Jesus Alustiza Urteaga (Zegama, 1881-Billabona, 1951) Gipuzkoako Fraisoroko Sehaska Etxeko mediku zuzendaria izan zen 1923tik 1951ra. Fraisoroko etapan, bere historia osoan Sehaska Etxetik igaro ziren ama-haurren % 50i eman zien arreta.
Kargu horretatik eskualdean abandonatutako haurren eta haien amen egoera hobetu zuten neurri mediko eta sozial batzuk garatu zituen. (1)
Ibilbide profesionala
Zegaman jaio zen 1881ean. Medikuntza ikasketak Zaragozako Unibertsitatean egin zituen eta 1905ean lizentziatu zen.
Mediku titularraren plaza lortu zuen Ataunen eta 1923an Billabonara joan zen mediku titular eta Zizurkilgo Fraisoroko Sehaska Etxeko zuzendari gisa. (2)
1923an 333 haur zeuden Zentroan. Probintzian zehar kanpoko inudeekin banatuta haur kopuru berdintsua zegoen baina Fraisoron ahulenak geratzen ziren.
Fraisoron 2.000 emakume erditze inguru artatu zituen, gehienak gazteak eta ezkongabeak, semea abandonatzen zutenak. Zentroan hartutako 6.000 haur zaintzeaz arduratu zen, eta horietatik erdiak behin betiko utziko zituzten. (3)
Hilkortasun-indizeak murriztu zituen, eta erakunde horien erreferentzia-zentro bihurtu zen Estatuan. (4)
Osasun-gertaera garrantzitsuenen artean, honako hauek daude:
Bizitzako lehen hilabeteetan haur guztiei amagandiko edoskitzea edo inude batekin edoskitzea, horrek haurren bizi-itxaropena handitzen zuen. (5)
1930ean, tuberkulosiaren aurkako txertaketan aitzindari izan zen Gipuzkoan, Sehaska Etxean hartutako 256 haurrei erabili baitzien. Gipuzkoan tuberkulosiaren aurkako lehen txertaketak izan ziren, Donostian beste haur batzuei egin zitzaizkienekin batera. (6)
Jesus Alustizaren ekimenez, 1931n, Gipuzkoako Aldundiak neurri aurrerakoi bat ezarri zuen garai hartarako: semea abandonatzen ez zuten amei bi urteko aldi baterako soldata ematea, eta, ondorioz, abandonu-kopuruak behera egin zuen. (7)
1946an penizilina iritsi zenean, amaren eta sortzetiko sifiliaren desagerpena bizi izan zuen, eta 40ko hamarkadatik aurrera, odol-transfusioa egin zuen besoz beso.
Inklusetako eta sehaska-etxeetako beste zuzendari batzuekin batera, abandonatutako haurra aita gisa identifikatzearen aldekoak ziren. Aita arduratuko zen haurra hezteaz, baina neurri horrek ez zuen fruiturik eman. (8)
1923ko irailaren 4an, Donostian egindako Pediatriako 2. Biltzar Nazionalaren esparruan, Sehaska Etxearen instalazioak eta funtzionamendua erakutsi zizkien pediatrei, beste leku batzuetarako eredu gisa. Besteak beste, Espainiako Pediatria Elkarteko presidentea eta Madrilgo Inclusa elkarteko zuzendaria bertaratu ziren. (9)
1923an, Sehaska Etxeak gripearen eta elgorriaren epidemia izan zuen, sindemia bat, eta horrek hilkortasun handia ekarri zuen.
1947an, Jesús Alustizak honela deskribatu zuen osasun-larrialdia gertatu zen:
"Abuztuan, egun sargoritsu jarraitu batzuekin, gaitz gastrointestinalak hasi ziren, eta epidemia-izaera hartu zuten, haur asko zituzten zentroetan ohikoa zena. Iritsi zen egun bat ia denak jota zeudela. Gutxi gorabehera 48 dispepsia akutu eta 23 toxikosi diagnostikatu zizkieten. Tratamendu sakona, isolamendua, hidratazioa, plasma-transfusioa eta abar egin ziren. Langile guztiek lan egin zuten, bereziki Ahizpek eta nire semeak, baina, hala ere, 11 baja izan genituen, eta 12 haur salbatu ahal izan genituen egoera larri horretatik". (10)
Oso dokumentatuta utzi zuen bere lana, eta horrek erraztu egin du Sehaska Etxearen azterketa.
1951n bat-batean hil ondoren, Gipuzkoako Foru Aldundiak zuzendariaren lanpostua bitan banatzea erabaki zuen, ginekologo bat (Julio Albea) eta pediatra bat (Jose Antonio Alustiza) kontratatuz.
Erreferentziak
(1) Fraisoroko Sehaska Etxea. Auñamendi Entziklopedia.
(2) Fraisoroko Sehaska Etxea Eva Garciaren eskutik. Kutxa Kultur.
(3) Haur Harrera Fraisoroko Sehaska Etxean. Gipuzkoako Sendagileen Elkargoa.
(5) Inudeak Gipuzkoan. Auñamendi Entziklopedia.
(6) Tuberkulosia Gipuzkoan. Auñamendi Entziklopedia.
(7) Historiaren kontakizunak. Hik Hasi.
(8) Buztinezko emakumeak, kristalezko infantziak. Kutxa Fundazioa.
(9) Sendagilearen albistea prentsan. 79. or. Universidad del País Vasco.
(10) Fraisoroko amak, Fraisoroko Haurrak, 156 orr. Manuel Larramendi Kultur Bazkuna