Derivados. De los adverbios demostrativos provienen: 1.° Los relativos en -ko. He aquí el cuadro:
Estos relativos se emplean generalmente como adjetivos o como complementos determinativos. Ej.: hemengo gizonak, "los hombres de aquí"; holako gizon bat, "un tal hombre". A veces se toman como pronombres pero se construyen con el articulo. Ej.: holakoak erranen dautzu, "tal os dirá". En fin, se les puede tratar substantivamente. Ej.: haratekoan, "marchando allá"; halako bat egin daut haren ikusteak, "su vista me ha impresionado" (lit.: uno como aquello); hunenbertzeko bat emozu ehuneko, "dadle un tanto por ciento". 2.° Adverbios de modo en -tan:nolatan hulatan holatan halatan huletan holetan haletan Estos adverbios tienen el mismo valor que sus correspondientes simples: son solamente más solemnes. A retener únicamente que holetan significa frecuentemente "se dice", "parece". Ej.: eri da holetan, "está enfermo, se dice" (lit.: como eso). 3.° Adverbios y adjetivos de comparación que comienzan por bez- y que corresponden prácticamente a la conjunción comparativa como:Hain: tan Bez-ain, tanto... como (tam...quam)hala: así bez-ala, así como (sicut)halako: tal bez-alako, tal... como (talis... qualis)hanbat, tanto bez-anbat, tanto como (tantum quantum); (tot... quot)Hanbateko, que vale tanto bez-anbateko, que vale tanto comohanbertze, tanto bez-anbertze, tanto comohanbertzeko, que vale tanto bez-anbertzeko, que vale tanto como. Estos adjetivos y adverbios se colocan después del término de comparación. Ej.: zeruan bezain ontsa, "tan bien como en el cielo"; zeruan bezala, "como en el cielo"; hura bezanbat banaiz, "soy tanto como aquél". Si el término de comparación es una proposición en modo personal el verbo se pone en conjuntivo. Ej.: erran duzun bezala, "como lo has dicho". Cuando el auxiliar está acompañado del participio pasado, se puede suprimir el verbo en modo personal. Ej.: zuk erran bezala, "como tú (lo has) dicho". Nota. En la expresión hizan bezalakoa! la elipsis recae sobre un adjetivo peyorativo que no se quiere expresar. Ej.: (imbécil) que eres. 4.° Adverbios aislados, como: halere, halarik ere, halarikan, "aún cuando"; hainbertzenarekin, "entonces precisamente"; hainxuxen, "justamente"; hain-sarri, "cuanto antes"; hain-ontsa, "también"; hainikere, "a pesar de"; hainiketa, "hasta que", etc. 5.° Tres demostrativos formados con el sufijo -aindi, "lado". Ej.: hunaindian, "del lado de aquí"; itsasoaz harainditik heldu zen, "allegó de ultramar"; zoazi horraindirat, "pasa al otro lado". Ref. Lafitte, P., Grammaire basque, Bayonne, 1962 (n. 181-196).
| nongo | ||
| hemengo, que está aquí | horko, que está ahí | hango, que está allá |
| nondikako | ||
| hemendikako, que viene de aquí | hortikako, que viene de ahí | handikako, que viene de allá |
| norateko, norako | ||
| hunateko, que viene aquí | horrateko, que va ahí | harateko, que va allá |
| noradinoko | ||
| hunadinoko, que viene hasta aquí hunako, helo aquí | horradinoko, que va hasta ahí horrako, helo ahí | haradinoko, que va hasta allá harako, helo allí |
| nolako | ||
| hunelako, hulako, como he aquí | horrelako, hulako, como he ahí | halako, como he allá |
| zenbateko | ||
| hunenbateko, hunenbertzeko, que vale tanto como esto | horreinhateko, horrenbertzeko, que vale tanto como eso | hanbateko, hainbertzeko, que vale tanto como aquello. |
Estos relativos se emplean generalmente como adjetivos o como complementos determinativos. Ej.: hemengo gizonak, "los hombres de aquí"; holako gizon bat, "un tal hombre". A veces se toman como pronombres pero se construyen con el articulo. Ej.: holakoak erranen dautzu, "tal os dirá". En fin, se les puede tratar substantivamente. Ej.: haratekoan, "marchando allá"; halako bat egin daut haren ikusteak, "su vista me ha impresionado" (lit.: uno como aquello); hunenbertzeko bat emozu ehuneko, "dadle un tanto por ciento". 2.° Adverbios de modo en -tan:
