Kontzeptua

Kantiniersa

Zuberoako Maskaradako pertsonaia da, Maskarada Gorriko kidea eta hauen artean, Aintzindarien taldekoa dugu. Askotan ikusten da Maskarada batetan Kantiniersa bat baino gehiago dagoela.

Maskaradaren taldean hirugarren lekuan doa, aurretik Txerreroa eta Gathuzaina dituelarik. Aintzinean pertsonaia hori, nahiz eta emakume batena izan, mutil batek egindakoa zen, Maskaradeetako emakumezko pertsonaia guztiak bezela. Gaur egun sarriago ikusten dira neskak paper honetan.

Kantiniersaren jantzia hauxe da: jaka urdina, bularralde zuria urrezko apaingarriekin, amaltal zuria eta gona gorria; galtzerdi zuriak, eta zapatilla zuriak, eta haien gainean zangozorro urdinak zinta txikiz, loretxo moduan apainduta. Buruan, kapela urdina darama.

Gerri aldean, lepotik zintzilikatuta, egurrezko kupeltxoa darama ezkerreko eskuarekin lotuta, haren jauzietan ez mugitzeko.

Jantzi hori XIX. mendeko frantses armadaren Kantiniersek edo Ur Emaileek zeramaten jantzitik omen dator.

Augustin Chahok 1856. urtean egindako deskripzioan ez da Kantiniersarik agertzen.

Sallaberry -k dioenez, Kantiniersa-k hartu duen papera, aintzinean "Buhamesa"k betetzen zuen, beti Zamaltzainaren ondoan, eta berari jaten ematen zion bere gonan zeramana.

Herelle-ri kasu egiten badiogu, 1900. urte inguruan emango zen aldaketa, Buhamesak egiten zituen zakarkeriak zirela eta.

Aldaketa hori egin zenean, Maskarada Beltzeko pertsonaia kendu eta Maskarada Gorriko pertsonaia sartu zen, lehenengoaren bihurrikeriekin amaitzeko, agian. Pertsonaia berria Buhamesarekin antzekotasun bakarra dauka, Kantiniersaren ofizioa ura ematea dela, eta Buhamesak Maskaradetan zeukan eginkizuna, Zamaltzainari ura eta janaria ematea zela.

Kantiniersak Kerestuen ofizioan parte hartzen du. Kerestu ugazabak bere morroia botatzen duenean, Zamaltzaina harrapatu ez duelako, Pitxu (Kauteren ikaslea) aukeratzen du lan hori egiteko. Honek, Zamaltzainarengana joan beharrean, Kantiniersa harrapatzen du, baina hau emea izanik, ezin dute haien lana burutu.

Hortaz aparte, Aintzindarien partaidea izanik, talde honek egiten dituen dantzetan parte hartzen du: muxiko edo jauzietan (ostalersa, aintzina phika, moneinak, xibandriak...), Aintzindariei erreserbatutako borobilean dantzatzen du; beste dantza berezietan: Gabota, Godaleta edota Braletik Jauzian bere lekua dauka, talde osoarekin edo bakarka dantzatuz; barrikadetan ere, bere bakarreko dantzaldia egiten du, barrikadaren aurrean.

Aipatu behar da, gainera, Godaleta dantzan garrantzi berezia daukala: Aintzidari guztiak bakarreko solasaldiak amaituta, Kantiniersa Zamaltzainarekin batera ateratzen da berriro, eta, Zamalzainak edalontzi gainean oinarekin gurutzeak "margotzen" duen bitartean, .Kantiniersa haren aurrean geratzen da dantzatzen.

Kantiniersa asko direnean, batzuetan beste dantza bat egiten da: Satan-dantza, beraiek bakarrik dantzatzen dutelarik. Nahiz eta dantza hori Pastoralekoa izan, ez da arraroa Maskaradetan ikustea.

  • ALFORD, Violet. "Les Mascarades Souletines en 1914 et aujourd'hui", Dantzariak ; 2. Donostia: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1971.
  • ANGUIOZAR, Martin de (BERRAONDO, Ramón de). "Danzarines suletinos". Euskalerriaren Alde ; Donostia: Martín y Mena, 1929, 310. zenb, 361-367 or.
  • ANGUIOZAR, Martin de (BERRAONDO, Ramón de). "Danzarines suletinos". Txistulari; Donostia:Asociación de Txistularis, 1930, 13, zenb.
  • BADE, J. "Le Carnaval chez les Basques de la Soule", L'Observateur des Pyrenées, 1840, 6. zenb.
  • BERZAITZ, Pier Paul. "Maskaradak".El mundo de los Pirineos. Fiestas Tradicionales, Bilbo: SUA Edizioak, 2001, 24. zenb., 22-25. or.
  • CAUBISENS, J. B. "Costumbres populares - El Carnaval Suletino", Dépêche de Toulouse-k itzulita. Euskalerriaren Alde. 1923, XIII. urtea, 57-59. or.
  • CHAHO, Joseph Augustin. Biarritz entre les Pyrenées et l'ocean. Itinéraire pittoresque. Bayonne : A. Andreossy, 1855.
  • CHAHO, Joseph Augustin. "Viaje a Navarra durante la insurrección de los Vascos (1830-1835)", Martin de Anguiozar-ek itzulita. Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1930, 21-1. zenb. 113-114 or.
  • DANTZARIAK IPAR-EUSKADIKO ORDEZKARITZA (POLO, M.J.C.). "Ziberoako Ihauteria". Dantzariak. 1978, Ale Berezia 2.
  • GUILCHER, Jean Michel. "La tradition de danse en Béarn et Pays Basque Français". Paris:Editions de la Maison des Sciences de l'homme, 1984
  • HERELLE, George. "Les Mascarades Souletines", Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1914, 8, 368-385. or.
  • HERELLE, George. "Les Mascarades Souletines (Suite)", Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1923, 16, 159-190. or.
  • IHAUTERIAK 93. ALTZÜRÜKÜKO MASKARADA. Bilboko Arriaga antzokian 1993eko Otsailaren 21ean egindako emankizunean banatutako esku programa.
  • JAN TA LO, "Xuberoko Maskarada", Txistulari 1972, 71. zenb.
  • LEIZAOLA, Fermin. "Carnaval Rural", Dantzariak ; 28. zenb. Bilbo: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1984.
  • MASKARADAK-LA MASCARADE. ZÜBEROKO HERRI IHAUTERIAK-CARNAVAL POPULAIRE DE SOULE. SÜ AZIAren sail bereziak - Les cahiers de SÜ AZIA. 1993.ko Urtarila - 2. zenb.
  • MICHEL, Francisque. Le Pays Basque, sa population, sa langue, ses moeurs, sa literature et sa musique. Paris : Librairie de Firmin Didot Freres. 1857.
  • SALLABERRY, Jean Dominique Julien, "Les Mascarades Souletines", La Tradition au Pays Basque, Paris, 1899, 265-280 or.
  • SAN SEBASTIAN, Koldo "Maskarada. Carnaval en el Pirineo Vasco". Deia, 30/01/1994, 30. or.
  • TRUFFAUT, Thierry. "Intento de clasificación de los carnavales rurales vascos en 1983 y 1984"", Dantzariak ; 33. zenb. Iruña: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1986.
  • TRUFFAUT, Thierry. "Le retour des Mascarades", Dantzariak ; 39. zenb. Iruña: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1987.
  • URBELTZ, Juan Antonio. Dantzak. Caja Laboral Popular, 1978.
  • VEYRIN, Philippe. "Le plus ancien zamalzain connu". Txistulari. 1965, 44. zenb. 26. or.