Kontzeptua

Birkonkista

XIII. mendeko hasieran oraindik andalustarrak oro har aberatsagoak, landuagoak eta hiritartuagoak ziren Gaztela edo Aragoiko kristauak baino. Baina horrek ez zituen Iparraldeko gizarte militarizatuak geldiarazi. Izan ere, perspektiba zabalean, al-Andaluseko konkista Mendebalde feudalaren hedakunde oldarkorraren episodietako bat da: Siziliako musulmanek ere jaso zuten normandiarren konkista 1063tik aurrera edo, nabarmenago, 1099an hartu zuten gurutzatuek Jerusalem.

Konkistak Penintsulako Islamaren deserrotzea ekarri zuen. Musulman askok erbesterako bidea hartu zuten; geratu zirenek, oso ugari izan arren zenbait lurraldetan, Valentzia aldean bereziki eta gero Granadan, baztertze historia bat pairatu zuten derrigorrezko bataioa (1502) eta 1609ko Kanporatzea etorri ziren arte. Al-Andalusetik arkitektura, toponimia, hitzak, hazkuntzak edo nekazal teknikak geratu ziren, baina inon ez zen populazioen integratzea edo elkarbizitza egonkorra gertatu.

Konkistatzaileen ikuspuntutik, hedakundeak Penintsularen geografia politiko modernoa moldatu zuen: parien garaian sortutako Gaztela eta Aragoi, lehenagoko Leon eta Kataluniarekin elkartuak, koroa nagusiak izatera heldu ziren al-Andalusen lepora burututako konkistei esker. Mapa politikoa ez eze, giza-geografia ere baldintzatu zuen al-Andalusen harrapaketak: Andaluzia eta Extremadurako latifundio handiek, adibidez, konkistaren ondorengo banaketetan dute abiapuntua. Hizkuntzak ere hedatu ziren jabe berriekin: galiziera-portugesaren, gaztelaniaren edo katalanaren esparruak konkisten nondik-norakoek marraztu zituzten.