Berastegin jaio zen, 1794ko apirilaren 2an, goizeko seietan, Jose Mateo Muñagorri eta Maria Jesus Otaegiren ezkontzatik. 1841eko urriaren 14an hil zen
Euskal Herrian "Iraultzen aroa" deiturikoari hasiera ematen dioten ohiko tropen inbasioa hasi baino hilabete gutxi batzuk lehenago jaio arren, ia ez dago daturik Jose Antonio Muñagorriren bizitza berreraikitzeko, bere bizitzaren alderdi ezagunenak markatuko dituen gerra eta iraultza ziklo horretan. Hala, 1794 eta Lehen Karlistaldia bitartean, bere jarduera publikotik ezer gutxi igaro da, 1814ko azaroaren 21ean Joaquina de Labayenekin ezkondu zenetik harago. Batasun horretatik hiru ondorengo sortuko dira: Josefa Luisa Anastasia, 1820ko apirilean; Juan Claudio Antonio, 1822ko urrian; eta Ramona Cándida Remigia, 1827ko urrian.
Bere guraso eta aiton-amonei buruz dauden dokumentu bakanetako batek ere ez du berreraikitzen uzten 1794an Tolosak bete-betean hartutako ohiko tropen okupazioak bere familiari zenbateraino eragingo dion. Hala, Muñagorriren amaren aldeko amona Maria Josefa de Ezcamendik egindako deklarazio judizial batetik abiatuta, soilik ondoriozta daiteke Eugenio de Otaeguiren ondasunek ez dutela, antza, tropa iraultzaileek Tolosa okupatu zuten bitartean bortizkeria edo gutxitze txikiena jasan.
Muñagorriri eskainitako biografia nagusia, Antonio María Labayenek 1976an sinatutakoa, Lehen Karlistadara arte izan zitzakeen jarduera publikoei buruz espekulatzera mugatzen da. Autore honek, Muñagorrik joera liberal eta iraultzaileekin esanguratsuak ziren pertsonekin zuen adiskidetasunetik -Villafuertesko kondearen seme-alaben kasua, gerora "Bakea eta Foruak" banderaren sustatzaile nagusietakoa izandakoa-, Berastegiko eskribaua izango zenaren balizko presentzia ondorioztatzen du, 1812ko konstituzioa aldarrikatu zen unean zeinu horren adierazpen anitzetan. Hala ere, autore horrek berak adierazten du Muñagorri liberalen eta erreakzionarioen artean 1820 eta 1823 artean izandako borroka politikotik kanpo egon zela.
Pasibotasun politiko horrek berretsi egiten du biografia anonimo zabala –ezezaguna baina Julian Egañari egozten ahal zaiona, ziur aski–, non 1840an, Muñagorri hil baino urtebete lehenago, bere jaiotzatik bertatik bere bizitzak markatzen duen egoera politiko aztoratuan egin zuen hitzaldi nagusia kontatzen baitzen. Hau da, Erregegaiaren lerroetan desertzioa sustatuz, euskal eta nafar boluntarioei euren Foruen berrespena eskainiz, lehen karlistaldia amaitu nahi zuen "Bakea eta Foruak" banderaren alde egin zuen.
Hain zuzen ere, 1835 eta 1837 urteen artean gatazkaren amaieran sortu zen garai haren aurreko jarduerari buruzko ia ezer ez da jasotzen eskuizkribu horretan. Erredaktore anonimoak 1817an Muñagorrik Berastegiko alkate gisa jarduten zuela eta, alkate gisa, hainbat hamarkadatako auzia konpontzeko gestio egokiak egin zituela adierazi besterik ez du egiten. Auziak herriko parrokiako fabrika hondatu zuen, eliztarrentzat benetan arriskutsua zen punturaino.
Hala ere, protagonismo falta hori aldatu egiten da 1835. urtetik aurrera, Muñagorri, Labayenek adierazten duen bezala, pertsonaia nahiko polemiko bihurtzen duen egoera batean murgiltzen denean. Data horretatik aurrera, eskribau berastegiarrak ez du zalantzarik izango, ezkutuan, negoziazio batzuk antolatzean, azkenean Madrilera, Gendulaingo Kondearen etxera, eramango dutenak. Handik, Torenoko Kondearekin harremanetan jarriko da, gobernu zentraletik oso gertu baitzegoen une hartan, karlisten erresistentzia bere indar militarraren ardatz nagusia gutxituz amaitzeko proposamena aurrera ateratzeko. Hau da, Nafarroak eta Euskal Probintziak deiturikoek ematen diotena. Probintzia horiek dira, era berean, 1833. urteaz geroztik gerra-operazioak gogorren jasan dituztenak.
Karlisten fakzioari haragia kentzeko gestio horiek Muñagorri egun horretara arte Erregegaiaren armada zutik mantentzen duen elikagai eta hornigaien asentistetako bat izan arren egiten dira, eta, gainera, harengatik dirutza handiak jasotzen ditu, Diputazio Karlistak sortutako gai horiei buruzko dokumentazioan irakur daitekeenez -karlisten armadak eman beharreko baba eta urdai kopurua bezalako xehetasun prosaikoetaraino jaisten da-.
Jarduera horrek, bestalde, arazoren bat edo beste ere eragingo zion, 1837ko udazkenean Arrasaten anoa horiek hornitzeaz arduratzen ziren beste batzuen aurka jarri zuen auziak frogatuko zuen bezala.
Gorabehera bihurri horiek ez dute inola ere eragotziko, azkenean, Muñagorrik 1838ko apirilaren 19an "Bakea eta Foruak" deituriko bandera altxatzea, karlisten aldeko baina batez ere garaile argirik gabeko gerra-egoerari irtenbide negoziatu bat eskainiz, bi alderdiek lagata. Horrela, 1837ko maiatzaren 2az geroztik, gutxienez, karlisten eremuan ofizialki berari buruz zebiltzan susmoak agerian uzten zituen, Leongo gotzainak, karlisten alderdiaren Gipuzkoako adarrik atzerakoienaren ordezkariak, Grazia eta Justizia Ministerio matxinoari Muñagorriri eskribau tituluak kentzeko eskatzen zionean, gotzainak bere jokabide politikoa susmagarritzat jotzen zuelako.
Berastegiko eskribau eta enpresariak "Bertso Berriak" izenez ezagutzen diren kopla politiko batzuk plazaratuko ditu, non itxuraz herrikoia soilik den euskara batean -Labayenek probabletzat jotzen du garaiko euskal literaturako figurek, Iztueta edo Pascual Iturriaga bezain sendoek, parte hartzea ukatuz, Karlos erregegaiaren aurkako borondatezko adierazpen politikoak egiten dira, Karlosen jarraitzaileen arabera, eta Karlosen arabera, Nafarroako Korrespektakzioaren bidez bakarrik errespetatu nahi direnak.
Hala ere, horrek guztiak ez du ekarriko "Bakea eta Foruak" bandera alternatiba bideragarri bihurtzea. Arturo Cajal Valerok Muñagorriren jarduerari buruz egindako azterketa sakonak, behin bandera hori altxatu eta don Karlosen aurkako matxinada irekian deklaratu ondoren, Madrilgo Artxibo Orokor Militarraren eta Zavala Etxearen dokumentazio argitaragabean oinarritua, argi eta garbi erakusten du, zalantza askorako tarterik gabe, Muñagorrik bere lehen aldarrikapenean aipatzen duen "armada independente" horren eraginkortasunik eza.
Izan ere, 1838ko udazkenean eta 1839ko negu eta udaberrian zehar, Muñagorrik ahalegin alferrekoak eta kaltegarriak egingo ditu bere "Bakea eta Foruak" alderdia gerrako inpasse egoerak eta gerraren gehiegizko iraupenak adoregabetutako karlisten zati handi bat erakarriko zuen indar militar bat mantentzeko.
Izan ere, Cajal Valerok adierazten duen bezala, desertore liberalak bere lerroetan onartzeak ustezko armada independente horren diziplina ahuldu besterik ez zuen egin -une oro Madrilgo gobernuak bultzatutako enpresa bat, hirugarren indar politiko bat baino gehiago, ez liberala ezta karlista ere-, banderaren ia behin betiko desegitea eragin zuena, bere indarra armada liberalaren unitateen artean sakabanatuz eta bere gobernu-kanpamentuari eraso egiten dioten Irunen aurkako babes berezia emanez.
Bistan da, beraz, Muñagorriren borondate ona eta alternatiba hori antolatzeko zuen abilezia politikoa ez zirela egon praktikan aurkitzen dituen egoera zailen mailan, zeinek askoz ere ebazpen handiagoa eta izaera zorrotzagoa eskatzen baitzuten, eskribau berastegiarrak une kritiko horietan erakusten duena baino, bere lerroetan ordenari eutsi ezinik, berak hainbeste babesle imajinatu zituzten eremu karlistan ziri bihurtzeko.
Hala ere, ezin uka daiteke -alderdi liberal-foruzaleak Muñagorriri buruz egiten duen mitifikazio posibleaz landa, Cajal Valerok etengabe azpimarratzen duen mitifikazioa- Muñagorriren ideiak garaile ateratzen direla, azkenean karlisten erresistentzia ahultzen dutenak direlako, "Bergarako Besarkada" onartzen duena, alde gutxirekin, Muñagorriren lehen aldarrikapenean sostengatutako puntuetan oinarrituta.
Garaipen pertsonal pirrikoa, eta hala ere, ez litzaioke muzin egin behar. Nahiz eta bere enpresa publiko nagusitik ateratzen den korolario guztia, "Bakea eta Foruak" bandera trakets hori, Sabino Aranarekin batera Muñagorri hil eta ia berrogei urtera Euskal Abertzaletasunaren lehen saiakera huts gisa interpretatu, Jean-Pierre Larreren ikerketak ondorio gisa dioen bezala. Bata, Arturo Cajal Valerok neurrigabe aurkitu duena.
Gai horiek alde batera utzita, eskura dagoen dokumentazioak argi eta garbi erakusten du "Paz y Fueros" enpresa ekonomikoki hondagarria izan zela Muñagorrirentzat. Bere lehen biografiaren egileak arrazoi horretan hitz egiten zuen 1840an, Muñagorrik 1838an karlisten esparrutik egindako matxinadagatik zigor gisa jasandako galera handiak eta karlisten fakzioak Berastegi eta berak dituen edo administratzen dituen burdinolak dauden gainerako eremuak hartu ondoren hasitako beste batzuk zehazten zituzten lekukotasunetatik abiatuta. 300.000 erreal baino gehiago zituen deskalabru ekonomiko hark, eta, Muñagorriren lehen biografia horren egile anonimoaren iritziz, Isabel Katolikoaren Erret Ordena Amerikarraren Komendadoreen Gurutze Handia baino zerbait gehiago merezi zuen, justiziaz, berastegiar eskribauari ematen zaiona.
Eztabaida, hala ere, Muñagorriren atzetik ere badabil, nahiz eta bere bizitzari buruzko lan txikiak falta ez diren, gobernu liberalak "Paz y Fueros" enpresa sostengatzeko eman zizkion funts eskuzabalekin aberastu zela adierazten dutenak. Argudio horiek Antonio Maria Labayenek irmoki gezurtatuko ditu 1976ko bere obran.
Autore horrek Jose Antonio Muñagorriren indarkeriazko heriotzaren ondoren aurkeztutako dokumentazioak argi eta garbi adierazten du hori.
Muñagorri 1841eko urriaren 14an hil zen Zumarragako burdinolan, Juan Ramon Elorriokoaren agindupean goratutako liberalen partida baten eskuetan, garai hartan Esparterok teniente mailara igotako chapelgorri zaharra, haren jarraitzaile leiala eta, beraz, O?Donnell jenerala buru zuen matxinada moderatuaren kontrakoa, data horietan hilketa pertsonalaz gehiago hornitua dirudiena.
Heriotza horretatik hilabete gutxira, 1842ko otsailean, Muñagorriren ondasunen hartzekodunen batzorde bat sortu zen, Berastegi eta Elduain hiribilduei Plazaolako burdinola emango ziena. Tolosako Udalaren aktek diotenaren arabera, Muñagorri hondatuta geratu zen gerrak eta dokumentu horrek esplizituki aipatzen duen "Bakea eta foruak" banderaren aldeko adierazpenak eraginda, eta beharrezkoa zen batzorde hori sortzea bera hiltzean, hartzekodunek kobra zezaten eta aipatutako burdinolak bezalako ondasunak itzul zitzaten.
Labayenek transkribatutako beste notario-protokolo batek zerbait zehazten du Muñagorriren finantzen ia erabateko hondamen egoera hori, hura hil ondoren. Alargunaren testamentua da, 1865eko urtarrilaren 2koa. Bertan, Tolosako hirigunean, Correo kalean, kokaturik dagoen emakume bat agertzen da, posizio apal batean -pisu batean bizi da, kale horretako 13. zenbakiko 1. solairuan, alegia-, baina ez du behar material nabarmenik. Izan ere, zenbait kreditu eta errenta ditu bere alde, eta Claudio eta Ramona bere bi seme-alaben esku uzten ditu. Gainera, bere hileta ohoreetarako soberakin handi bat geratzen da, berrogei mezatan ordaintzen duena (20 erreal bakoitzeko) Tolosako parrokia-elizan.