Erregistroen Zuzendaritza Nagusiak 1972ko otsailaren 1ean emandako ebazpenaren emaitzetako batean, adierazi zen eskualdeko fiskalak, Eneko izenari dagokionez, bidegabekotzat jotzen duela eskatutako baimena, interesatutako izenak gaztelaniazko itzulpena baitu, Iñigo, eta horrela agertzen dela Euskarazko izenen hiztegian L. G E. V.-n, izen bereko argitaletxeak Bilbon 1970ean inprimatua. Akats nabarmena izan da aipatzen dudan argitalpenaren testuaren interpretazioan. Irakurketa arretatsuago batek argi dezake hori. Iñigo edo Eneco "izen erdaldunduen" zutabean agertzen da; Eneka, berriz, "euskaldunduen gizonezkoen" izenekoan eta Eneke, "emakumezkoenean".
Argudioan aurrera egin aurretik, egin dezagun edizio horren historia, eta joan gaitezen iturrira. Azaleko xerokopiak eta or. eransten ditu. Deun-ixendegi euzkotarra izeneko liburuaren azalaren, hau da, euskaratutako santuen izenak, Sabino Arana eta Goirik egokituta eta Luis de Eleizalderen hitzaurre batekin, 1910ean Bilbon argitaratu zenaren 18-19-28-29-40-41-52-53-68-69 orrialdeen xerokopia gehitzen da. Ebazpenean jasotzen ez den 18. orrialdean irakur daiteke: "Azkenik, egutegian agertzen ez diren zenbait izen oso arrunt eta beste batzuk nahiko erabiliak gehitu direla adierazi behar dugu; baina izartxo bat (*) jarri zaie aurretik, euskaratzean izan ditzakeen akatsak ez daitezen lehenengo Egutegiaren egileari egotz". Hau Eusko Alderdi Jeltzalearen Bizkaiko Euzkera Batzordearen oharra da. Kasu honetan Iñigo edo Eneco* dago "erdaldundutako izenen" zutabean, eta izartxo bat darama. Hau da, Eneco, Euzko Alderdi Jeltzaleko Euzkera Batzordearen aburuz, gaztelaniazko izena zen, eta ezin da baliozkotzat hartu eskualdeko fiskalak emandako lekukotza, ez baitator bat gaztelaniazko izen bat bere hizkuntzara itzultzeko zentzuarekin; izan ere, itzuli hitza, adierarik gabe, hizkuntza batean idatzita dagoena edo lehenago beste batean adierazi dena adierazteko esanahiarekin erabiltzen da. Kasu honetan, Euzko Alderdi Jeltzalearen Bizkaiko Euzkera Batzordea bera da Eneco izenak gaur egun familien eta herrien hizkuntzan eta oroitzapenean gizonaren izen propioaren balioa duen lekuko esanguratsuena eta desinteresatuena. Zumaiako Erregistro Zibilak emandako jaiotza-inskripzioaren hitzez hitzeko ziurtagiria aurkezten dut, Eneka Gotzonena, Iñigo Angel Arrieta Aguirrezabalagarena, alegia, 1921eko ekainaren 20an jaioa. Ziurtagiri horrek frogatzen du, alde batetik, Eneka, lehenago esan den bezala, Sabino Aranaren Deun-ixendegi euzkotarra izenekoaren euskaratutako gizon izenen zerrendan agertzen dela, erdaratutako Iñigoren eta Enekoren aurrean; eta bestetik, denbora batez, erabiltzen zela. Iñigo eta Enecoren egoera berean daude Jacobe, Jaime, Jacobo, Santiago bezalako izenak, pertsona-izen desberdinak baitira, jatorri historiko komuna izan arren. Jakina da Jacobe forma herrikoia Jacome dela, Jacme forman laburturik eta gero Jaimera pasatzen dela. Hala ere, Jaimeren izena onartuta egonik, gaur egun arte Jakoberen izena erabili izan da, aurreko mendeetako bataiatuen liburuetan ikus daitekeen bezala, Jakoborekin, forma kultuagoarekin, batera. Gauza bera gertatzen da Millanen kasuan, herri bidez transmititutako forma baita, San Millan de la Cogolla (Donemiliaga Kukula) baitu, eta horrek ez du galarazten Emiliana forma arkaismo joerako indarra hartzea une jakin batean. Bestalde, Santiagok Sant eta Iago elementuak ditu, Jacoberena ez bezalako bilakaera, eta santua izendatzeko modua edozein pertsonari aplikatzen zaio. Ezbairik gabe, izen horiek guztiek, Enecok eta Iñigok bezala, forma ezberdin eta loturarik gabekotzat jotzen dituzte herri-adimenean, ikerketa erudituetara jo ezean. Hori, oro har, nolabaiteko hedapena izan duten izenekin gertatzen da. Ezin da esan itzulpen batzuk besteenak direnik, denak gaztelaniaz erabiltzen baitira eta beren eraketa fonikoa dela eta, berezko izen gisa dagokien hizkuntza-funtzioa betetzen baitute, kasu honetan pertsonak batzuk besteengandik bereiztea.d) Bestalde, Eneco familien eta herrien hizkuntzan eta oroitzapen bizian geratzen dela frogatzen duten froga zuzenak eman ditzaket, Euskal Herrikoak behintzat, eta, beraz, ez dela hitz arkaikoa.. Jaime Andonegui eta Lizarragak, presbiteroak, Zuzenbide Kanonikoko doktoreak eta Iruritako San Salvador parrokiako apaizak, Nafarroako probintzian, emandako lau ziurtagiri dira; parrokiako liburuetan laginketa eginik. Hildakoen 1. liburua: Eneco Sanz de Martienea 1672ko abenduaren 4an hil zen. Eneco de Perurena 1706ko irailaren 6an hil zen. Bataiatuen 1. liburua: 1633ko martxoaren 13an Eneco bat bataiatu zen, Simón de Arozteguiberría eta Mariaren emaztearen semea, Eneco Sanz de Indartea eta María de Echandi aita-amabitxiak zirela. 1655eko abenduaren 4an Eneco bataiatu zen, Joanes de Martierena eta María de Arquialdearen semea, Eneco de Arquialdea eta María Martín de Gamiochipia aita-amabitxiak zirela. Ezkonduen 1. liburua: 1640ko abenduaren 16an ezkondu ziren Eneco de Garcearena eta María de Iriart. Beste ziurtagiri batean, Eneco izeneko pertsonak guraso edo aitabitxi gisa agertzen diren partidak adierazten dira. Eneco Sanz alaba baten aita da 1614ko irailaren 29an. Eneco Sanz de Indart seme baten aita da 1618ko maiatzaren 8an. Eneco Sanz de Martierena seme baten aita da 1621eko abuztuaren hogeita hiruan. Eneco de Garagar 1622ko otsailaren 24an aitabitxia izan zen. Eneco Sanz de Echenique edo Echesuri 1629ko apirilaren 8an aitabitxia izan zen. Eneco Garciarena alaba baten aita da 1641eko otsailaren batean. Eneco de Perurena semearen aita da 1655eko abuztuaren 11n. Egun horietan oraindik ez zegoenez erregistro zibilik, honekin batera aurkezten ditudan ziurtagiriek legezko balioa dute. Esan beharra daukat, gainera, Iruritan Enekonea izeneko borda bat eta etxe bat daudela. Hitz horrek euskarazko "Enecoren etxea"ren esanahi gardena du, hala nola Martiñenea eta Juanenea, Aldazko herri nafarrean kokatuak, esate baterako, "Martinena" eta "Juanena". Enekonea ere badago Aldatzen. Bilbon ere bada leku bat, bertatik igarotzen diren ibilgailu ugariek oso ezaguna, Enécuri izenekoa, euskal egituraren toponimoa, Enecok eta urik, "hiriak", osatua, "Enecoren hiria" esan nahi duena, Enecotzat pertsona izena hartuta. Toponimo hori ezingo litzateke “Iñigur”-i bezala itzuli mundu guztiarentzat harrigarria izan gabe. Frogatuta dago, inolako zalantzarik gabe, Eneco historikoki Iñigorekin batera bizi izan dela gaur egun arte.
--
Jatorrizko testua: Auñemendi Entziklopedia
Itzulpena: ELIA itzultzaile automatikoa
Itzulpenaren berrikusketa: Joseba Rodriguez Zuazua