitaldi konstituziogilea Vitoria-Gasteizko udaletxeko areto batean egin zen, 1903ko maiatzaren 26an, hurrengoek osatutako Batzorde probintziala izendatuz:

  • Lehendakaria: Manuel González de Suso Ibáñez de Aspuru
  • Lehendakariordea: Tomás Erausquin Uriarte
  • Idazkaria: Domingo Julio Díaz de Berrícano
  • Kontularia: Serapio Erausquin Romarategui
  • Diruzaina: Romualdo Erausquin Álvarez de Gámiz
  • Bokalak: Urbano Arbuníes, Diego Carrión eta Fulgencio Rafael Lasaga

Kolegiatuen artean Mateo Arciniega, Jorge Díaz de Berricano, Braulio Erausquin, Daniel Fortea, Víctor Fernández de Larrea, Javier Oquiñena, Prudencio Cenzano, Luis Orúe, Justo Berganza, Lino Otiñano, Arturo Landazabal, Ramón Ramírez eta Mariano Maturana zeuden.

Garaiko Kontu-liburuan, kontserbatzen den dokumentu bakarrean, Zumarragara (Gipuzkoa) Ikastetxe Eusko-Nafarra sortzeko bilera batera joateagatik zuzendari bati ordaindutako saria jasotzen da.

Arabako Albaitarien Ikastetxe Ofizial ospetsuan lehen emakume kolegiatua Mª Pilar Rozas Parra izan zen, 1979ko irailaren 30ean izena eman zuena.

Eta zuzendaritza-kargu bat izaten lehen emakumeak Cristina Gorospe, Marisol Vicente eta Teresa Martinez izan ziren, 1989ko urrian.

Zuzendari kolegiatuak izan dira:

Manuel González de Suso Ibáñez de Aspuru1903 - 1905
Domingo Sanz Almarza1905
Tomás Erausquin Uriarte1909
Mateo Arciniega Añastro1921
Severiano Aramburu Arreche1927 - 1928
Julio Díaz de Berricano1928 - 1931
Arsenio Juarrero Moreno de Monroy1931 - 1933
Javier Oquiñena Castillo1933 - 1934
Moisés Pérez de Eulate Erausquin1934 - 1935
Luis Sánchez1936 - 1937
Julio Díaz de Berricano1937 - 1941
Andrés José Jarillo Tello1941 - 1949
Severiano Aramburu Arreche1949 - 1954
Ignacio Oregui Goenaga1954 - 1956
Tomás Pérez de Eulate1956 - 1963
Roberto Conty Larraz1963 - 1965
Tomás Pérez de Eulate1965 - 1968
Rafael Uribarrena Barrecheguren1968 - 1977
Francisco Valenzuela Cerezuela1977 - 1978
Teófilo Albarrán1978 - 1980
Arturo Orive Orive1980 - 1986
Florencio Beltrán de Heredia1986 - 1987
Gregorio Mediavilla1987 - 1989
José Alfonso Herrero1989 - 1994
José Ramón Orive Pedruzo1994 - 1996
Javier Lauzurica1996 - 1999
Fernando Camarero Rioja1999 - 2001
Carlos Estévez Sánchez2001 - 2005
Enrique Garrido Artetxe2005 - XXXX

Bizkaiko Albaitaritza Ikastetxea

Bizkaiko Ikastetxearen sorkuntza Jose Ignacio Guerricabeitia Ibarrolak zuzentzen zuen Albaitaritza Elkarte Zientifiko Bizkaitarrean oinarritzen da.

Ikuspuntu formal batetik, 1901eko maitzaren 10ean izan zen, helburu horrekin Bilboko Zientzia Medikuaren Akademia, Jose Ignacio Guerricabeitia Ibarrola bertako akademikoa zela, Pedro Luengo eta Narciso Celayeta, eta eskarmentu handiko Juan Arruza Plentziakoa, Pablo Llandera Balmasedakoa, Guerra y Enrique Beitia Bilbokoa, Lorenzo Goicoechea Mungiakoa, Matías Mendieta Gordexolakoa, José Uribe Sestaokoa, Bruno Antón Santurtzikoa, José Basterra Dimakoa, Lauzurika Orduñakoa, José Ramón Mugarza Barrenechea Bediakoa, Ciro Mugarza y Zorriketa Larrabetzukoa, José Mugarza Amorebietakoa, Felipe Rivas Turtziozkoa, José Arriola Markinakoa, Bernardino de la Sota de Abantokoa eta Santiago de Urquijo Arrigorriagakoa bildu ziren, probintziako albaitaritza elkarte bat sortzea eta presidentetza-mahaiari elkartearen araudia idaztea agintzea erabakiz.

1901eko azaroaren 19an, araudia onartu zen eta lehendabiziko zuzendaritza-batzordea eratu zen, hurrengo osaketarekin:

  • Lehendakaria: José Ignacio Guerricabeitia Ibarrola
  • Diruzaina: Cipriano Guerra
  • Idazkari Nagusia: Enrique Beitia
  • Akta-Idazkariak: Pablo Guerricabeitia eta Angel Capanaga
  • Bokalak: José Lauzurica (Durango), Narciso Celayeta (Markina), Juan B. Asolo (Gernika), José Uribe (Balmaceda) eta Juan M. (Bilbao)

Ohorezko Lehendakari bezala Isidoro León Arreguíaa href="#nota10" name="ref10" class="notazbk">10 izendatu zen:

Bazkundeko11 Lehendakariak hauek izan dira:

José Ignacio Guerricabeitia Ibarrola1901 - 1905
Pedro Luengo Rodríguez1905 - 1911
Martín Ciga Lecuna1914 - 1915
José de la Sota Castaños1915 - 1917
Benigno Alfredo Montejo Bringas1917 - 1920
Joaquín de Carrandi Jainaga1920 - 1922
Martín Ciga Lecuna1922 - 1923
José de la Sota Castaños1923 - 1926
José Basozabal Luzuriaga1926 - 1928
José Palenzuela Aguirre1928 - 1930
Ignacio Pablo Guerricabeitia Ugarte1930 - 1932
Joaquín de Carrandi Jainaga1932 - 1935
Lucas Basterrechea Elorrieta1935 - 1937
Casimiro Mugraza Echevarria1937 - 1937
Manuel Llano Alberdi1937 - 1941
José de la Sota Castaños1941 - 1943
Blas Martínez Inda1943 - 1948
Jesús Alberdi González1948 - 1954
José María Irujo Inda1954 - 1956
Arcadio Llanos de la Puente1956 - 1971
Rufino Asua Zubero1971 - 1977
Ignacio Arteaga Beldarían1977 - 1996
Josefa Iñaki Arrázola Madina1996 - 1998
Francisco Luis Dehesa SantistebanDesde 1998

Gipuzkoako Albaitaritza Ikastetxea.

Gipuzkoako Ikastetxearen sorrera Bizkaiko ikastetxe anaiarena baino lehenago izango zen, azken honen sorreraren bileran Gipuzkoako Albaitaritza Ikastetxearen komunikatu bat irakurri zelako, bere Gobernu Batzordeko kideak ziren Curia jaunak, Saiz Saldain jaunak eta Aldasoro jaunak sinatua, Bizkaiko ikastetxearekin koordinazio organu baten sorreran interesa erakutsiz12..

Zumarragako Udaleko Albaitari Ikuskatzailea Luis Saiz Saldain albaitari madrildarra zenean, Donostiako Udaleko Albaitari Ikuskatzailea zen haren lagun Severo Curia Martinezekin batera, Gipuzkoan jarduten zuten 26 albaitariak 1899ko martxoako igande batean Zumarragako Altuna Hotelean ospatuko zen bilerara deitu zituzten.

Bilera hartan Gipuzkoako Albaitaritza Elkartea sortzea adostu zen, Severo Curia Martinez buru zuen behin-behineko zuzendaritza batzordea izendatuz, Pedro Victor Gallaztegui bergararrak, Anastasio Larrainzar Ezcurra azpeitiarrak eta Luis Saiz Saldain anfitrioiak osatzen zutena.

Hura izan zen Ikastetxearen enbrioia eta 1904tik aurrera, beste euskal ikastetxeak bezala, "ofizial" kalifikatiboa jasoko zuen.13

Lehendakari kolegiatuak izan dira:14

Severo Curiá Martínez1899 - 1911
Luis Sáiz Saldaín1911 - 1931
Miguel Salaverría Bengoechea1931 - 1934
Venancio Recalde Olaciregui1934 - 1939
Miguel Bezares Sillero1940 - 1941
Venancio Recalde Olaciregui1941 - 1949
Leoncio Goena Urquía1949 - 1952
Miguel Salaverría Bengoechea1952 - 1954
Enrique Zurutuza Altolaguirre1954 - 1956
Miguel Salaverría Bengoechea1956 - 1960
Sebastián Ubiría Elorza1962 - 1968
Venancio Recalde Berrondo1968 - 1980
Enrique Zurutuza Altolaguirre1980 - 1983
José Miguel Ariznabarreta Ereño1983 - 1989
Rafael Uribarren Axpe1989 - 1994
José Manuel Etxaniz Makazaga1994 - XXXX

Ohorezko Lehendakariak hauek izan dira

Vicente Laffitte Obiñeta1924
Dionisio Tellería Arrizabalaga1945
Cesáreo Sanz Egaña1956
Miguel Bezares Sillero1956
Venancio Recalde Olaciregui1956
Miguel Salaverría Bengoechea1962
Juan Mari Arzak Arratibel1994
Antonio Borregón Martínez1995

9La Veterinaria Moderna (1902), Palentzia. CAMARERO RIOJA, F.-k aipatua (2003), Apuntes para una Historia de la Veterinaria alavesa". Doktore-tesia. 361. or. Ir. 267-268 orr. Zaragoza.

10DEHESA SANTISTEBAN, F.L. (2001). La Veterinaria vizcaína en el siglo XIX. Antecedentes históricos y contexto socioeconómico. Doktore-tesia. 482. or. Ir. 331-332 orr. Leon.

11DEHESA SANTISTEBAN, F. L. (2004). 1901-2001 Cien años de Veterinaria vizcaína Bizkaiko Albaitaritzaren ehun urte. Fundación Bilbao Bizkaia Kutxa Fundazioa. Bilbao.

12DEHESA SANTISTEBAN, F.L. (2001). La Veterinaria vizcaína en el siglo XIX. Antecedentes históricos y contexto socioeconómico. Doktore-tesia. 482. or. Ir. 333. or. Leon.

13ETXANIZ MAKAZAGA, J. M. (2006). De herradores, albéitares y veterinarios municipales de Zumarraga. Ikerketa Historikoaren "Angel Cruz Jaka" I Saria. Eusko Ikaskuntza. Lankidetzan-39. 181. or. Ir. Bilbao.

14ETXANIZ MAKAZAGA, J.M. (1996). Gipuzkoako Albaitariak - Veterinarios de Gipuzkoa. Gipuzkoako Albaitarien Legezko Elkartea. 136. or. Ir. Donostia.