Léxico

MEMORIA

Recuerdo, orhoitze, orhoitmen (H.), oroipen (B, G, AN, L), orhoitpen (Duv.), orhoitza (S. P.), oroitza (B-M), oroitzapen (AN), orhoitzapen (L), orhitzapen, ohizpen (S), oroikarri (AN), orhoitzarre (BN), orhitzarre, orhitmentxa (S), gogoantza (L), gomunta, gomuta, komunta, komuta (B), gomutapen (L. M.), oharrarazpen (L), oharrazpen (Duv.); fama, ots, hots (c), ospe (B, AN, L, BN), omen (AN, L, BN, S), aomen (G); m. pasajera, orhoitaldi (Duv.); bizi deiño Jainkoaz ahantzirik egon denak, merezi du berari ere hiltzerakoan, ahantz dakion bere burua, eta orhoitzen bada ere, orhoitze hura eztakion deus balia (Ax.), el que durante su vida ha estado olvidado de Dios, merece que también a él al morir se le olvide su propia persona, y que si se acuerda, el tal recuerdo no le sirva de nada; izata da erran duenik denbora eztela deus hartzaz orhoitzapenik eta pensatzerik eztenean (Ax.), ha habido quien ha dicho que el tiempo no es nada cuando no hay recuerdo o pensamiento de él; berriz ere madarika dedilla'hire hotsa (J. Etch.), que sea maldita de nuevo tu memoria.

Monumento que conmemora una cosa, oroipengarri (G, AN), orhoitgarri (AN, L), oroikarri (AN), orhoitkarri, orhoitgailu (L), gomuntagarri, gomutagarri (B); sakramendu miragarri huntan zure pasionearen eta heriotzearen orhoitgailua utzi darokuzu (Goy.), en este admirable sacramento nos habéis dejado memoria de vuestra pasión y muerte.

Relación de gastos o de otras cosas, kondu, kontu (c), txosten (G), erreporta (T-L).

Exposición de hechos o motivos referentes a un asunto, orhoitgarri, orhoitkarri (H.), argitasun (T-L), argitarzün (S), argibide (BN), xehetasun (L, BN), xehetarzün (BN, S).

Estudio o disertación escrita sobre alguna materia, lan (c).

Saludo o recado afectuoso que se envía a un ausente, orhoitzapenak (T-L), goraintziak (AN, L, BN, S), gorantziak (B), eskumuñak (B, G), ongi-etorriak (L); memorias de mi parte, niketz goraintziak (P. B.); ene ongi ehorriak emoitzu (L), dele usted mis recuerdos o memorias.

A la memoria de. loc. adv. En honor de, ohoretan (L, BN, S).

En memoria de. loc. adv. En recuerdo de, orhoitzapenetan (Duv.), orhitzapenetan, orhitzarretan (S).

De memoria. adv. Reteniendo en ella lo oído o aprendido, gogoz (B), gogoan (AN), buruz (B, G); aprender de memoria, gogoz artu (Mog.), buruz ikasi (L. M.); saber de memoria, buruz jakin (Land.); decir de memoria, buruz esan; eztut gogoan artu (AN), no he aprendido de memoria; gurago neuke, gauza asko baiño geiago, artuko bazendu gogoz ipuin eder au (Per. Ab.), preferiría a muchas cosas, que aprendiera usted de memoria este hermoso cuento.

Hacer memoria. Recordar, acordarse, orhoitzapen egin (Ax.), orhoit izan (L, BN, S), oroitu (G, AN), orhoitu (L), orhitu (S), orhoitatxiki (BN), gogoan izan (H.), gogoratu (c, H.), gogora ekarri (c), gomuta izan (B), gomuntaratu, gomutaratu (B), goartu (R), guartu (BN, R); retener en la memoria, gogoan hartu (H.), gogoan euki (B-M); zutzaz orhoitzapen egin gabe (Ax.), sin hacer memoria de ti; gure Salbatzaileak, ifernuaz mintzo denean, eztu behin ere aiphatzen elhurrik, eta ez egiten orhoitzapenik hormaz eta ez bertze hotz moldez (Ax.), nuestro Salvador, cuando habla del infierno, jamás menciona la nieve ni hace memoria del hielo ni de ninguna otra clase de frío; eztut ahantzi, gogoan dut (Lh.), no lo he olvidado, lo tengo presente en la memoria; gogoratu zaiztenean zeiñi bere eginak (J. Etch.), cuando a cada uno le vienen a la memoria sus acciones; gogoan hartu beharrak (J. Etch.), las cosas que deben ser retenidas, conservadas en la memoria; orhoitatxikiko dut bethi, zuk niri egin ongia (Prop.), haré siempre memoria del beneficio que me habéis dispensado.

Memoria (sentido recopilación de datos), oroit-idazkia; lan ageria. Memorias, lan-ageria.

Diccionario Auñamendi