Pintoreak

Aldecoa Arbulo, Adrian Maria

Pintorea, akuarelista, marrazkilaria, kartelgilea eta zaharberritzaile, Ignacio Aldecoa idazle bikainaren osaba izan zen; Gasteizen jaio zen 1887ko irailaren 7an. 1945eko abenduaren 16an hil zen Gasteizen bertan.

Gazte-gaztetatik arte jakin-mina erakutsi zuen. Lehendabizi Laureano aitaren tailerrean, hiriko dekorazio eta industria pintura tailer ezagunenetakoren jabea baitzen hura; ondoren, Gasteizko Arte eta Ofizio Eskolan ikasi zuen.

Ikasketak 1904ko urri hasieran eten zituen, Bordeleko Arte Ederren Udal Eskolara joan baitzen hezkuntza egonaldi baterako. Garonaren ertzean dekorazio arteko maisu Vettonen ikasgaiak jaso zituen, gero aitaren negozioan aplikatu zituenak. 1911ean Frantziara itzuli zen, Parisera. Zenbait hilabetez inpresionismoak finkatutako lan arrakastatsu batzuekin trebatu zen, eta hiriburuko museo nagusiak bisitatuz esperientzia jaso zuen.

Belaunaldi bereko artista gasteiztarren artean erraz nabarmendu zen. Diaz Olano maisuak, esaterako hasiera-hasieratik antzeman zion arte gaitasun bikaina. Are gehiago, ikasle ohia, batzuen hitzetan maisuaren gogokoena, margolan dotorean jaso zuen, 1911ean; gaur egun Arabako Arte Ederren Museoan ikus daiteke.

Familia tailerrean lan egiteaz gain, Aldecoa Arte eta Ofizio Eskolako irakasleen klaustroko kide izan zen 1918tik. Apainketa eta Objektu Zaharren eta Naturaren Kopia irakasten jarraitu zuen zendu zen arte.

Apain pinturari eta irakaskuntzari emana bizi zen; azken urteetan Arabako arte ondarea babesteko zerbitzuko ahalduna izan zen, eta arte asmoei erantzuteko tarte emankorra izan zuen, hainbat diziplinatik iritsi zaizkigun lan plural eta heterogeneoek erakusten duten bezala.

Halaber, jarduera askotan aritu zen, etxean zein beste leku batzuetan, baina ez da jaso bakarkako erakusketarik egin zuenik. Hala esan ohi da behintzat. Hala ere, posible da Donostian zenbait lan ikusgai izatea, bakarka, 1910eko udaberrian. Novedades aldizkari ilustratuak orrialde osoa eskaini zion garai hartan pintoreari.

Hasiera-hasieratik jaso zituen aitorpen publikoak. 1903ko abuztuan Gasteizko I. Langile Lehiaketan hartu zuen parte, dekorazio estudio batzuekin. Hurrengo urteko edizioan, berriz, brontzezko domina irabazi zuen pinturaren alorrean; saria Martiniano Apellaniz Lopezek ere eskuratu zuen. Cabeza de estudio lana izan zuen erakusgai, lore gaiak lantzen zituzten bospasei margolanekin batera. 1908an margolan bat bidali zuen Zaragozako Erakusketa Hispano-Frantsesera. Lehen aldiz hartu zuen parte Madrileko Arte Ederren Erakusketa Nazionalean, El chico del cacharro izeneko mihisearekin. Hiriburuko lehiaketetara beste sei aldiz ere aurkeztu zen: 1910ean El río, Chopera eta Álamos y chopos lanekin; 1912an La torera lanarekin; 1915ean Nire emazte, Nire alabatxo eta Cabeza de estudio margolanekin; 1917an paisaiaren aldeko apustua egin zuen Atardecer lanarekin, eta zenbait urtez aurkeztu gabe egon ondoren, berriz ekin zion lanari paisaiekin, 1930ean, Grises (Vitoria) margolanari esker; 1936an Nieve en Vitoria obrarekin aurkeztu zen.

Halaber, Buenos Airesko Nazioarteko Erakusketan izan zen, 1910ean, eta garaiko beste ekitaldi batzuetan ere, esaterako Tolosako Euskal Artisten Erakusketan, 1913an, Oñatiko eta Gernikako Erakusketetan, 1918an eta 1922an, dagozkien Euskal Ikasketen Kongresuek bultzatuta; horrez gain, Donostiako Euskal Aste Handian ere izan zen, 1928an, eta Euskal Artisten II. Erakusketan, Bilboko Arte Modernoko Aretoan, 1932an.

Gasteizko erakusketa kolektiboetan ere izan zen, ia guztietan. Hala, Arte eta Industriako III. Langile Lehiaketan izan zen (1916); Diaz Olano maisuari egindako omenaldian (1934), Artista Arabarren Pintura Erakusketan (1936), GYS galeriak Angel Saenz de Ugarteri eskaini zion omenaldian, 1943an, bi urte lehenago zendu baitzen, eta Arabako Pintoreen II. Erakusketan, 1944an; azken horrek Olagibel kaleko Aurrezki Kutxako Erakusketa Aretoa abuztuan inauguratzeko balio izan zuen.

Jakin-min ugariko artista izan zen, pintorea, akuarelista, marrazkilaria, kartelgilea, ilustratzailea, dekoratzailea, kopista, zaharberritzailea... Adrian de Aldecoak makina bat espezialitate eta genero piktoriko landu zituen, eta estetika errealista/naturalistaren barruan oso modu garbian osatu zituen bere margolanak, kolore eta argi egokiekin.

Marrazki sendoak eta kolore xumeak erabili zituen, eta horien bitartez lagun, senide eta garaiko pertsonaien erretratu-bilduma apala iritsi zaigu, figura historiko ospetsuen interpretazio batzuekin batera. Bodegoia ere interesatu zitzaion, baina eszena kostunbrista arabarretan jaso zituen pertsonaiak, moztuta, paisaiaren aurrean; eta paisaia bera, jaioterrikoa, ingurukoa eta mugetakoa, Mutrikuko kostaldekoa eta Pancorboko haitzartea, gai ezagunenak eta ospe gehien eman ziotenak.

Bidenabar, herrikideen artean prestigio handia lortu zuen Andra Mari Zuriaren omenezko festen programa diseinatzea bere ardura baitzen. 10eko eta 20ko hamarkadetan, guztira, bederatzi kartel prestatu zituen. Iraganeko maisu handien lanen teknika eta horiek aztertzea ere interesatu zitzaion, eta horien kopiak egin zituen: esanguratsuenetako bat Riberaren Santo Cristo izan zen; horri esker, erlijio kutsuko pinturan barneratu zen, zuen gaitasunari esker.

Lan, margolan eta mural horietako batzuk San Bizente Elizako Pausuen Kaperan gorde ziren, hain justu ere bataioko ura jaso zuen tokian. Elizbarrutiak enkargu ugari egin zizkion ondare higiezina konpontzeko, eta aldi berean Foru Aldundiarekin ere kolaboratu zuen Arte Ederren Museoko funtsak muntatzen eta instalatzen; orduan, hala ere, Arabako Etxea zen.

  • GARCÍA DÍEZ, José Antonio. La pintura en Álava. Gasteiz: Vital Kutxa, 1990, 250-252 orr.
  • SÁENZ DE UGARTE, José Luis. Adrián de Aldecoa (1887-1945). Exposición-Homenaje. Gasteiz: Luis de Ajuria Aretoa, Udal Aurrezki Kutxa, 1988ko martxoak 1-10.
  • SÁENZ DE UGARTE, José Luis. Estudio biográfico y artístico de Adrián de Aldecoa. Gasteiz, datarik gabe (argitaragabeko lana).