Ambar Elkartea: Euskadiko Itsas Fauna Kontserbatzeko Ondarea
1998an Euskadiko itsas fauna aztertzeko eta kontserbatzeko elkartea, “Ambar”, itsasoa maite zuen biologia ikasle talde batek sortu zuen. Gertatzen ziren hondartzeaz zirela eta, euskal kostaldean zetazeoak bizi zirela konturatu ziren. Harkaitzetan eta hondartzetan hildako aleak aurkitzean, espezie horiei buruzko informazio urria handitzea erabaki zuten. Baliabide gutxirekin baina gogo handiarekin, datuak biltzen hasi ziren, nekropsiak eginez aurkitutako gorpuetatik ahalik eta informazio gehien ateratzeko. Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat lurmuturretara joateko antolatu ziren, teleskopioak erabiliz, lurretik egin zitezkeen behaketak erregistratzeko. Dokumentatu zituzten animalien aniztasuna harrigarria izan zen: 20 zetazeo espezie baino gehiago! Gure Kantauriko iluntasunak altxor hau zientziaren begietatik kanpo gordeta zuen.
Urteetan zehar, GKE.-a hazi egin zen, bai bazkide kopuruari dagokionez, bai garrantziari dagokionez. 2000. urtean, Marinelife - Biscay Dolphin Research Programme ikerketa-programan parte hartzen hasi zen, Bilbo-Portsmouth ibilbidea egiten zuen ferryaren barruan, eta datu ugari lortu zituen, Bizkaiko Golkoak hainbat itsas ugaztunen espezierentzat duen garrantzia agerian utzi zutenak. “Sociedad Española de Cetaceos”-ren (“Espainiako Zetazeoen Elkartea”) urteko kongresuetan aktiboki parte hartu zuen, 2018ko edizioa Bilbon antolatuz, eta nazioko eta nazioarteko kongresu eta ikerketa zientifiko ugaritan parte hartu zuen.
“Ambar”rek Euskadiko hondartzen sarea ezarri zuen, 2017tik aurrera Eusko Jaurlaritzak finantzatuta. Sare hori “Ambar”rek gaitutako pertsonek osatzen zuten; horiek euskal kostaldean bizi ziren eta SOS Deiak-ek (112) ohartarazitako lehorreratze-lekuetara joaten ziren. Interbentzioa aldatu egiten zen animalien egoeraren arabera, bizirik ala hilik: lehenengo kasuan, itsasora itzultzeko ahalegina egiten zen, bideragarria bazen; bigarrenean, “Ambar”ren lana hainbat erakunderi aholkuak ematea zen, datuak biltzea eta laginak biltzea. Ondoren, nekropsiak egiten ziren, eta horretarako, 2015etik akordio bat egon zen PiE-rekin, EHUko Itsas Biologia eta Bioteknologia Esperimentalen Ikerketa Zentroa, Plentziako Itsas Estazioan (PiE-UPV/EHU), disekzioetarako espazio prestatu bat eskaintzen zuena. Lortutako laginak zentroko ehunen biobankuari ematen zitzaizkion, beranduago beste ikerketa batzuk egiteko.
Lehorreratzeetarako jarduera-protokolo ofizial bat diseinatu eta ezarri zen, eta prestakuntza ugari egin ziren jende arruntarentzat eta, “Ambar”reko kideak agertu baino lehen, zetazeoak aurkitzen zituzten talde espezifikoentzat, hala nola surflariak, arrantzaleak, polizia-taldeak eta suhiltzaileak. Bere ibilbidean zehar, “Ambar”rek biologian, albaitaritzan, ingurumen-zientzietan eta itsas zientzietan espezializatutako pertsonak erakarri zituen, baita, ozeanoa maite izanik, eta, denbora eskainiz, euskal kostaldeko zetazeoak aztertzen eta jakintza zabaltzen laguntzeko prest zeudenak ere.
Elkartea edozein bazkideren ekimenak bere egiteko beti egon zen, baldin eta fundazioaren helburuekin bat bazetozen eta helburu horiek betetzeko prest zeuden pertsonak egonez gero. Horrela, beti egoten ziren aukerak parte hartzeko. Jarduera zientifikoaz gain, beste profil batzuetako boluntarioak ere baliagarri senti zitezen aukera ere bazen: erakusketak antolatuz, hondartzak artatuz, nekropsietan lagunduz, itsasorako irteerak gidatuz, erroldak eginez, elkartearen presentzia digitala kudeatuz, komunikabideei arreta, hitzaldiak eta ikastaroak emanez, administrazio-lanak eginez, hezurrak garbituz eta elkartearen kudeaketarekin eta kontzientziazioarekin lotutako beste ekintza asko eginez.
“Ambar”ren helburu nagusia itsas faunarekiko ezagutza eta interesa sustatzea izan zen. Esparru horretan, parte-hartzaile gehien erakarri zituen jarduera "Zetazeoak 10etan" izan zen. Madariaga Dorretik, Euskadiko biodibertsitate zentrotik, koordinatuta, Hegaluze enpresarekin lankidetzan egin zen. Zetazeoak begiztatzeko berariaz diseinatutako ontzi bat Bermeotik ateratzen zen gidari lana egiten zuten elkarteko boluntarioen ardurapean, animaliak aurkitu eta behaketak erregistratuz. Irteera horiek arrakasta handia izan zuten, bai begiztatzeei dagokienez, bai bertaratutakoen balorazioari dagokionez; izan ere, askotan harrituta geratzen ziren euskal kostaldeko itsas faunaren aberastasunarekin. Animalien erroldak eta azterlanak ere egin ziren, hala nola izurde handiaren hegatsen identifikazioa, eta horien arabera, talde batzuk urte osoan zehar gure uretan bizi zirela baieztatu ahal izan zen. Hala ere, jarduera hori zorrotza zen, eta haren maiztasunak konpromiso zaila eskatzen zuen boluntario talde batentzat. Hamar urte igaro ondoren, 2018. urtearen amaieran, elkarteak bertan behera utzi behar izan zituen ikuskatze-kanpaina horiek.
Pandemiak ere ez zuen lagundu elkartea aktibo mantentzen. Izurde handiei buruzko etorkizun handiko bigarren ikerketa-proiektu bat bertan behera uzteak eta jarduerarik eta diru-sarrerarik ezak lozorro bat ekarri zuten, baina “Ambar”rek ezin izan zuen berreskuratu. 2021ean, “Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico” -ren (MITECO) (“Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren) “Fundación Biodiversidad”-ek (“Bioaniztasunaren Fundazioak”) autonomia-erkidego guztietan hondartzen sareak indartzeko proiektuetarako laguntza-lehiaketa bat abiarazi zuen, baina baldintza-agiriaren baldintzak ezinezkoak izan ziren elkartearentzat. 2022an, PiEk bere gain hartu zuen Euskadiko hondartzen sarearen ardura. Hondoa jotako animaliekin egindako lana izan zen elkartea bizirik mantentzen zuen motorra, eta sarearen transferentziarekin, motor hori itzali egin zen. “Ambar”rek bere eginkizun nagusia galdu zuen.
Bere historian zehar, bi pertsona kontratatu zituen aldi berean hainbat zeregin eta ikasketa egiteko, nahiz eta beti izan zen boluntariotzan oinarritutako irabazi-asmorik gabeko erakundea. Jarraitzeko, horrelako elkarte batek helburu komun bat eta bazkide motibatuak behar ditu. Jarduera murrizteak bazkideen interesa eta inplikazioa txikitu zuen, eta horrek, aldi berean, jarduera gutxiago ekarri zuen, “Ambar” ito zuen sorgin gurpil batean sartuz.
Hala ere, garrantzitsua da azpimarratzea “Ambar”rek egindako borondatezko lana aparta izan zela eta beste inork betetzeko prest ez zegoen hutsunea bete zuela. Bazkideen erreakzioa itxiera erabakiaren aurrean tristezia izan zen, baina baita egindako lan garrantzitsuagatik lortutako asebetetze handiarengatik eta gozatzeko eta ikasteko izandako aukerarengatik esker ona ere. Gainera, lasai geratu dira, elkarteak egindako lana erakunde publiko eta pribatuen esku geratu delako, etorkizunean jarraipena emateko. “Ambar”rek egindako lana ez da galduko. Euskadiko itsas ugaztunen arloan erreferentea izan zen, eta bere ondarea iraupen luzekoa izango da. Ia 30 urteko ikerketen datuak eskuragarri daude, eta nahi duen edonork sarbidea izan dezake opendata.euskadi.eus plataformaren bidez.
Ambar Elkartea, bere jarduera batzuk beste erakunde batzuei transferitu ostean, desegin da.
--
Jatorrizko testua: Auñamendi Eusko Entziklopedia
Itzulpena: BATUA itzultzaile automatikoa
Itzulpenaren berrikusketa: Joseba Rodriguez Zuazua