Dantza

Loinazko San Martin Ezpata-Dantza

Beasaingo Loinazko San Martin santuaren prozesioari lotutako ezpata-dantza hau herrian gorde den altxor bat da bere horretan. Udalaren enkarguz dantza-maisuak urtero-urtero egiten du deialdia herriko gaztetxoen artean, eta aste batzuk aurretik dantzarako prestatu ondoren, Loinatz jaietan egiten den prozesioaren partaide izaten dira santuari lagunduz eta hainbat bider bere aurrean dantzatuz.

Aipagarriak dira bide batez, protokoloari berari lotuta egiten den banderaren agurra eta hurrengo egunean herriko plazan dantzari berberek dantzatu ohi duten "dantzasoka" edo "aurreskua".



Dantza hauen inguruan oso garai zaharretako usadio-egiturak mantentzeak bihurtzen ditu altxor. Iizan ere, nahiz eta aldaketa batzuk izan, funtsean, hauek antolatzeko eta egituratzeko modua gorde da. Denboran zehar batere etenik ez ezagutu izanari zor zaio ziur aski, Gerrate Zibilaren bitartean eta ondoren ere dantzan egiteko ohiturak bizirik jarraitu baitzuen.

Loinazko San Martinen prozesioa XVII. mendearen bigarren erdi aldian egiten hasi bazen ere, ezpata-dantzari dagokion berririk zaharrena 1808koa da, urte horretan prozesioan ezpata-dantzariak egon zitezen agintzen duen udal-agiriak erakusten duen moduan. Garai horretan, gipuzkoar herri askoren antzera, Beasainen ere ezpata luzeko ezpata-dantza taldeak osatzen ziren tarteka, ospakizun berezietan, 1828ko eta 1830eko Errege-familiaren bisitei esker dokumentuetan jasota dagoen bezala.

Aipatzekoa da, besteak beste, 1878 eta 1879 urteetan gutxienez, Jose Antonio Olano dantza-maisu eta Juan Ignacio Iztuetaren dizipulu sonatua izan zela beasaindar dantzari hauen prestaketaren arduraduna. Harrez geroztik, Udalak kontratatu eta ordaintzen du dantza-maisua, eta horrelaxe eutsi zaio gaurdaino. Egun, Xabier Sarriegi "Paxatxo" da ardura horren erantzule, Jose Sarriegi aita zenaren lekukoa hartuta.



Hainbeste urteko ibilbidean ikusi ahal izan ditugun eraldaketen artean, dantzarien adinari dagokiona da deigarriena: garai batean 18-24 urteko gazteak izaten zirenak, gaur egun 7-13 urteko haurrak izaten baitira.

Baieztatu eta zehaztu ezin dugun beste aldaketa bat, ezpata luzeak alboratu eta partaide guztiak ezpata-txikiko dantzari bihurtu zirenekoa da, hau baita gaur egun ezagutzen dugun taldekako ezpata-dantza bakarra, non taldeko dantzari guztiek ezpata-txikiak dantzatzen dituzten.

Agurra

Herritik kanpora ere izan dituzte Beasaingo dantza hauek hainbat agerraldi historian zehar. Dokumentu idatzi eta grafikoen bidez jasota dago gutxienez 1897 urtean, beasaindar ezpata-dantzari txikiak Donibane-Lohizuneko Euskal Jaietan parte hartu zutela, arrakasta handiz gipuzkoar aurresku, ezpata-dantza eta brokel-dantzak dantzatuz. Ehun urte beranduago, 1999an Beasaingo Aurtzaka dantza taldeak ezpata-dantza eta banderaren agurra bere errepertorioan jaso zituen eta herritik kanpoko hainbat ekitalditan ere erakusten hasi zen.

Ezpata-dantza Loinatz jaietako astelehenean dantzatzen da (Loinatz bigarrena esaten zaio egun honi). Igokunde egunak ematen du data zehatza. Beraz, hilabete barruan egunak zenbakia aldatzen badu ere, gehienetan maiatzean suertatzen da.

Grupo

Dantzariak udaletxe aurrean elkartzen dira goizean eta udal segizioarekin batera santuaren bila joaten dira Andre Mari parrokiara. San Martinen irudia elizatik ateratakoan dantzatzen dira lehen aldiz. San Martinen basilikaraino laguntzen diote prozesioan eta bertan dantzatzen dira beste bi bider, meza aurretik eta ondoren. Eguerdian parrokiara itzultzerakoan egiten da azken saioa. Ezpata-dantzarekin lotuta eta jarraian doinu bera erabiliz, herriko bandera dantzatzen du Kofradiaren "banderazaleak" santua agurtzeko.

Ezpata-dantzari taldea 13-16 dantzariz osatu ohi da gehienetan. Buruzagia kokatzen da aurrean, ezpatarik gabe, eskuan banderatxodun buruzagi-makila duela. Beste 12-15 dantzariak hiru ilaratan banatzen dira, zapi zuriz atondutako bina ezpata txikirekin. Janzkera honako hau izaten da: galtza zuri motzak belaun azpirainokoak, alkandora zuria, jaka edo "txaketila" urdin iluna, galtzerdi zuri luzeak, alpargata zuri zinta gorridunak, txapela, gorbata eta gerriko gorriak.

Dantza

Dantzaren egikera koreografikoak, nahiz eta Gipuzkoako ezpata-dantzen egitura bera izan eta musika bera erabiltzen duen, baditu bere berezitasunak. Lehen boastitzean ez da hankarik altxatzen; tarteko zortzikoan erabiltzen diren urratsak gaur egun nagusi den gipuzkoar dantzaeratik zertxobait aldentzen dira, ziurrenik garai bateko herriko dantzaeraren hondarrak txertatuak dituelako; eta azken ezpata-jokoa ere, ezagutzen ditugun beste ezpata-dantzekiko ezberdina da, besoen jokoan eta bi aldeetara begira burutzen diren mugimenduetan.

  • ANDRES, Joxalberto; SARRIEGI, Mikel. "Herriko dantzariak XIX. mende bukaerako argazki zahar batean". Beasain Jaietan. Beasain: Beti-Bizi elkartea, 2013.
  • ORDOÑEZ, Jon, eta gehiago. Dantza Beasainen / Aurtzakak 25 urte. Beasaingo Paperak, 12. zka. Beasain: Aurtzaka dantza taldea: Beasaingo Udala, 2004.
  • SARRIEGI, Andoni. "Ezpatadantza-maisuak". Beasain Jaietan. Beasain: Beti-Bizi elkartea, 1989.
  • ZUFIAURRE, Jose. "Loinatzetako santuzale eta banderazale". Beasain Jaietan. Beasain: Beti-bizi elkartea, 1991.