Jesuita, Vidanesen (Leon) jaio zen 1703an. Bolonian (Italia) hil zen 1781ean. Irakaskuntzan aritu zen Konpainiaren hainbat ikastetxetan: Medina del Campo, Santiago, Iruña. Harreman estua izan zuen eragin handiko aristokratekin eta politikariekin. Bere Historia del famcador fray Gerundio de Campazas, alias Zotes (1758) lanagatik egin zen ospetsu. Lan horretan, eliz oratoria harro eta hutsa eta garaiko predikarien ezjakintasuna satirizatzen zituen. P. Isla Iruñera bidali zuten 1743an eta bertan lau urtez egon zen teologia azaltzen. 1746an Triunfo del amor y de la lealtad lan polemikoa argitaratu zuen. Nafarroako egun handia..., Iruñea. Iruñan Nafarroako Fernando II.aren eta Gaztelako VI.aren aldarrikapena dela-eta egin ziren jaiak eta txapelketak aurkezten ditu. Obra horrek, hasiera batean poz handiz onartu zena, arazoak ekarri zizkion, nafarrek, P. Malaquias Martinez eta Ezpeleta diputatua, burlatuak eta barregarriak iruditu zitzaizkien idatzian. Yanguasek ez du zalantzarik bere Hiztegi ospetsuan sarrera bat eskaintzeko -guk erreproduzitzen dugu-. V NAFARROAKO EGUN NAGUSIA. Lan hau 1983an berrargitaratu du Nafarroako (Iruñea) «Mintzoa» argitaletxeak. Iruñean egon zen bitartean, P. jesuita frantsesaren obra itzuli zuen. Du Chesne: Espainiako Historiaren laburpena, eta San Ferminen Bizitza bat, Iruñeko lehen gotzain eta martiria. Nafarroarekin izan zuen harremanak bere kultura, tradizio eta abarrekin zerikusia zuen guztiarekiko interesa eta maitasuna piztu zion. Ziur aski, euskaraz nahikoa jakitera iritsi zen. Aita Legardak Bizkaiera Gaztelaniazko Literaturan idatzian jasotzen ditu P.-ko euskerismoaren erreferentziak. Uhartea, gehienak Azcuek bere Morfología Vasca lanean jasoak. 1748an San Joakinen sermoia predikatu zuen Donostiako Santa Maria elizan. Parterik handiena «Aytá», «Aytá onagoa» (P. Legarda: XVIII. mendeko donostiarrak, P. Isla, «Boletín de la Real Sociedad Vascongada de Amigos del País», 1955, pp. 61-73). Bestalde, Manuel Basasek esaldi ugari aurkitu ditu euskaraz jesuita ospetsuak Jose de Gortazar bilbotarrarekin eta Josefa de Montiano haren emaztearekin izandako eskutitzetan (Manuel Basas: Aita Islak Joseph de Gortázar bilbotar zaldunarekin eta haren emazte Josepha Theresa de Montianorekin argitaratu gabeko epistolarioa, «La Gaceta del Norte»n, 1962-7-14). Conrado Pérez Picón jesuitaren obra, El P. Uharte euskaltzalea. Argitaratu gabeko Epistolario batek, Comillas, 1965, P. Isla sentitzen zuen euskal hizkuntzaren alde. Cadizko Compañía Guipuzcoana de Caracasen faktorian bizi ziren euskaldun elebakarren euskal aitorle postua hartzeko asmoa izan omen zuen. Euskara mintzatua ulertzera iritsi zen, baina ez zuen lortu hitz egiterik. Erref. Perez Goyena: P. José Francisco de Isla nafar literaturan, «Príncipe de Viana» aldizkaria, 1940, I, or. 137-141; Valentin Berriochoaren anaia: Euskal testuak aita Islaren gutun eta idatzietan, «Boletín de la Real Sociedad Vascongada de Amigos del País», 1962, or. 332-333.Urbano ASARTA
EPENZA
EPENZA