Kontzeptua

Buhameak

Zuberoako Maskaradako pertsonaiak dira, Maskarada Beltzeko kideak. Ijitoen taldea da.

Maskaradaren taldean Txorrotxen atzetik joaten ohi dira, beti azkenengo lekuetan, Kauterak baino lehenago.

Buhameen taldeak lau kidek osatzen dute. Horietatik bat Buhame Jauna da, haien Erregea, haren izena Baratxegarai izanik (beste batzuetan Basagaitz, edo Baratxugaitz); besteak, haren mendekoak dira.

Jantzi koloretsua daramate, kortinak egiteko erabiltzen diren oihal horietakoaz egina, eta ohial bereko txapela borla txikiekin apainduta; bakoitzak marra beltzedun egurrezko sablea darama.

Jantzi hori ez da aldatu, orokorrean aurretik egindako deskribapenetatik; egurrezko sableekin batera, Buhameak fusilekin armatuta zihoaztela da aipagarriena, eta horiek XX. mendearen hasieran desagertu zirela, istripuak ekiditeko asmoz.

Buhameekin batera bazen Maskaradetan parte hartzen zuen beste talde bat, Buhamesena; asko ziren, batzuetan hamabost ere. Buhamesen jantzia, gona marra gorri eta zuriekin, gerruntze zuria eta kolore berdineko zapia buruanzetzan.

Erratza zeramaten eta baita pistola bat ere, pilaketetan erabiltzen zutena. Eskale lotsabakoak ziren, eta ikusleak goitik behera erraztatu eta gero, haiek egindako zerbitzuaren ordaina eskatzen zuten.

Horietako bat Zamaltzainaren ondoan omen zihoan, berari janaria eta edatia emateaz arduratzen zena.

Buhamesak zeharo desagertu egin dira, egiten zuten lizunkeriengatik omen. Jauntxoei dirua eskatzeko zeukaten eginkizuna geroztik Marexalek egiten dute, eta Zamaltzainari janaria eta edaria emateko Kantiniersa pertsonaia sortu zen.

Buhameekin jarraituz, Barrikadetan parte hartzen dute, beste Maskarada Beltzeko kideekin batera plazan sartuz, haien berezko doinuarekin, baina pausua batera eramaten ezin lortuz (edo, agian, ezin saiatuz ere). Amaitzen dutenean, bata bestearen gainera botatzen dira, eta multzo batetan pilatzen dira plaza erdian.

Maskarada osoan zehar ikusleak zirikatzen dituzte edo petardoak bota, edo elkar borrokatzen, Kauterekin batera. Horiek ez dute jarraitzen, inolaz ere, Maskarada Gorriko kideek agertzen duten ordena.

Beraiek bakarrik egiten dute euren funtzioa, euskeraz hitz eginez, baina Behenafarroako euskalkian. Plazan sartzen dira oihuka, sableak astinduzeta haiekin dantzazten dute. Amaitzen dutenenean, Buhame Jaunak egiten du haren "Predikia" edo hitzaldia, egunerako moldatuta: Zer herrietan egon direla, zenbat gauza egin dutela, zer jan edo edan dutela, beti goraipatzen Baratxegarai Haundiaren eginkizunak.

Baratxegarai Predikia amaitzen duenean, beste Buhameek euren Erregea hartzen dute trono batean balego bezela, eta plazatik ateratzen dira Beltzen soinuarekin.

Herellek esaten digu Buhameen funtzioan beste pasarte bat zegoela: Buhameek "teilla" jokuan jolasten zuten (borobildutako egur zatia, lurrean egindako marra baterantz botatzen dena). Jokua eztabaida batetan amaitzen zen; eztabaidak borrokara eramaten zuen; borrokalarietako bat hiltzen zen sable kolpe batez, eta, betiko moduan, Medizinak berpizten zuen.

  • ALFORD, Violet. "Les Mascarades Souletines en 1914 et aujourd'hui", Dantzariak ; 2. Donostia: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1971.
  • ANGUIOZAR, Martin de (BERRAONDO, Ramón de). "Danzarines suletinos". Euskalerriaren Alde ; Donostia: Martín y Mena, 1929, 310. zenb, 361-367 or.
  • ANGUIOZAR, Martin de (BERRAONDO, Ramón de). "Danzarines suletinos". Txistulari; Donostia:Asociación de Txistularis, 1930, 13, zenb.
  • BADE, J. "Le Carnaval chez les Basques de la Soule", L'Observateur des Pyrenées, 1840, 6. zenb.
  • BERZAITZ, Pier Paul. "Maskaradak".El mundo de los Pirineos. Fiestas Tradicionales, Bilbo: SUA Edizioak, 2001, 24. zenb., 22-25. or.
  • CAUBISENS, J. B. "Costumbres populares - El Carnaval Suletino", Dépêche de Toulouse-k itzulita. Euskalerriaren Alde. 1923, XIII. urtea, 57-59. or.
  • CHAHO, Joseph Augustin. Biarritz entre les Pyrenées et l'ocean. Itinéraire pittoresque. Bayonne : A. Andreossy, 1855.
  • CHAHO, Joseph Augustin. "Viaje a Navarra durante la insurrección de los Vascos (1830-1835)", Martin de Anguiozar-ek itzulita. Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1930, 21-1. zenb. 113-114 or.
  • DANTZARIAK IPAR-EUSKADIKO ORDEZKARITZA (POLO, M.J.C.). "Ziberoako Ihauteria". Dantzariak. 1978, Ale Berezia 2.
  • GUILCHER, Jean Michel. "La tradition de danse en Béarn et Pays Basque Français". Paris:Editions de la Maison des Sciences de l'homme, 1984
  • HERELLE, George. "Les Mascarades Souletines", Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1914, 8, 368-385. or.
  • HERELLE, George. "Les Mascarades Souletines (Suite)", Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1923, 16, 159-190. or.
  • IHAUTERIAK 93. ALTZÜRÜKÜKO MASKARADA. Bilboko Arriaga antzokian 1993eko Otsailaren 21ean egindako emankizunean banatutako esku programa.
  • JAN TA LO, "Xuberoko Maskarada", Txistulari 1972, 71. zenb.
  • LEIZAOLA, Fermin. "Carnaval Rural", Dantzariak ; 28. zenb. Bilbo: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1984.
  • MASKARADAK-LA MASCARADE. ZÜBEROKO HERRI IHAUTERIAK-CARNAVAL POPULAIRE DE SOULE. SÜ AZIAren sail bereziak - Les cahiers de SÜ AZIA. 1993.ko Urtarila - 2. zenb.
  • MICHEL, Francisque. Le Pays Basque, sa population, sa langue, ses moeurs, sa literature et sa musique. Paris : Librairie de Firmin Didot Freres. 1857.
  • SALLABERRY, Jean Dominique Julien, "Les Mascarades Souletines", La Tradition au Pays Basque, Paris, 1899, 265-280 or.
  • SAN SEBASTIAN, Koldo "Maskarada. Carnaval en el Pirineo Vasco". Deia, 30/01/1994, 30. or.
  • TRUFFAUT, Thierry. "Intento de clasificación de los carnavales rurales vascos en 1983 y 1984"", Dantzariak ; 33. zenb. Iruña: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1986.
  • TRUFFAUT, Thierry. "Le retour des Mascarades", Dantzariak ; 39. zenb. Iruña: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1987.
  • URBELTZ, Juan Antonio. Dantzak. Caja Laboral Popular, 1978.
  • VEYRIN, Philippe. "Le plus ancien zamalzain connu". Txistulari. 1965, 44. zenb. 26. or.