Gaztelako Alfontso VIII.aren testamentua (1204). 1204. urtearen amaieran ezusteko zerbait gertatu zen, Alfontso VIII.aren gaixotasuna. Hiltzeko arriskuan zegoenez, testamentua egin zuen 1204ko abenduaren 8an, bere kontzientziaren deskargurako. Bere erresumaren mendebaldeko Antso Azkarra eta Bizkaiko Jaurerriko Diego Lopez de Haro usurpatu egin zituen, 1202tik bien artean izandako gerraren ondorioz. Testamentu honetan, Nafarroari okupatu zizkion lurrak eta don Diegori, bere Bizkaiko Jaurerriari, itzultzeko agintzen da. Honela dio Labayru historialariak: «Eta Nafarroari titulu legitimorik gabe atxiki zionari dagokionez, honako hau adierazten da: Jainkoak osasuna itzultzen badio, Nafarroako erregeari itzuliko diola Araniello mendatetik Rabia mendateari okupatu zion guztia, Buradon gaztelua, San Bizente, Toro, Marañon, Alcázar, Santa Cruz de Navarra. Aurrera darrai Labayruk: «Don Alfonsok, heriotzaren beldur izan arren, harrapakina askatzeko baldintzak bilatzen zituen. Gaztelako Alfontso VIII.ak osasuna berreskuratu zuen, eta usurpatutako lurrak ez itzultzeaz gain, odolez eta suz sartu zen Lapurditik eta gaskoi lurretatik.