Elkarteak

Eusko Ikaskuntza

Oñatin 1918ko irailean zehar (Gipuzkoa) ospatutako Lehen Euskal Ikaskuntzen Kongresuan Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako Aldundien babespean eratutako lau lurralde-izaeradun euskal kultur elkartea da. Bere jarduera 1936ko uztailera arte, gudak eztanda egin zuen arte, garatu zituen, berriro 1978an hasteari ekinaz. Aipatutako Kongresuan honela definitzen da: "una entidad que, constituida por todos los amantes de la tierra vasca, diese permanencia a la labor del Congreso y perdurase como unificadora y directriz del renacimiento de nuestra cultura" Ikurtzat haritza hartzen du eta ezaugarri bezala "Asmoz ta Jakitez".



IEZ

Euskal Herriaren hezurdurarik eza da euskal historia modernoaren muineko arazo handia. Horrela, lehendabiziko guda karlista amaitu eta Herria konstituzionalizazio zentralistaren menpe jartzen den 1839tik, etnotaldearen baitatik, Euskal Herriaren batasun morala bakarrik ez eze bere batasun politikoa ere eskatzera datozen hainbat ahots abiaraziko direna esan dezakegu. 1918 urte garrantzitsu bat dugu. Herri beligeranteei beharrezko ekoizpenak saltzetik eratorritako aurrerapen ekonomikoak, berriz ere, euskal gizartearen baitako kultura-urritasunaren eta aberastasun materialaren arteko kontrastea garbi adieraztera emango du. Euskal Herria, Kataluniarekin batera Estatu espainiarreko buru izanez, ez du unibertsitate publiko bat bera ere eta are gutxiago euskal unibertsitaterik ere, hau da, bereak diren kultura eta hizkuntzaren alde ekingo duen erakunderik.

Otomandar, errusiar, austrohungariar eta aleman inperio handien erorketak, gainera, nazionalitateen gaia -txekiarra, lituaniarra, etab., - mahaigaineratzen ditu, Wilson lehendakariak euren etsai direnetatik askatzearen zina eginez. Euskal Herriak, gainera, bere ahotsa entzuteko garaia heldu dela uste du. Abertzaletasunak, lehen aldiz, hauteskunde nagusien mugak eten egiten ditu eta Autonomia Estatutu bat eskatzen du. Baina mugimendu autonomiazaleak, baitako ez dituen arrazoiengatik (gainontzeko estatuaren aurkakotasuna, Katalunian ezik) eta baita endogenoengatik ere (indar politiko autonomiazaleen arteko kohesiorik eza, lurralde-zatiketa), porrot dagi. Eusko-Ikaskuntza, mugimendu honen eskutik sortzen da, ahalegin honen emaitza xume bezala; bere helburua mugimendu autonomiazale berri homogeneo eta batuagoa posible egin eta babestu dezan kultura-humusa sortzea izango da.

IEZ

SEV-EIren iraganeko jarduna ondo bereizten diren hiru alditan sailkatu daiteke:

  1. Eraketa-aldia (1918-1923).
    Lehen Mundu Gudaren azken urteetan Baskonia zeharkatzen duen mugimendu autonomiazalearen kultura-ekarpen eta euskal unibertsitate baten beharrizan gorriaren adierazgarri bezala, bost urteotako jarduna oinarritzat jotako helburuetara bideratuko da: kongresu bi, batzar bi, Euskaltzaindia abiaraztea (Euskal Hizkuntzaren Akademia), metodologiarekiko ikastaroak, lehiaketak, beka-sorkuntzak eta pentsioak. Arkeologia mailako ikerketei laguntzeaz gain, euskeraz egindako testu-liburuak agindu, ikastolak sustatu, argitalpena, ,etab. Euskal Unibertsitatearen oinarriak eztabaidatzen dira eta baita, Diktaduraren etorreragatik, inoiz ospatu izan ez zen Autonomiari buruzko Kongresu bati buruzkoak ere. Espainiar eta euskal abertzaletasunaren arteko polarizatutako gatazka politikoa gogorraren urteak dira, SEV-EI tentuz ibiltzera behartuz.
  2. Diktadura-aldia (1923-1930).
    Euskaltzale ildoko kultur abertzaletasuna bideratzearen sumagarri bezala aintzat hartua izanez (zentzu horretan bajak izango dira), SEV-EIk egoerarentzako arrisku-gabe diren ekintzak egitera jo beharko du: indusketak, geografia, artxibategien antolaketa, etab. Nonahiko eliza kaltegarri baten presioak eta baita ekonomia-baliabideen urritasunak eta eskuindar monarkiaren etsaiek ere, egoerari okerrera besterik ez die eragiten. Diktaduraren azken urteetan, hala ere, belaunaldi-aldaketa eta euskeraren aldezpenaren inguruan sortutako euskaltzale-mugimenduaren presioak eraginda SEV-EIren berrindartzea dakusagu. Amaiera-aldera, aldaketa politiko garrantzitsu baten itxaropenak balizko Autonomia baten inguruko ikerketei bultzada berria emango die.
  3. Errepublika-aldia (1931-1936).
    II. Errepublikarako trantsizio-garaiaren izugarrizko politizazioaz geroztik, SEV-EIak bere ohiko kultura-izana berreskuratzen du. Urteotan garatutako ekimenak Baskonian osperik handiena duen erakunde izatera daramate eta Junta de Ampliación de Estudios eta Institut d'Estudis Catalans-ekin batera espainiar erudizioaren erreferenteguneetariko bat izatera ere. Diktaduraren azken urteetan hasitako Udako Ikastaroak bidertu egiten dira Elkarteari unibertsitate-, herri- eta gazte-mailan oihartzun garrantzitsua emanez.

IEZ

Lau lurralderen arteko erakunde bezala egituratua izan zen arren, SEV-EIak paneuskal zaletasun garbia izan zuen, bere baitan Espainiako euskaldunak bakarrik ez eze Frantziakoak, mundutik zehar sakabanatutako euskal koloniak eta atzerrian ziren euskalari ea guztiak ere bere baitan hartuz. Bere jarduerekin lotuta ondorengo izenak distiragarri ditugu: José Miguel de Barandiarán, José María de Lacarra, Angel de Apraiz, Julio de Urquijo, Arturo Campión, José de Orueta, Fausto Arocena, Telesforo de Aranzadi, Padre Donostia, Enrique de Eguren, Carmelo y Bonifacio de Echegaray, Juan Zaragüeta, José M.ª Aguirre (Lizardi), etab.

1936an, Donostian ospatutako udako ikasturte baten ondoren, SEV-EIk bere bulegoak itxi zituenean, hiru mila eta erditik gorako bazkide-kopurua gaindituta zeukan, euskal geografia guztitik zehar banandutako bazkideak, hainbat europar eta amerikar herrialdetan eta baita afrikar edo Ekialdeko lurralderen batzuetan ere. Bazkide babesleak alde batera utzita - udaletxe bizkaitarrak (39), gipuzkoarrak (38) eta nafarrak (24) nabarmentzen ziren entitate kolektiboak- bazkide osoen zerrenda 1918-1936 epealdiko Euskal Herriko who is who benetakotzat aintzat hartua izan daiteke. Bazkideon bizilekuaz ohartzen baldin bagara, Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroa Eusko Ikaskuntzaren giza-euskarri direna, beste euskal unitateengandik oso urruti bestalde, laster ikus dezakegu.

Madrilgo euskal koloniak, geroago talderik emankorrena ekarriko du, Argentina, Uruguay, Aragón, Barcelona eta gainerako Gaztelak egindakoek jarraituta. Europar bazkideek izaera erabat desberdineko dira: Gallop, Uhlenbeck, Karst edo N. Tauer bezalako izaeradun euskalariak. Taldeotan nagusi diren politika-sendiak eta gizarte-arloak zeintzuk diren neurtzea zailagoa da. Politikoki nabarmen edota erdi-mailakoak diren izenei jarraituz, 1918ko deialdiarekiko erantzuna ea iritzi berekoa izan zen herriko sektore autoktono eta katolikoan, immigrazio-langileen edo burgesia laiko eta/edo zentralistazaleengatik beste hainbeste esaterik ez egonaz. Eli Gallastegi bezalako abertzale askatasunzaleak, Landeta edo Rotaetxe bezalako komunionistak eta J. Garate edo P. Mari Irujo aneuvistak aurkituko ditugu. Karlismoaren disidentzia historikoaren ordezkari bezala hurrengoak ikus ditzakegu: jaimisten aldetik J. Elorza edo I. Baleztenak. A. Paguaga eta Ricardo Oreja tradizionalisten aldetik, integristen aldetik Olazabal sendia eta V. Pradera edo J. Luis Oriol dinastiatasunarekin mugakide zen karlismo eskuindarraren ordezkari bezala.

Bestalde, bazkidetasuna J.F. de Lekerika, R. Aizpun edo Pablo eta Julio Ruiz de Alda bezalakoetara ere hedatuko da. Ezkerretik, PSOEren ordezkari nabarmen bakarra izateaz gain Iraunkorreko kide eta bazkide sutsua den Jose Madinabeitia doktore eta R. Madariaga edo R. Aldasoro bezalako errepublikazaleengana zabaltzen da, José de Orueta edo F. Gascue liberaltasun autonomistaren klasikoak ahantzi gabe. Beraz, F. Sasiain, H. Echevarrieta edo I. Prietoren hutsunea sentitu genuen. Elizari dagokionez eta izan zuten eragin nabarmenagatik A. Eleta, J. de Ariztimuño, Pildain kanonikoa eta R. Gandasegi, M. Mugika, E. Ilundain eta J. Irastorza abadeak aita ditzakegu. Tituludun noblezia zaharra ere, Alameda, Peñaflorida, Valdespina edo Vessolla bezalako hainbesteko ospea duten izenekin zerrendotara hurbiltzen da.

IEZ

1936an, Donostian ospatutako udako ikasturtearen ondoren, SEV-EIk bere bulegoak itxi zituenean, hiru mila eta erditik gorako bazkide-kopurua gaindituta zuen, euskal geografia guztitik zehar banandutako bazkideak, hainbat europar eta amerikar herrialdetan eta baita afrikar edo Ekialdeko lurralderen batzuetan ere. Bazkide babesleak alde batera utzita - udaletxe bizkaitarrak (39), gipuzkoarrak (38) eta nafarrak (24) nabarmentzen ziren entitate kolektiboak- bazkide osoen zerrenda 1918-1936 epealdiko Euskal Herriko who is who benetakotzat aintzat hartua izan daiteke. Bazkideon bizilekuaz ohartzen baldin bagara, Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroa Eusko Ikaskuntzaren gizarte-euskarri direna, beste euskal unitateengatik oso urruti bestalde, laster ikus dezakegu. Madrilgo euskal koloniak, geroago talderik emankorrena ekarriko du, Argentina, Uruguay, Aragón, Barcelona eta gainerako Gaztelak egindakoek jarraituta.

Europar bazkideek izaera erabat desberdineko dira: Gallop, Uhlenbeck, Karst edo N. Tauer bezalako izaeradun euskalariak. Taldeotan nagusi diren politika-sendiak eta gizarte-arloak zeintzuk diren neurtzea zailagoa da. Politikoki nabarmen edota erdi-mailakoak diren izenei jarraituz, 1918ko deialdiarekiko erantzuna ea iritzi berekoa izan zen herriko sektore autoktono eta katolikoan, immigrazio-langileen edo burgesia laiko eta/edo zentralistazaleengatik beste hainbeste esaterik ez egonaz. Eli Gallastegi bezalako abertzale askatasunzaleak, Landeta edo Rotaetxe bezalako komunionistak eta J. Garate edo P. Mari Irujo aneuvistak aurkituko ditugu. Karlismoaren disidentzia historikoaren ordezkari bezala hurrengoak ikus ditzakegu: jaimisten aldetik J. Elorza edo I. Baleztenak. A. Paguaga eta Ricardo Oreja tradizionalisten aldetik, integristen aldetik Olazabal sendia eta V. Pradera edo J. Luis Oriol dinastiatasunarekin mugakide zen karlismo eskuindarraren ordezkari bezala. Bestalde, bazkidetasuna J.F. de Lekerika, R. Aizpun edo Pablo eta Julio Ruiz de Alda bezalakoetara ere hedatuko da. Ezkerretik, PSOEren ordezkari nabarmen bakarra izateaz gain Iraunkorreko kide eta bazkide sutsua den Jose Madinabeitia doktore eta R. Madariaga edo R. Aldasoro bezalako errepublikazaleengana zabaltzen da, José de Orueta edo F. Gascue liberaltasun autonomistaren klasikoak ahantzi gabe. Beraz, F. Sasiain, H. Echevarrieta edo I. Prietoren hutsunea sentitu genuen. Elizari dagokionez eta izan zuten eragin nabarmenagatik A. Eleta, J. de Ariztimuño, Pildain kanonikoa eta R. Gandasegi, M. Mugika, E. Ilundain eta J. Irastorza abadeak aita ditzakegu. Tituludun noblezia zaharra ere, Alameda, Peñaflorida, Valdespina edo Vessolla bezalako hainbesteko ospea duten izenekin zerrendotara hurbiltzen da.

IEZ

EIko Batzorde iraunkorrak, hauteskunde demokratikoa eta autoerreprodukzioa bateratzen (Batzordeak berak prestatutako zerrenda batzuen gaineko botaketa) dituen sistema batez hautatu izateak, funtsezko datu biri so zegoen politika trebearen izatea adierazten digute: kideen arteko lurralde proportzionaltasuna eta euren arteko ideologia proportzionaltasuna, oreka zaila, beti denen atsegineko izan ez zena, baina, zalantzarik gabe, lortua, eta guda-aldira arte Elkartearen izatearen oinarri izan zena. 1918tik 1936ra arte indarren arteko harremanak bere baitan aldatu egiten dira, batez ere elkartea oinarritzen duen gizartea aldatu egiten delako. EIk ez du, bere mugikortasun zaila izan arren, aro berriak islatu besterik.

Horrela, Oñatin hautatutako zuzendaritza-taldea -V. Artola, S. Cunchillos, T. Aranzadi, E. Eguren. C. Armendariz, M. Huici, J. de Urquijo, L. Eleizalde, C. Echegaray, Juan de Allende-Salazar, A. Apraiz, J. de Orueta, E. de Landeta, L. Urabayen, E. Bilbao, J. de Gortázar, A. Campión, J. Elorza, P. Broussain y G. Mújica- karlista, abertzale eta liberal monarkikoz osatutakoak oraindik "baskozale" izendatzea gogoko duten betidaniko euskalerriko eredua osatzen dute. 1920-1922an izandako Batzordearen hautaketaz J. Madinabeitia, J. de Aguirre López, F. J. Chalbaud, J. M.ª Díaz de Mendivil, B. Echegaray, P. Elósegui, S. Esparza, J. Fuentes. J. C. de Gortázar, J. de Vilallonga, Juan Zaragüeta eta J. Ybarnégaray sartzen dira; irudi hau apenas aldatzen da gerora Croix-de-Feu izango den Ybarnegaray bakarrik bat etorriko ez dena izanez. Ez aldiz Madinabeitia sozialista, bere gaztaroko izaera baskista berreskuratze zorian dela.

Diktaduran zehar, Elkartea lo-zorroan dago, Leremboure doktorea, A. Donostia, L. de Lezama-Leguizamón, E. Amann, A. Eleta, S. Huici, "Lizardi", J. Beunza eta F. Arocena batzordeko hutsuneak betetzera bakarrik mugatzera etorriz. Beraz, abertzale berriak sartzen direna ikus dezakegu. Baina eraberritze ikusgarriak 1932tik aurrerakoak dira: S. Altube, A. Dúo, J. Gárate, P. Garmendia, M. de Irujo, J. A. Laburu, C. eta J. M.ª de Leizaola, S. Múgica, L. Oroz, M. de la Sota, A. Irigaray, Miguel de Alzo, F. Horn, J. Yirizar, M. Lecuona, eta F. J. de Landaburu eta J. de Aguirre atalburu edo legazio-buruak. Eredu berriak ez du gazteagotu bakarrik egiten; unibertsitate-gizona da, unibertsitarioen seme, legelaria batez ere, baina abertzaleak gehitzen dira. Lurralde-oreka ere antzaldatu egiten da, azken lau urteotan, gipuzkoarren alde. Hala ere, 1918ko sei gizon garrantzitsu oraindik ere 1936an, Eiren buruan dira: J. Urquijo, A. Campión, J. Elorza, C. Armendariz, T. Aranzadi eta, batez ere, bere ordezkaezina zen Angel de Apraiz idazkari nagusia, gizon malgu eta inteligentea, EIren lormen askoren eragile, Monarkiaren eta Errepublikaren arteko urteetan zubi-gizona konfetsionalisten eta laikoen artean, erregionaltasunaren eta aranartasunaren artekoan. Horri esker eta igarotako 18 urteak igaro ondoren, 1936ko EI Oñatin sortu izan zen erakunde berbera izaten jarraitzen du.

EUSKO IKASKUNTZAREN BATZAR ETA KONGRESUAK (Lehen Aroa)
Tokia Urtea Gaia
I. Eusko Ikaskuntzen KongresuaOñati1918EuskoIkaskuntzak
Udal-Administraziorekiko BatzarraDonostia1919Udal Administrazioa
Eusko Ikaskuntzen II. KongresuaIruñea1920Hezkuntza eta arazo sozioekonomikoak
Arabar Nekararitza eta Abeltzaintzako BatzarraGasteiz1921Nekazaritza eta abeltzaintza
Eusko Ikaskuntzen III. KongresuaGernika1922Hizkuntza, irakaskuntza eta unibertsitatea
Euskal Arrantzaren BatzarraDonostia1925Itsas-arrantza
Eusko Ikaskuntzen IV. KongresuaGasteiz1926Irakaskuntza profesionala
Eusko Ikaskuntzen V. KongresuaBergara1930Euskal Herri-artea
Eusko Ikaskuntzen VI. KongresuaBilbo1934Medikuntza eta Natur Zientziak
Eusko Ikaskuntzen VII. KongresuaLizarra1936Ikerketa Historikoak

Bere historia guztian zehar, EIk sei Kongresu ospatu zituen: Oñati (1918), Pamplona (1920), Gernika (1922), Vitoria (1926), Bergara (1930) y Bilbao (1934). Erkidegoari eskainitakoa (1924) ez Historiari eskainitakoa ere (Estella, 1936), ez ziren ospatu. Batzarrak hiru izan ziren: Udal Administrazioari buruzkoa (Donostia, 1919), Gasteizko Nekazaritza eta Abeltzaintzazko Astea (1921) eta Itsas-Arrantzari buruzkoa (Donostia, 1925). Azkenez, 1919tik Goi Mailako Kultura eta Metodologiari buruzko ikastaro batzuk antolatzen ditu eta, 1927tik, Udako Ikastaroak kultura-turismo bidaiak jarraian izanez. Erakusketak, omenaldiak, ospakizunak eta noizbehinkako edo aldizkako argitalpenak osatzen dituzte bere ekintza handien muina.

Azken hauen artean Boletín de la Sociedad de Estudios Vascos hiruhilekoa, 1919tik aurrera Anuario de la Sociedad de Eusko-Folklore (1921) Barandiaranek Elkarteari emana; Memoria biurtekaria eta "Revista Internacional de Estudios Vascos - Nazioarteko Eusko Ikaskuntzen Aldizkaria (RIEV) Julio Urkijok 1921 emana. Ekintzokin paralelo SEV-EIk Donostian egoitza zeukan eta 1927an ateak herriari zabaldu zizkion bere mailan lehena zen Euskal Biblioteka bat sortu zuen. 1925era arte hiriburu hau izan zen SE-EIaren ondasunen gordailuzain bakarra; urte horretatik aurrera Araban, Barcelonan, Madrilen (1926), Bizkaian eta Gernikan (1930), Argentinan (1931), Méxiko (1934) eta Nafarroan (1935) Ordezkaritzak zabaldu zituen, eurotatik kultura-jarduna nabarmen bikoizteari ekinaz.

IEZ

Bere historia guztian zehar, EIak sei Kongresu ospatu zituen: Oñati (1918), Pamplona (1920), Gernika (1922), Vitoria (1926), Bergara (1930) y Bilbao (1934). Erkidegoari eskainitakoa (1924) ez Historiari eskainitakoa ere (Estella, 1936), ez ziren ospatu. Batzarrak hiru izan ziren: Udal Administrazioari buruzkoa (Donostia, 1919), Gasteizko Nekazaritza eta Abeltzaintzazko Astea (1921) eta Itsas-Arrantzari buruzkoa (Donostia, 1925). Azkenez, 1919tik Goi Mailako Kultura eta Metodologiari buruzko ikastaro batzuk antolatzen ditu eta, 1927tik, Udako Ikastaroak kultura-turismo bidaiak jarraian izanez. Erakusketak, omenaldiak, ospakizunak eta noizbehinkako edo aldizkako argitalpenak osatzen dituzte bere ekintza handien muina. Azken hauen artean "Boletín de la Sociedad de Estudios Vascos" hiruhilekoa, 1919tik aurrera "Anuario de la Sociedad de Eusko-Folklore" (1921) Barandiaranek Elkarteari emana; "Memoria" biurtekaria eta "Revista Internacional de Estudios Vascos - Nazioarteko Eusko Ikaskuntzen Aldizkaria" (RIEV) Julio Urkijok 1921 emana. Ekintzokin paralelo SEV-EIk Donostian egoitza zeukan eta 1927an ateak herriari zabaldu zizkion bere mailan lehena zen Euskal Biblioteka bat sortu zuen. 1925era arte hiriburu hau izan zen SE-EIaren ondasunen gordailuzain bakarra; urte horretatik aurrera Araban, Barcelonan, Madrilen (1926), Bizkaian eta Gernikan (1930), Argentinan (1931), Méxiko (1934) eta Nafarroan (1935) Ordezkaritzak zabaldu zituen, eurotatik kultura-jarduna nabarmen bikoizteari ekinaz.

IEZ

Euskal lurralde guztirako eraginkortasuna eta herriarekiko hezurmamitze moral eta politikoarekiko ardura sendoa elkarte honen bizitzan berri deigarriak izan baziren ere, elkartearen egitekoekiko emakume eta gazteak erakartzearen aldeko jarrera bizia ez zen gutxiago izan. Lehen Mundu Gudako herri guda-egileen zeregin zibiletan emakumeen partaidetzak zereginok gauzatzean gizonak bezain gai direna erakustera ematen dutenean sortzen da Eusko Ikaskuntza. Nahikoa da, beraz, aukera eta beharrezko gaitasuna izatea.

Euskal emakumearen goi mailako kulturarako etorrera, berantiarra eta osagabea izan zen. Berantiarra, XX. mendeak aurrera egin ondoren burutu izanagatik. Osagabea, unibertsitate mistorik euskal lurraldean ez egonak eraginda emakumeentzako lurralde desberdinetako Andereñoen Ohiko Ikastetxeak baino beste goi-mailarako inolako aukerarik izan ez zelako. EI bere eratzegunetik egoera honetaz arduratuta azaldu zen. Horregatik ez da harritzekoa Eusko Ikaskuntzen II Kongresuan emakumeen presentziak aurreikusten ziren iragarpen guztiak goitik jo izana. II Errepublikaren etorreraz emakumeen parte hartzea nabarmen gehitu zen. Asko izango dira, kultura-egarriak jota Eiren bizitzan parte hartuko dutenak, berezitasunez jada 1927an hasitako Udako Ikasturteetan. 1922an, kultura-ekintzetara gazteak ekartzearen beharrizana ikusita, bazkide mota berri bat sortu zen, bazkide ikaslea. Ikasleon artean Agustín Zumalabe, Ignacio M.ª Lojendio, Pello Irujo, Elvira Zipitria, J. Luis Banús, Blas de Otero, Andrés de Mañarikua, Jesús de Galíndez, Angel Suquía, etab. aurki ditzakegu.

Emakumeen bazkidetasuna
19191219283
192013119291
1921119308
1922319319
19233193220
1924-193310
19252193417
1926219357
192761936ez dago daturik

IEZ

1918an Oñatin ospatutako Kongresuaren eta ondorioz SEV-EIak berak ere oinarrizko izan zituzten helburu biak Euskal Unibertsitatea eta Autonomia politiko-administratiboa izan ziren. Bietatik ez zen bat ere lortu 1918-1936 epealdian, eta beraz, egungo ikuspegitik, egindakoaren balantzea urri eta neurri baten zapuztzailetzat ere jo daiteke.

A) Autonomia politiko-administratiboa. SEV-EIren ekimen autonomiazalea bere sorreratik garatzen da, baina, batez ere, 1922-1923 eta 1930-1931 aldietan. Kongresu baten prestakuntza 1924ean, Primo de Riveraren Diktaduraren etorreragatik eragotzia izan zen. 1930eko ekainean, ideia berriz abiarazten da Autonomia-Batzordea berreratuz. Aldi honetako alderdi politikoen eraispen eta anomia gogoan izanez, Elkarteak euskal kultura- eta politikagintzako 200 pertsonalitate baino gehiagoren arteko iritzi-zundaketa bat egin ondoren txosten bat egitearekiko erantzukizuna bereganatzen du. Eta ondoren, lau lurralde azpibatzorderen bitartezko Autonomia Estatutu baten idazkuntza dagi.

Eusko Ikaskuntzako Automomia-Batzordea (1930)
Eduardo Landeta
Manuel Chalbaud
Julián Elorza
José de Orueta
Francisco Basterrechea
Eusko Ikaskuntzako Autonomia-Azpibatzordeak (1931)
ARABAGabriel Martínez de Aragón, Gazteiz.
José Gabriel de Guinea, responsable, Gazteiz.
Julián Echenique, Gazteiz.
Luis María de Uriarte, Gazteiz.
GIPUZKOAVíctor Artola, Donostia.
Bonifacio Echegaray, Madril.
Julián Elorza, arduraduna, Azpeitia.
José de Orueta, Donostia.
Ladislao de Zabala, Tolosa.
NAFARROARafael Aizpún Santafé, Iruña.
Joaquín Beunza, Iruña.
Santiago Cunchillos, Iruña.
Miguel Gortari, Nafarroako Diputazioa, Iruña.
Luis Oroz, responsable, Iruña.
BIZKAIAJosé ignacio de Arana, Bilbo.
Francisco de Basterrechea, Bermeo.
Adolfo G. de Careaga, Bilbo.
Manuel Chalbaud, Deusto, Bilbo.
Ramón de Madariaga, arduraduna, Bilbo.

Honela, 1931ko apirilean Errepublika aldarrikatzean, SEV-EI izango da sendo gogoeta egin ondorengo egitasmoa aurkezteko aukeran den erakunde bakarra, egitasmo hori Estatuto General de Estado Vasco izenburuz urte horretako maiatzaren 31an alderdi politiko guztiei emana izanik. Lurraldetasun soilaren gainetik eta muturreko abertzaletasunaren azpitik, Estatutu honek lau lurraldedun euskal aberri autonomo, konfederatu, anitz, laiko eta moderno baten ildo nagusiak ezartzen ditu. Bere porrota - bideraezgarritasun politikoa- testuagatik baino euskal politika-sarearen homegeneitaterik ezagatik gehiago izan zen (gai erlijiosoa, alderdien arteko botere-harremanen gaia).

B) Euskal Unibertsitatea. Euskal Unibertsitatea -zuzendaritza eta estatutu baten peko baina lau lurraldetan sakabanatutako egoitzadun Unibertsitate bat- SEV-EIak behin eta berriz Gobernu zentralari behin eta berriz eskatu zion arren monarkia, diktadura edo errepublikaren ezetzaz beti topo egin zuen. SEV-EIren kultura-jarduerak beraz, ahal izan zen neurrian, hutsuneok betetzera bideratzen dira bai Natura-Zientzietara zuzenduz eta baita Antropologia, Geografia, Arkeologia, Soziologia, Historia, Ikerketa Juridikoak, Ekonomia, Euskal Filologia, Artea, Pedagogia, Osasuna, Administrazioa, etab.

Euskal kulturaren aro erromantikoaren ondoren (XIX. mendea), SEVen ekarpenak amateurtasunaren (gutxitutako kultura baten ekidinezina) kontrola eta unibertsitate-kulturaren sarbidea islatzen du. Antropologiaren arloan Azkue eta Barandiaranen bilketak nabarmentzen dira; Isturitzen eta Aralarreko mendilerroan Aranzadi, Eguren eta Barandiaran historia-aurrelariek egindako indusketak, erreforma katolikoaren baitako gizarte-gaiei ekitea (1918 eta 1920ko Kongresuak. 1921eko Nekazal eta Abeltzaintzaren Astea), Euskaltzaindiaren eraketa eta RIEVen argitalpena, hizkuntzalaritzaren esparruan, 1930eko Herri Artearen Kongresuari eskainitako arreta eta osagarri ziren beste jakintza-arlo desberdinetatik euskerari emandako bultzada ere. Atzerrian euskal kultura hedatu izana izan zen, agian, lorpenik garrantzitsuena, 1936an euskaldun ez ziren Alemania, Belgika Alemania, Bélgica, Checoslovaquia, Frantzia, Gran Bretaña, Holanda, Italia, Polonia, URSS eta Suitzako lankide eta bazkideak izatera iritsiz. Espainiar guda zibilak eta, batez ere II Mundu Gudak sare hori hondatu egin zuten, europar unibertsitate eta erakundeetatik euskal herriarekiko interesa ateraz. Guda ekaitzak, 1936an ziren 3.865 bazkide guztiak haizatu egin zituen.

IEZ

Guda zibilak Eusko Ikaskuntzaren ekimena 1936ko uztailean, Udako Ikastaroak bete-betean zirela eta Nafarroan ospatzeke zen Historia Kongresuaren prestakuntza garaia zenean, bat-batean gelditu zuen. Hondamendiak bere kideak haizatu zituen; batzuk hilak, besteak erbesteratuak, giza-osaketa gudako alde bietan zatituta zegoen. Esanda geldi bedi, elkarteko kiderik argienetako batek, Julio de Urkijok, bere sendian sei baja zituela, artean bere Jose Mª anaia. 42 urte dira lehen aroa bigarrenetik banatzen dituztenak. Demokrazia-sistemaren oinarrizkoena ezarriz, birsortzea bete-betean Trantsizio politikoan ematen da (1978).

Indarberritzeko Ahaleginak

Baina berpizte hau Frantziako Euskal Herrian atzerriratutako bere bazkide batzuen ahalegin ugarik aurreikusia izandakoa zen, euren artean eta era nabarmenez, Jose Miguel de Barandiaran (1889-1991) apaiz eta antropologoa zela. Barandiaranek, gudaren eztandak Itziarren indusketak egiten zebilela harrapatu zuen, (ordura arte aurkitu zen burezurrik antzinakoena aurkitu berri zuen), Saran (Lapurdi), Antonio Tovar eta Joaquin Ruiz Gimenez ministroaren gestioei esker 1953an bere itzulerara arte, gelditu beharra izan zuen. Bertan, Etnologia eta Eusko Folklore Laborategia (1938) sortuko du, Ikuska institutua (1946) eta ) y la Société Internationale des Etudes Basques (1948) bere Eusko Jakintza aldizkariarekin batera.

Eusko Ikaskuntzaren Kongresuen jarraipen bezala, Manu Sota nabarmentzen zen lapurtar taldeak Biarritzen Eusko Ikaskuntzen VII. Kongresua antolatzen du (1948) bertan parte hartu zuten pertsonalitateen artean hurrengokoak zirela: Bosch-Gimpera, K. Bouda, Gavel, Lafon, Lambert, Bausani eta beste espezialista batzuk ere. Komunikazioak, 15 saiotan irakurriak, 250etik gora izan ziren. Sei urte geroago, 1954an, Baiona VIII Kongresuko egoitza nagusia izan zen eta bertan atzerriratutakoek eta tokiko pertsonalitateek bakarrik ez eze Ameriketan bizi ziren Jesus de Galindez bezalako euskaldunak edo Gipuzkoako "Julio de Urquijo" Filologia Mintegiko zuzendari teknikoa zen Koldo Mitxelena bezalako pertsonalitate berriek ere parte hartu zuten. Urteotan Barandiaranek, bere arinagoko ekimenetara etorria, antzinako bazkide izan ziren batzuekin elkarrizketak izan zituen SEV-EIren bizitza, era jarraituko eta ofizial batez berrabiarazteko helburuz. Ez zuen arrakastarik izan; guda-zauria oraindik odoletan zegoen.

Bizitzara etorria (1978)

1976an, Aingeru Irigaray, guda aurreko Eusko Ikaskuntzako azken Batzorde Iraunkorreko bizirik zegoenetariko bat zenaren eta Gipuzkoako Aldun nagusia zen Imanol Olaizolaren artean izandako batzarren emaitza bezala Gipuzkoako Aldundiak aurrea hartu eta beste Aldundi guztiak ere parte hartzera daramatza. Aldi berean Olaizolak antzinako bazkideen artean biziagotu egiten ditu. Agustin Zumalabe Mendiburu (1914-1978), euskaltzalea, LNEko langilea, Tunezen bizi dena izango da Aingeru Irigaray, Manuel Lekuona, Joaquin Yrizar, Barandiaran eta Bernardo Estornesen arteko topaketak dinamizatuko dituena azken honen liburutegian (Auñamendi Argitaletxea). Urte horretako martian, osoko bilkuraz, Aldundi gipuzkoarrak Eusko Ikaskuntzarekiko bere 1918ko konpromisoa berretsi egiten du. Jarraian beste hirurenak datoz, eta horretara, 1977. urte amaieran, azken Batzordeko bizirik zeuden kideek (Barandiarán, J. Garate, Lecuona, Irigaray, Yrizar y Manuel Irujo) antzinako bazkideen Batzorde Nagusirako deia egiten dute, biziberritzeko batzorde kudeatzaile bat izendatuz.

Beste era batera ezin izan zitekeenez, 1978ko abuztuko 17an Oñatin ospatutako Batzar Nagusi batez hasten da bertan Barandiaran Lehendakari bezala eta Idazkari Nagusi bezala Zumalabe izendatuz. Guda-aurreko bazkide asko desagertu egin ziren. Lehendabiziko zeregina bazkideen errolda berregitea izango da eta baita bazkide berriak izatea ere. Gipuzkoako Aldundiko bulego zahar baten zen hasierako taldea eta bertatik sortaraziko da oinarrizko azpiegitura, ekimenerako ildo berriak abiaraziz. Gasteizen ospatutako 1979ko maiatzaren 26ko Batzarrean araudi berri bat onartzen da eta Elkartea zuzentzera zetorren Batzorde Iraunkorra ere. Durangon 1981ean ospatutako Bazkideen Batzar Nagusira 200 inguru bazkide hurbiltzen dira. Berriz ere Julio de Urquijok sortutako RIEV (Revista Internacional de Estudios Vascos - Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria) abiarazten da, Julio Caro Baroja antropologo ospetsuaren zuzendaritzapean izanez. Apurka-apurka 15 lan-atal eratuz joango dira. Nabarmentzekoa, 1980an, sortutako Centro de Documentación de Historia Contemporánea izenekoa, Juan Carlos Jimenez de Aberasturik euskal agiri garaikideak biltzeko helburuz sortutakoa.

Garai horretan EIko zuzendaritza-karguak hurrengoak dira:

LehendakariaJosé Miguel de Barandiarán
Lehendakariordea ArabatikArmando Llanos
Lehendakariordea GipuzkoatikImanol Olaizola
Lehendakariordea NafarroatikIosu Ardaiz
Lehendakariordea BizkaitikAnder Manterola
Idazkari NagusiaAgusín Zumalabe

Batzorde Iraunkorrean Aldundiaren ordezkapena hurrengoek dute: Gentza Belausteguigoitia, Arabatik, Ricardo Echepare eta Germán Recondo, Gipuzkoatik, Jesús Malón Nafarroatik eta F. Javier Eizaguirre, Bizkaitik. Agustín Zumalabe hiltzerakoan, Artean lizentziatutako apaiz batek, Edorta Kortadik, idazkaritza nagusia beregain hartzen du (1982ko urtarrila). Ataungo laurogeita hamar urtetik gorako jakintsuaren gainbeheratzeak, egitez, ondorengo urteetan Kortadi Elkartearen gizarte-ekintza eta beste ekitaldietan bere ordezkari bezala aritzea dakar. 1978tik 1992ra, Barandiaranen Lehendakaritzan, Donostia, Gasteiz, Bilbo eta Iruñeko egoitzak zabaltzen dira. "Angel Apraiz" eta "Agustín Zumalabe" Bekak sortzen dira eta baita "Manuel de Lekuona" Saria ere. Kongresuak, jardunaldiak eta argitalpenak Baskoniako kultura-gailur bezala eratzera iritsi nahi duen indarberritutako Eusko Ikaskuntza ezagutaraztera ematen dute, 1918tik 1936ra gertatu zen bezala.

Egungo Eusko Ikaskuntza

Organo zuzentzaileak. Bere zuzendaritza-organorik funtsezkoena Batzorde Iraunkorra da, 5 Lehendakariordez (4 Hegoaldekoak eta Iparraldeko bat), Idazkari Nagusi batez, Idazkariordea, Idazkari kudeatzailea, diruzaina, biziarteko kide bi, foru-erakundeen lau ordezkari, ataletatik 15 kide eta kultura-entitateen ordezkariak: Euskaltzaindia, 2; Deustuko Unibertsitatea, 2; Nafarroako Unibertsitatea, 1; Nafarroako Unibertsitate Publikoa, 1; Euskal Herriko Unibertsitatea, 3; Labayru Institutua, 1; Príncipe de Viana Erakundea, 1; Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, 1; Aranzadi Zientzia Elkartea, 1; Association Lauburu, 1. Batzorde Betearazlea Lehendakariak, Lehendakariordeek, Idazkari Nagusiak eta kudeatzaileak, idazkariordeak, diruzainak eta diruzainordeak osatzen dute. Batzar Nagusia bi urterik behin ospatzen da.

Eusko Ikaskuntzaren zikloak, jardunaldiak eta kongresuak (2. aroa).

  1. Merindadeen Lehen Astea (Arte-Ondarearen iraupenari buruzko zikloa (1980).
  2. Nafarroako Industria-nekazaritza Atalarekiko Jardunaldiak (1980).
  3. "El Fuero de San Sebastián y su época" Kongresua (VIII. Ehunurtekoa, 1981.
  4. Antropología-Jardunaldiak (1981).
  5. Folklorearen Nazioarteko Jardunaldiak (1981).
  6. IX Congreso "Antecedentes próximos de la sociedad vasca actual: 1700-1876" IX. Kongresua (Bilbo. 1983).
  7. "Análisis y problemas de la financiación y desarrollo del autogobierno mediante el sistema de convenio" Jardunaldia (1984).
  8. "La infraestructura del transporte terrestre" Jardunaldia (1984).
  9. "Economía, innovación y calidad en Euskal Herria ante la integración en la CEE" Jardunaldia (1984).
  10. "Protagonistas de la Historia Vasca (1923-1950) " zikloa. (1984).
  11. "Vizcaya en la Edad Media" Historia-Ikerketen Kongresua (1984).
  12. Metodologías Prácticas para la Investigación de las Ciencias Humanas Ikastaroa (1985).
  13. Mitologiari buruzko Nazioarteko II. Kongresua (1986).
  14. Euskal Herrian Herri- eta Tradizio-Jaiei buruzko Mintegia (1986).
  15. "150 años de los primeros sitios de Bilbao" Zikloa (1986).
  16. Gizarte-Dantzari buruzko Jardunaldiak (1986).
  17. Nafarroako Konkistaren 475. Urteurreneko Jardunaldi historikoa (1987).
  18. Nafarroako Toponimiaren Jardunaldiak (1987).
  19. Euskal Etnografiazko Zikloa(1987-1988).
  20. X "Artxibategi, Liburutegi eta Museoak" Kongresua (Iruña. 1987).
  21. Nafarroako Auzitegi Gorenari buruzko Jardunaldiak (1988)
  22. Euskal Herriko Legebiltzar, Batzar eta Gorteei buruzko Jardunaldiak (1988).
  23. Euskal Zuzenbide Pribatuko I. eta II. Jardunaldiak (1990 y 1992).
  24. Euskal Herrian Gizarte eta Inkisizioa Euskal Herrian Jardunaldiak (1991).
  25. Tokiko Ikerketa Historikoen I. eta II. Jardunaldiak (1988 y 1991).
  26. XI. Kongresua: "Nuevas formulaciones culturales: Euskal Herria y Europa" (Donostia 1991).
  27. Euskal Medikuntzaren Historiari buruzko I. Jardunaldiak (1991).
  28. "150 Aniversario de la Ley de Modificación de Fueros 1841-1991" Zikloa (Nafarroa. 1991).
  29. Hilarriari buruzko Nazioarteko IV. Kongresua (1991).
  30. "Nafarroako Margarita (1492-1549)" Zikloa, (1992).
  31. Euskal Zuzenbide Pribatuaren I. eta II. Jardunaldiak(1992).
  32. Hilerri eta heriotz-errituei buruzko Jardunaldiak (1992).
  33. Delituaren biktimekiko sorospenaren Jardunaldiak (1992).

Zeregin Sustatzaileak. Ikerketari dagokionez, EIk "Angel de Apraiz" y "Agustín Zumalabe" bekak sustatzen ditu. Halaber, artxibategi, paleografia eta diplomatikari buruzko ikasturteak antolatzen ditu etab aita Artxibategien eta Euskal Liburutegien Errolda-Gida, lankidetza-beka, Museoen Errolda, etab.

Aholkularitza Lana. Hainbat kontseilu, patronatu, epaitegi, etab. parte hartzen du; aholkularitza teknikoa eta informazio anitz ere eskaintzen ditu.

Omenaldiak. Urtero, 1993tik lan osoa euskal kulturari eskaini izandako gizabanako ospetsuei "Manuel de Lekuona" Saria ematen die. Halaber Arturo Campion, Jose Mª Basabe etab. bezalako pertsonalitateei omenaldiak egiten dizkie eta baita Nevadako Basque Studies Program bezalako erakundeei ere.

Atalak. Hurrengoak dira: Antropología eta Etnografía, Artes plástico eta monumentalak, Fisika-Kimika eta Matematika Zientziak, Gizarte- eta Ekonomia-Zientziak, Hezkuntza, Historia eta Geografía, Historiaurrea eta Arkeologia, Hizkuntza eta Literatura, Komunikabideak, Zientzia Medikuak, Musika, Natur Zientziak, Zinemagintza, Zuzenbidea.

Argitalpenak. Biurteko Txostena, EIko "Asmoz ta jakitez" Boletina, Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria eta lan-atal bakoitzeko argitalpenak.

José Miguel de Barandiarán" Fundazioa

1988. urtean sortzen da Ataungo "Sara" Etxean egoitza duela eta helburua bere sortzailearen ekoizpenaren ikerketa eta bere lanaren jarraipena ditu. Izen bereko beka ere ematen du. "Anuario de Eusko Folklore" argitaratzen du, eta baita "Barandiarán" eta "Sara" seriek ere.

Histori Garaikidearen Agiritegia

1980. urtean, Juan Carlos Jimenez de Aberasturiren koordinaziopean sortzen da eta bere helburua aro garaikideko euskal dokumentazio guztia biltzearekikoa da. Eugéne Goyhenecheren Fondoa, Manuel Irujoren artxibategi-liburutegia, Cunhillos sendiaren Artxibategia, Junius Ikerketa Historiko eta Agiritegiaren Artxibategia, etab.- kudeatzen ditu. "Cuadernos del Centro de Documentación de Historia Contemporánea" bilduma argitaratzen du .

Nola egokitu EI aro berrietara ?

Gerra aurrekoaren eta oraingo aldiaren artean desberdintasun sakona dago. Antzinako EIren bizitza neurri handi baten Euskal Herrian Unibertsitate publikorik eza leuntzeko ahalegin bat bezala garatu zen; are gehiago, Eusko Ikaskuntza izan zen horrelakorik lortzera bideratutako kanpainen sustatzailerik nagusiena, arrakastarik gabe baina. 1939 eta 1978 bitartean, ostera, Deustuko Unibertsitateaz gain, Nafarroako Unibertsitatea (1960) eta gerora Jakintzanitzeko Fakultatea izatera iritsiko zen Baionako Teknologia Unibertsitate-Institutua (1975) sortu ziren. 1980an Euskal Herriko Unibertsitateak / EHU bere garapenari hasiera ematen zion eta, 1989an, beste Unibertsitate batek, hau ere publikoa, lurzoru nafarrean bere ateak zabaltzen zituen. Zein da orain Eusko Ikaskuntza bezalako erakunde baten zeregina Akitania, Euskal Autonomia Erkidego eta Nafarroako Foru Erkidegoaren artean, 1991an, izatez, 165.000 ikasle zituen "mugaz gaindiko campus" baten ? Tarteak murriztu eta langak erortzearen beharrizan gorriaren bizipena zuen zientzia-kolektibo bat nola egituratu ?

IEZ
DVL

Jose Miguel de Barandiaran hiltzerakoan 1992ko ekainaren 6an Oñatin ospatutako Batzar Nagusian Gregorio Monreal, Euskal Herriko Unibertsitateko Lehen Erretorea eta Zuzenbidearen Historia Jakintza-arloko Katedraduna izan zen hautatutako Lehendakaria. Bere agintaldian zehar, 1996ko abenduaren 21ean amaitu zen, Eusko Ikaskuntza mahaigaineratuta zeuzkan erronkei erantzuna ematen hasiko da: Euskal Herriak zituen egoera berriei egokitzen hastearena alegia.

Eusko Ikaskuntza, Euskaltzaindiarekin batera, Baskoniako lurralde eremu guztian ezarrita dagoen zientzia-kultura elkarte bakarra da: herri-diseinua gogoan hartuz, Autonomia Erkidego bi legez sortu izanagatik eta beraren zati bat frantziar Erresumaren baitakoa izanez, herri-izanak izaera horretako erakundeak mantendu eta bultzatzea aholkatzen zuen.

Politikoki hainbeste zatikatutako eta edozerk hainbat eragozpen izaten dituen Herri batetan lehen mailako balorea ematen zion beste faktore bat, Eusko Ikaskuntza 1918an sortu zenetik bere baitan, bestalde, gertatzen datorren bezala, tolerantzia eta itzalaren adibide emanez bere barruan elkarbizi eta Euskal Herriari dioten maitasunak bat egiten dituen edozein sinesmen eta ideologia dituzten gizakien bilgune izatea da.

Planteamendu berriak

Memorandum baten idazketak aurrerantzean Elkarteak beteko zituen zeregin eta jardute-eremu nagusiak ezarri zituen: bertan Eusko Ikaskuntza kultura-enpresa publiko auto-kudeatzaile izaeradun bezala agertzen da, helburu bezala euskal zientzia-komunitatearen egituraketa, euskal ikasketa-maila jasotzea, kultura-hedapena, euskal kulturaren instituzionalizazioa eta ikerketa-lanarekiko bultzada direna azpimarratuz.

Eman zen lehen urratsetariko bat Coro Cillán Apalategui, Tomás Urzainki, Josu Erkoreka, José Manuel Castells eta Adrián Celaya legelariak osatutako Batzorde baten bitartez Araudiaren beharrezko eraberritzeari zegokiona izan zen. Premiazkoa zen baita Frantziako Euskal Herrian presentzia izatea, bertan hamar bat bazkide besterik ez zeudelako. 1992ko abenduan lurralde hartako Lehendakariorde kudeatzaile bezala Isabelle de Ajuriaguerra hautatua izan zen eta 1993ko urtarrilean Elkartea Baionako azpiprefekturan erroldatua izan zen, legezko izana izanik.

Beste garrantzi handiko eta Joseba Agirreazkuenaga, Bizkaiko Lehendakariordeak sustatutako eraberritzeetako bat, "Asmoz ta Jakitez" izeneko iragarki-orriaren argitalpena izan zen, Elkartearen ekimenen iragarleku, batzarretarako deialdien euskarri, beka eta sariak, argitalpenen iragarki, elkartearen bizitza-islada izanik bazkideen artean soilik banatzetik urrun elkartearen nondik norakoaz argibideak izanez kultura eta entitate ofizialetako pertsonengana ere zabaltzen baita.

  1. Euskal zientzia - komunitatearen artikulazioa. Euskal zientzia-komunitateak azken urteotan ikaragarrizko garapena ezagutu du; ea inolako kontsistentziarik ez izatetik Baskoniako bost Unibertsitateetan, tutelatutako Teknologia-guneetan eta enpresetan eta baita Administrazioan diharduten ikerketa-taldeetan goi mailako irakaskuntzarekin eta ikerkuntzarekin zerikusia duten zereginak betetzen dituzten bost mila pertsona baino gehiago izatera iritsi gara. Unibertsitateak elkarri lepoa emanda bizi dira, plan komunak eta politika bateraturik ere ez dago irakaskuntza- eta ikerketari dagozkien arloetan. Lurraldetasunak zientzia-komunitatearen artikulazioan Eusko Ikaskuntzari lan egitea ahalbidetzen dio. Horretarako, zientzia-komunitate hori osatzen duten pertsonek ezagutzeko Iberdrola S.A.-k finantzatutako lan bat egin du. Unibertsitate jakin batzuekin hitzarmenak izenpetu ditu eta gehiagorekin ere izenpetzearen itxaropena du. Lankide Aurrezkiak diruz lagundu eta Eusko Ikaskuntzak koordinatutako urteroko harreman hori duten Unibertsitateek ematen duten "Curriculum hoberenari Saria" eratu da.
  2. Euskal ikasketen maila goratzea. Gasteizen 1993ko abenduan ospatutako Elkartearen XII. Kongresuan gai hau "Los Estudios Vascos en el sistema educativo" izenburupean jorratu zen, zientzia-komunitatea eta hezkuntza-komunitatea tartean sartu eta jakintza-arloen eta hezkuntza-maila desberdinen artean elkargunerako bide bat eskainiz. Elkartea osatzen den Atal bakoitzaren "Ataleko Koadernoak" izeneko aldizkariak, eraberrituak izan dira, zientzia-eskakizuna jasoaz eta argitalpen horiek bezalakoetarako indarrean dauden nazioarteko arauetara egokituz.
  3. Kultura-hedapena. Ez da ikasketa-maila goratu eta zientzia-ikerketan sakondu bakarrik egin behar: Eusko Ikaskuntzak ez du kulturaren, historiaren, zuzenbidearen, ahozko eta idatzizko literaturaren, musikaren, dantzaren eta euskal herriaren nortasunaren elementu esanguratsu guztien hedapena ahazten. Horregatik, Elkarteak bere zerbitzuak erakundeei eskaintzen dizkie, bereziki Udalei, euretako askorekin lankidetzarako hitzarmenak izenpetuta izanez (Donostia, Zarautz, Altsasu, Bergara, Portugalete, Sara, Donibane Lohitzun, Oiartzun, Gasteiz, Oñati, beste askoren artean) eta Udalek eskatutakoaren arabera eurekin lankide izanez.
  4. Euskal Kulturaren Nazioartekotzea. Monrealen aroan Elkarteak hitzarmen bat izenpetuta duen Renoko Unibertsitateko Basque Studies Program-ekin lankidetzan jardunaz ingelesezko argitalpen baten bukatzea uste den Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkariaren, RIEVen aldaketa-prozesuari hasiera ematen zaio. Eusko ikaskuntzen mailarik goreneko nazioarteko hedapenari buruzko egitasmoa da.

Sendotzea

  1. Dokumentazio-etxea. Eraikuntza hau Euskal Herriko Unibertsitateak Donostiako "Villa Asunción"-en utzitako lokal batzuetan birkokatua izan da eta bere xedea handitu egin da, teknologiarik modernoenak darabiltzan Dokumentazio orokorrerako Gune, eta ez historiari buruzkoa bakarrik, bihurtuz. Aldez aurretik Estornes sendiarekin eta Auñamendi Argitaletxeko jabeekin hitzarmena izenpetuz bertan prestatu da Internetez "Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco" guztien eskura jartzearen ekimena. Guneak artxibategi pribatuen bilketa, antolaketa eta zaintzaren ardura du eta digitalizatzen ari den fototeka bat ere badu.
  2. Jarduerarik garrantzitsuenetariko batzuk. 1993ko irailean hutsik gelditu ziren lurraldeetarako lehendakariorde berrien hauteskundei ekin zitzaion; Isabelle de Ajuriagerra Iparralden, Eliseo Gil Araban eta José Manuel Castells Gipuzkoan izan ziren hautatutakoak. Hauxe izango da azken aldiz hutsik dauden postuak hornitzeko bananduta egingo den azken aldia. Aurrerantzean Lehendakariak eta Lehendakariordeek hauteskundeetara bat eginez aurkeztuko den talde bat osatuko dute nahiz eta horrek beste talde edota pertsona bakan batzuk lehendakaritzara edo, izatez, Nafarroako lehendakariordetzarako gertatzen den bezala, edozein lehendakariordetzara aurkeztea eragozterik ez ekarriz. Data berean Oñatin Elkartearen 75. Urteurreneko oroitzapenezko jaiak ospatu ziren, Euskadi eta Nafarroako Autonomia Erkidegoetako Lehendakariak, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ahaldun Nagusiak, Akitaniako lurralde esparruko ordezkaria, eliza-ordezkariak, unibertsitate guztietako Erretoreak eta zientzia- eta politika-arloko ordezkariak ere. 1984an Elkartea esperimentatzen zetorren garapena mugatuta izan ez zedin funtsezko urrats batzuk eman ziren: Legazpi kalean zeukan solairutik Donostiako Miramar Jauregiko lokal batzuetara, askoz hobe egokitu eta zabalagoak zirenetara aldatu zen. Gerente baten kontratazioak, Elkartean sortzen zihoazen ekimenen bolumenetik sortutako eskabideari erantzuteko aukera zabaltzeaz gain beharrezko egiten zen egitura bat ezartzea ere ekarri zuen. Baionako Jakintza anitzeko Fakultateak Iparraldeko egoitza beregain hartu zuen, lurralde hartan ezarpen finko bateranzko beste urrats bat gehiago emanez. Bai zientzia-ekoizpenaren kalitatea bermatzeko eta baita zientzia eta arteetako gizakirik nabarmenduenen iritziak jasotzeko ere. 1995ean Unibertsitatearen barneko eta baita bertatik kanpo diren pertsonalitaterik garrantzitsuenak baitaratzen dituen eta urtero behin batzartuko den "Consejo de Excelencia" izenekoa sortu zen.
  3. Finantziazioa. Eusko Ikaskuntza Aldundien artean sortutako erakundea izatean, urtero erakundeok zehazten zituzten, euren aurrekontuen arabera, Eusko Ikaskuntzari bideratuko zizkieten diru kopuruak. Honek, eskuragarri ziren diru kopuruen aldakortasunarengatik aurrekontuak egiterakoan segurtasunik eza handia zekarren. Horregatik, segurtasun material bat ematen duen bost urteko eperako Eusko Jaurlaritzarekin eta Aldundiekin hitzarmen-marko bat izenpetu da, bestalde Diputatuen Kongresuan onartua izan ondorengo Madrilgo Hezkuntza Ministeriotik eskuratzen den diru-laguntza garrantzitsu batez indartua izanez.
  4. Beste ekimen batzuk. Luze egingo litzateke, Sociedad de Estudios Vascos-Eusko Ikaskuntzak egindako Jardunaldi, Kongresu, Beka, argitalpen, sari, hau da, garatzen dituen ekimen guztien kopuru ikaragarriari buruzko xehetasunik ematea. Seguruenik euretariko batzuk aipatzea izendatu gabe geldituko liratekeen beste batzuekiko zuzen ez jokatzea litzateke. Elkartearen bizitasun eta goranzko ibilbidea argi nabarmentzen da bazkidetzen diren pertsona-kopurua etengabe gora egiten duela ikustean: 1996an Eusko Ikaskuntzak 2.500 bazkidetik gora zituen, Iparralden gehikuntza nabarmena izanez.

Iturriak eta Bibliografia

Eusko Ikaskuntzaren administrazio eta lan-atal guztiei dagozkien SEV-EIren Artxibategi Historiko erabat aberatsa, beharbada bere horretan zaindu da. Gipuzkoako Foru Aldundiko teilatupe baten ixilpekotasunez gorde izana, Idoia Estornesek 1981ean ordenatua izan zen eta egun Donostian SEV-EIk duen egoitzan kontsultatu daiteke. Ordezkaritzetako agiriak ez dira zaintzen. Bestalde lehen mailako informazioa ematen digute SEV-EIren aldizkako argitalpenak, berezitasunez bere "Boletín" izenekoak. Eusko Ikaskuntzaren biografiarik funtsezkoenak Idoia Estornesek 1983 eta 1990ean argitaratutako monografia biak dira: La Sociedad de Estudios Vascos. Aportación de Eusko-Ikaskuntza a la Cultura Vasca (1918-1936), EI, San Sebastián (lizentziatura txostena) eta La construcción de una nacionalidad vasca. El autonomismo de Eusko-Ikaskuntza (1918-1931), EI, San Sebastián (doktore tesia). Argitalpen bion azken orrialdeetan Iturburu eta Bibliografia ugari aurkitu daiteke. Tesia honen argitalpen mikrofilmatuan (Eusko-Ikaskuntza, 1989) 100etik gorako erantsitako agiri baino gehiago kontsultatu daitezke.

IEZ
DVL

1996ko abenduaren 21ean, Juan Jose Goiriena de Gandarias, bere aurrekoa bezala 1991 eta 1996 bitartean Euskal Herriko Unibertsitateko Erretore izana Eusko Ikaskuntzako Lehendakari bezala hautatua izatean, Gregorio Monrealen agintaldia bukatzen zen.

Lehendakari berriak euskal zientzia- eta kultura-sarean erreferentzia izaten jarraitu nahi zuen eragile izateko birdefinitze ahaleginaren bitartez erabateko modernizazio prozesuan zegoen Elkartea jaso zuen. Bere hirurteko agintaldi bietan, Goiriena de Gandariasen taldeak Gregorio Monrealen lehendakaritzan zehar ezarritako ildo nagusian ezarri eta hedatu zituen, horretara aurretiaz ezarritako egitasmo eta proiektuak emaitzak emanez.

Horrek bere lehen agerpena 1997an Informazioaren Gizartearen inguruan ospatutako Eusko Ikaskuntzen XIV. Kongresuan izan zuen. Kongresuak, aldiberean bideokonferentziaz elkarren artean komunikatutako egoitza desberdinetan lehen aldiz garatua bestalde, teknologia berriek euskal gizartean izan zezaketen erasoa eta eskaintzen zituzten aukerak baloratu zituen. Ondorioetan, XIV. Kongresuak beste herri batzuekiko atzerapena murrizte aldera telekomunikazioetarako azpiegiturei buruzko gaietan ahaleginak biderkatzeko deia egin zuen eta baita "creación de contenidos propios de nuestro país a insertar en la red Internet"ari buruzkoa ere ondorengo helburu lortze aldera: "sociedad pueda acceder a través de la red a contenidos propios de nuestra cultura (muy escasos hoy en día en la red), además de a contenidos producidos en otros ámbitos geográficos" eta aldi berean "otros países del mundo puedan "ver" en la red nuestra cultura, nuestras empresas, nuestros comercios, etc., con el fin de "existir" y participar en la aldea global que se está construyendo".

XIV. Kongresutik emandako aholkuak, jada orduan, Eusko Ikaskuntzaren lehenetsitako ekimen-lerroen artean zeuden, aurreko urtean bere lehen weba (eusko-ikaskuntza) zabaltzeari ekinaz, web horretatik bertatik euskal kultura eta zientziari buruzko, bai norbere ekoizpenekoa zena eta baita inorena zena ere, geroago eta ugariagoak ziren hedapen-, irakaskuntza- eta informazio-edukiak eskaintzeari ekinaz. Horretarako, ikertzaile eta ikerlarientzako interesekoa zen euskal errealitateari buruzko informazio guzti hura zein Eusko Ikaskuntzaren bere ekimenekoak zirenak ere euskarri berrien bitartez hedatzeko teknologia-tresna bezala Mediateka -XIV. Kongresuaren markoan jendaurrean aurkeztutakoa bestalde- eratu zen. Mediateka Euskal Hiztegi Enziklopedikoaren "Auñamendi" digitalizazioa abiaraziz jarduten hasi zen, bere helburua eguneratu eta Sarean zintzilikatzea, Eusko Ikaskuntzako fondoekin argazki-artxibategi digitala osatu, eta XX. mendeko euskal kulturari buruzko datu-basea eratzea baitziren.

Halaber, argitalpen elektroniko berriak sortu ziren eta Eusko Ikaskuntzaren argitalpen-fondokoarenak ziren beste batzuk informatika-euskarrietan berrargitaratu ziren, Eusko Ikaskuntzen Kongresuetako akta guztietatik hasiz. Goiriena de Gandariasen bigarren agintaldian (1999ko abenduan berrautatua) lan hau Atalkako Koadernoetara, Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkarira eta beste gainontzeko Elkartearen argitalpenetara ere hedatu zen. Izenburu berriei dagokienez, 1998ko irailean Euskonews & Media astekari elektronikoari zegokion lehendabiziko alea kaleratzeari ekin zitzaion. Mezu elektronikoen bitartez dohainik banatzen da eta, urteen joanean aldizkariak handituz doan irakurketa-maila lortu duela ikusteari edukien kalitate eta ugaritasuna batzen badizkiogu, Sarean kulturaren hedapenerako bere lanarengatiko aitorpen bezala hainbat sari jaso izatea ekarri izan dio.

Euskarri digitalei ezarri zitzaien beste bektore bat prestakuntzarekikoa izan zen. Eusko Ikaskuntza Euskal Herrian erakunde aurrendaria izan da Internet bidezko heziketa-programen sorkuntzan. 1997an ospatutako Ingurunearekiko Zuzenbidez ospatutako master elkarreragileari goi-mailako ikasturte berriak, gaikuntzarako ikasturteak eta munduko edozein tokitatik ikasleriaren partaidetzara irekitako on line masterrak gehituz joan zitzaizkion. Gainera, Eusko Ikaskuntzak bere erarik konbentzionalenean Eusko Ikaskuntzetan kultura-espezialistak gaitzeko "Jakitez" izeneko programa berri bat sortu zuen, eta baita Lurralde-Antolaketa eta Kudeaketa ikasturte bat ere, lehen ediziotik 10 urtetan zehar eman du.

Mende-erdia igaro ondoren, 2001. urtean, Eusko Ikaskuntzen XV. Kongresuak milako urte berriaren aurrean zientzia-, kultura-, eta arte-egoerak aztertzeari ekin zion, informazio-sistema berriak sormenean eta ezagutzarengan dakarren eraginaren ikuspegia landuz. Euskal zientzia eta kultura, eta sare telematikoak izenburudun Kongresura bostehunetik gora batzarkide bertaratu ziren eta sei ataletan integratutako ea 200 hizlari:

  1. Gure iraganarentzako etorkizun bat, berrikuntzak Antropologia eta Kultura Ondarearen esparruetan.
  2. Euskal Herria Europa Berrian: Geografia, Historia eta Zuzenbidetiko ikuspegi bat.
  3. Euskal Herrian gizarte zibilaren ahotsa. Aktore berriak eta gizarte-aldaketa milako urtearen atarian.
  4. Literatura eta Arte Eszenikoak. Egokiera-egoera.
  5. Arte Plastikoak. Egokiera-egoera.
  6. Ezagutzaren Gizartea eta Euskal Herria. Egoera eta gerorako ikuspegia.

Dagokigun seiurtekoan, Eusko Ikaskuntzaren baitan oldozmen-gairik garrantzitsuenak europar eraikuntzari buruzko Jardunaldien antolaketan, lurralde-politiketan eta burujabetasuna, zientzia eta teknologia, berrikuntza eta lehiakortasuna edo ezagutzaren gizartearen inguruan gauzatu ziren, hamabost Zientzia-Atalei zegozkien arlokako intereseko ziren ikuspegien kaltetan barik.

Juan Jose Goiriena de Gandariasen agintaldiaren azkena ekimen garrantzitsu bik burua izan zen. Alde batetik, Eusko Ikaskuntzaren ikerketa eta ekimen orokorrei bultzada eta babesa emateko konpromisoa hartuz Araba-Alava, Bizkaia eta Gipuzkoako Lurraldeetako Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak 2002ko urtarrilean erabaki-marko bat izenpetu zuten, horretara egonkortasun-euskarri sendo bat eskainiz ekimenak oinarritu ahal izate asmoz.

Bigarren elementu aipagarria, 2002an Eusko Ikaskuntzaren Euskomedia eta Asmoz Fundazioak eratu izana izan zen. Asmoz Fundazioak Internet bidezko heziketa-eskaintza guztia beregain hartu zuen, Euskomedia Fundazioak ordura arte transmisio digitaleko sareei zientzia- eta kultura-edukiak ematearen helburua zeukan Mediateka ordezkatzera zetorren bitartean.

JAS

2002ko abenduaren 28an, Eusko Ikaskuntzako Ez Ohiko Batzar Nagusiak Xabier Retegi Aiastui hautatzen zuen bere historiako bosgarren Lehendakari bezala. Bere programa-aurkezpenean, Retegik erakundeak bereak zituen baloreak, eta besteak beste, guztien gainetik, erakundearen ?gizarte mailan sortu eta partekatutako baloreen inguruan osaketa, ideologia eta sinesmen desberdineko lurralde, erakunde eta pertsonak biltzeko ahalmena? azpimarratu zituen.

Lehendakariaren programak, gero bazkide guztiak berretsia izana, oldozmen estrategiko bat eta bost jarduera-ekimen zehatz aurkezten zituen:

  1. Elkartearen bazkide-arloaren zabaltze eta partaidetza handiagoa bere Atalen hedapen eta berrindartzearen bitartez.
  2. Beste erakunde batzuekin lankidetza eta koordinazioa.
  3. Eusko Ikaskuntzaren kudeaketa-sistema modernoak ezarri, bazkide direnen partaidetza gehituz, eraginkortasunean irabaziz eta helburuak lortzean erantzukizunak bidertuz.
  4. Kide anitzeko zuzendaritzen eta kontsultarakoen dinamizazioa. Eusko Ikaskuntza, alderdi politikoetatik at, jatorri eta sinesmen desberdineko hainbat pertsona biltzeko gai baldin bada, Elkartea Herriaren zerbitzutan jartzeko tresna egiteko urrats garrantzitsu bat emango dugu.
  5. Hautatutako hautagaitza honek Eusko Ikaskuntzak garatutako lanaren neurri, hedakuntza eta eztabaidari arreta berezia eskainiko dio. Arlook zazpi helburu jarri zituen 2004ko apirilean Batzorde Akademikoak onartutako 2004-2008 Plan Estrategikoan jaso eta garatuta gelditu ziren:
    1. Gizarte-oinarria zabaldu.
    2. Zientzia- eta kultura-ekimena bultzatu.
    3. Beste antzerako erakunde batzuekin elkartasunak ezarri.
    4. Komunikazio-, hedapen- eta irudi-Plan bat ezarri.
    5. EI-SEVen eskumendekoak sortu eta bultzatu.
    6. Gobernurako erapidea eta kudeaketa osoa hobetu.
    7. EI-SEVren etorkizunerako ekonomia-finantzak bermatu.

Xabier Retegik bultzatuko duen zuzendaritza-ekimena XXI. mende-hasieran kultura- eta gizarte-aurrerapenari laguntzen jarraitu ahal izateko Eusko Ikaskuntzak eratu behar duen gizarte-ereduarekiko barru-barruko oldozmenagatik zehaztua izango da. Retegirentzako, Eusko Ikaskuntzak bost zeregin garrantzitsu egin behar ditu:

  1. Zeregin aitzindaria: Historikoki, EI-SEV bere aurre-hartzeagatik eta euskal gizartearentzako etorkizunerako erronka eta beharrizanen ikuspegi estrategikoengatik nabarmendu da.
  2. Zeregin bateratzailea: Eusko Ikaskuntzaren elementu bereizgarriena aipatzekotan, bere zeharkakotasuna da (lurralde, erakunde, ideologia, lanbide...etab.). EI-SEV Euskal Herriko Autonomia Erkidegoan, Nafarroako Foru Erkidegoan, eta Ipar Euskal Herrian ezarpen ofiziala duen eta Euskal Herrian diren zazpi unibertsitateekin lankidetzan diharduen jakintza-alor anitzeko zientzia-erakunde bakarra da.
  3. Ikerketa- eta eraberritze-zeregina: Bere izaera askeagatik, EI-SEVk arazoak zientzia- eta ikerketa-ikuspegi batetik azaldu ditzake, politikagintzaren epe laburrerako premiarik gabe.
  4. Euskal Herri guztira eta mundura ere euskal zientzia eta kulturaren hedapen-zeregina.
  5. Zeregin bultzagilea, Eusko Ikaskuntza osatu eta bere gabeziak betetzera datozen erakundeen sorgune den neurrian (horrela, EI-SEVen baitatik sortu dira Euskaltzaindia, Jose Miguel de Barandiaran Fundazioa, Asmoz Fundazioa eta Euskomedia Fundazioa).

Analisia honen jabe izanez, 2004an o Jakintza-alor anitzeko Lehen Programa Bereziak abiarazi ziren. Garapen Jasangarriaren JPBak ikuspegi desberdinetatik egungo garapenaren ereduarekiko oldozmenerako eremu askotako ehunka pertsona bertaratu zituen: Lurralde-Kudeaketa eta Antolaketa eta bere Baliabideak; Garapen Jasangarriaren Gizarte-Garrantzia; Enpresa-Garrantzia; Ekonomia eta Fiskalitatea; Energia, eta Garraioa.

Garapen Iraunkorra. IT - etorkizuna / Desarrollo Sostenible. IT - el futuro / Developpement Durable. IT - le futur izenburupean 2005eko urte-amaieran ospatutako Eusko Ikaskuntzen XVI. Kongresuak Jakintza-alor anitzeko Programa Bereziaren baitako bitarteko itu bezala sei lan-taldeen ondorioen eguneratze eta balantzea egin zituen, Garapen Jasangarriari buruzko eremuan nazioarte-mailan izandako esperientziarik garrantzitsuenekin egiaztatuz. Aldi berean, Kongresuak horrek guztiak dakarren erronkaren inguruko gizarte-sentiberatasunari eta baita enpresa berriek eta ekonomia-munduak izan behar duten zereginari ere bereziki ekin zien.

Bigarren JPB, Eusko Sare, 2005ean aurkeztutakoak, mundu guztiko euskaldunen eta euren erakundeen arteko kooperazioaren eta komunikazio-gehikuntzaren bitartez Euskal Erkidego Guztiaren aurrerabidean lagungarri izateko helburua zuen. Lau hizkuntzatan argitaratu eta argitaratua (euskeraz, gazteleraz, ingelesez eta frantsesez), EuskoSare tokia hiru adigairen inguruan eratu zen: Informazioa, Erdidegoak eta Zerbitzuak.

Aldi berean, Eusko Ikaskuntzak erakunde akademikoen eta euskal kolektibitateen bitartez bere nazioarteko presentzia indartu egin zuen. Ameriketan lankidetza-hitzarmen batzuk izenpetzeak kontinente berrian eusko ikaskuntzen hedapena eta euskal kolektibitateen ondarearen zaintzarako hainbat ekimen ugari ere garatzea ahalbidetu zuen. Lan horretan sakondu eta koordinatze-lanari ekiteko, 2005ean Atzerrirako Lehendakariordetza sortzeari ekin zitzaion.

JPBn gauzatzen den filosofia berriaren tresna bideratzaile bezala, gizarte- eta estrategia-zudua duten egitasmoei buruzko erakundeei aholkularitza lanean jarduteko helburua duen jakintza-ospe nabarmena duten pertsonez eratutako erakundea den Gizarte Bikaintasunerako Kontseilua dinamizatu zen. Halaber, Eusko Ikaskuntzaren organigrama Lehendariordetza bakoitzaren zuzendaritzapeko Lurralde Aholkularitzarako Kontseiluen sorkuntzarekin aberastu egingo da.

Erakundeen arteko harremanen indartzea udalekin batera sustatutako ekimenen gehikuntzaz eta hitzarmenen bultzada nabarmen batetan islatu zen. Kultura-, gizarte-, eta akademia-bizitzan Eusko Ikaskuntzaren presentzia gainera bere urteroko bi sarien sustraitzearekin (Eusko Ikaskuntza-Lankide Aurrezkia Saria, Humanitate, Kultura, Arte eta Gizarte-Zientzia ataletan kurrikulurik nabarmenenak dituzten pertsonalitateak saritzeko 1995ean eratua izan zena) eta 1993tik opera omniari ematen zaion Eusko Ikaskuntzaren Manuel de Lekuona Sariaren bitartez erabat areagotuta azaldu zen.

1996an Sareari edukiz hornitze aldera Eusko Ikaskuntzako lehen web orria sortu zenetik aurrera, erakundea Interneten dagoen euskal kulturaren agertokirik nagusien bezala finkatu da, bere plataformaren bitartezko bere hedapen-mailetan progresio erabat garrantzitsua izanez (eusko-ikaskuntza, euskomedia, euskonews, euskosare, abizenak).

Aipagarria da bestalde, 1994. urtetik aurrera solasaldi- eta hitzaldi-programazioz euskal irrati-etxe desberdinetan zientzia- eta kultura-hedapenari buruz eginaz datorren lana.

Azkenez, Xabier Retegiren lehendabiziko agintaldian zehar Eusko Ikaskuntzaren jatorrizko nortasun-ikurrak berreskuratzeko borondatea ere ikus daiteke, 1948an Eusko Ikaskuntzaren beraren ekimenez sortutako Euskeraren Nazioarteko Egunean (Euskararen Nazioarteko Eguna, ENE) Eusko Ikaskuntzak parte-hartu izatetik, edo 2004an argitaratu ziren arte argitaragabe izan ziren Biarritz eta Baionako 1948 eta 1954an, hurrenez-hurren, ospatutako Eusko Ikaskuntzen VII eta VIII. Kongresuetako ponentzia eta aktak berreskuratu izatetik eratorri dezakegun bezala. 2005eko abenduan, Xabier Retegi berrautaketara aurkeztu zen, besteak beste hurrengo helburuak zituen programa aurkeztuz:

  1. Eusko Ikaskuntzaren eraketa aldikoak ziren oinarriak berpiztu eta aldakor eta berriak diren egoeretara egokitu.
  2. Mundu mailako Euskal Erkidegoa lortzeko plataforma lez EuskoSare sustraitu.
  3. Ikerketarako gune eraginkor bezala Zientzia-Atalak bultzatu.
  4. Euskomedia eta Asmoz Fundazioen finantzabideak ziurtatu.

Erantzunaren arabera, eredu ekonomikoa eta zuzendaritza-taldeen egitura zehazteko Eusko Ikaskuntzak izan behar lukeen handitasunaz sakoneko eztabaida bat egitea ere azaldu zuen.

1992tik lehen aldiz, Lehendakaritzara hautagai bat baino gehiago aurkeztu zen, eztabaida bizi eta bazkideen parte-hartze garrantzitsu bat izatea erakarriz. Xabier Retegik bere bigarren hirurteko agintaldiari babes zabala jasoz hasiera eman zion.

JAS