Politikariak eta Kargu publikoak

Feraud, J.

Pirinio Garaietako diputatua Frantziako Konbentzio Nazionalean eta armadaz gehien arduratu zen herriaren ordezkaria.

Ducerék dio ia beti ezkerreko dibisioan aurki zitekeela, St-Jean-Pied-de-Port-en (Nafarroa Beherea) kantonatua, eta ez ziela kasu handirik egiten herri-elkarteei, zeren eta puntu horrekiko axolagabetasunak Baionako Sans-Culottes klubaren animosotasuna ekarri baitzion denbora batez, eta, azkenean, prebentzioa hedatu behar izan zuen. Badirudi borroka eta tropen antolaketa izan direla bere helburu bakarra. Baionara iritsi bezain laster, baioneta Hondarribia hartzeko asmoa zuela iragarri zuen; baina urtebete igaro behar zuen oraindik emaitza hori lortzeko. Batdebatek berehala kalumniatu zuen; 1793ko apirilaren 16an, Jakobinoen Klubaren saioan, departamenduko Direktorioko lehendakariordeak salatu zuen, "bere eginbeharrek ezartzen zizkioten betebeharrak ez betetzeagatik". Feraud bikain zuritu zen 1793ko apirilaren 29an St-Jean-Pied-de-Port-etik Salut Public Komiteari bidalitako gutun batean, hau da, Batdebatek salatu eta hamahiru egunera.

"Berak nahi du, dio, Dartigoeytek ordezkatzea ni, fede errepublikar jatorragoko nire kideetako batek. Herritarra, gizon honek ez nau inoiz ezagutu. Ni ez naiz sekula izan Landetako departamendukoa. Barnealdea nire lankideen esku utzi da, ez baitira ni bezain egokiak borroka eta nekeetarako. Ausartzen naiz esatera intriga bat dela, ordainak kentzeko, nire nekeen eta arduren fruitu bezala, eskubide osoz, espero nuena. Eta nitaz hitz egin behar denez, esango dizuet Donibane Garazik ez zeukala armadarik, ezta gotorlekurik ere, eta ni porrot egin ondoren iritsi nintzela. San Juan Pie de Puerto oso ondo hartuko zuketen 100 gizonek. Bada, 40.000 gizonek ere ezingo lukete hartu orain, behar den guztiaz hornituta baitago; 10.000 gizonek defendatzen dute, eta konfiantza da nagusi haiengan, maila gorenean. Eraso egin dugun edo izan garen leku guztietan izan gara garaile. Ni abangoardiaren eta granadarien buruan joan izan naiz beti. Eta sablea eskuan, haiekin kargatu izan dut beti. Egia da, egoera batean zauritu egin ninduten, eta beste batean zulatu zuen bala batek hondatu zidan gandorra. Bertan hiltzera zihoan etsai zahar bat sugarretatik salbatu nuen. Eta partida bat zela-eta, Mixeko basoan suntsitu nuen agian Saint-Palaiseko gerra zibilaren ernamuina. Jendeen eta nazio handi baten zuzenbideak eskatzen duen begiruneaz tratarazi ditut presoak, eta ausartuko naiz esatera mendiez haraindi izaten hasi garen adiskideak zor zaizkidala nire jokamoldeari. Saint-Palaisen 17.000 gizonentzako okindegi bat ezarri dut, hornidura ugarikoa, ospitale onak, bi espetxe seguruak non zintzotasuna osoki errespetatzen baita, artilleria eskola bat 200-300 kanoizalerentzat. Neurri batean konpondu ditut bazka administrazioko eraikinak, belar ondua gordetzen dutenak batez ere. Ez dut egun bakar bat ere eman soldaduak dendaren azpian bisitatu gabe, haien beharrak zaindu gabe eta jasan behar zituzten nekeak arindu gabe. Ez dizut hitz egingo dibisio honetan nagusi den ordenaz. Nire buruarekin erantzuten dut, beharbada, errepublikazaleenetarikoa dela, eta Errepublikako disziplinatu onenetarikoa".

Horrela, Feraudek bere apologia propioa jarraitzen du, baina 1793ko urte bereko azaroaren 15ean -15 de brumario del año II- berriro ere bi salaketari aurre egin behar izan zien eta bere burua zuritzera behartu zuten. Utz diezaiogun beraz hitza hain ongi defendatzen duen kausa bati.

"Antifederalistaren orri batean irakurri dut, zuen borondateak hainbeste denboran atxiki nauen herrialde osoan irabazteko zortea izan dudan konfiantza kendu nahi zidatela. Diatribaren xedea ezagutzen dut, jakinaren gainean zegoen, eta arrazoi interesgarriek eragin dute. Nire jokabidearen berri zehatza emango dizuet. Nahiago dut hil handinahiak asetu baino. Nola aurpegiratu ahal izan didaten Maraten aurkako akusazio-agindu bat eragin izana niri, otsailaren 28an, gai-zerrendan proposatu bainuen gauzatze-agindua aintzat ez hartzea. Nik aurkezten nuen dekretua Tallienek, Choudienek eta Mendi osoak babestu zuten. Irakurri saio honen berri ematen duen otsailaren 28ko Begiralea. Nik Barèreren neurri berberak proposatzen nituen gutxi gorabehera, Collot de Herboisek eta Châteauneuf Randonek babestu zituztenak.

Ez, dudarik gabe, ez nuen Maratekin adiskidetasunik izan bizi nintzenean, ezagutzen ditudanei baizik ez baitiet bihotza zabaltzen; esperientzia luze baten ondorioz, neure buruaz ere ez fidatzen ikasi dut. Baina ez nion inoiz bidegabekeriarik egin, ez berari, ez nire lankideei. Eta horren aurrean dudan jarrera justuak frogatzen duena zera da, kontu handiz hartu nituela bere merezimenduzko egintzak, eta balio eman niola. Ikus nire erantzuna Pirinio Garaietako departamenduko zuzendaritza federalistari: "Konbentzio Nazionalaren tribunan entzun dut Marat, krisi garai batean, bere lankideen aurrean belaunikatuko zela eta bere gorputzarekin harresi bat egingo ziela esaten"; eta nire lankide guztien adorea susmatu dut. Nire erantzuna martxoko gertakarien aurrekoa da. Nola aurpegiratu ahal izan didaten jeneral aristokrata edo ezgai izendatu izana, niri, Errepublikari ohore egiten dioten bi izendapenetan bakarrik parte hartu dudan honi: Duprat jeneralena, Armada osoak eskatua, zauriz betea, hamalau setio eta 18 kanpainatan parte hartua, eta ongi frogaturiko abertzaletasun batekoa, eta Darnaudatena, Hendaiako armadaren zati handi bat salbatu zuena.

Nola esan ahal izan duten Maraten aldekoen atzetik ibili naizela, nik abertzaleei ausarki eutsi diedala, haien kateak apurtu ditudala, eta borrokatzeaz eta guztien babesik gabeko eta abandonatutako muga honen defentsa antolatzeaz baino ez naizela arduratu, gaur egun ikaragarria eta ia arma eta biziraupenaz besteko beharrik ez duena. Nola aurpegiratu ahal izan didaten ezer ez egin izana. Nik neure eginbeharra bete dut: zuekin izan dudan korrespondentzia, gordailuzain zareten dekretu ugariak, aldizkaria, lau aldiz, muga osoarena, gudaroste baten antolaketa, pertsonalki joan naizen hamahiru edo hamalau borrokaldiak, Donibane Garaziko gotorlekuen egoera, Armada osoaren testigantzak, herri-elkarte guztiena, etab. Zer gehiago eskatzen zaidan! Nire bizitza? Nire sorterrikoa da, eta ni oso zoriontsua naiz bere loriagatik borrokan galtzen dudanean.

Goiz oheratzea eta berandu jaikitzea aurpegiratzen zait. Oi!, behingoagatik txantxa hau indartsu samarra da. Ezagutzen nauten guztiak jartzen ditut lekukotzat, hamar hilabetez hiru orduko atsedena hartu dudan esan dezaten. Irakur ditzatela Armada osoaren ziurtagiriak eta jakin dezatela espedizio guztietan parte hartu dudala, hirurogei legoako mugan izan diren vivac garrantzitsu guztietan. Nire orrazkerari buruz hitz egiten didate, buruan zapi bat besterik ez daramadana eta ilerik ez daukadana. Poztu naiteke ez intsumisioa ez federalismoa ezin izan dizkidatelako aurpegiratu, eta zingira-apo deitu diedalako tiranoa hiltzeko herriari egindako deiaren aurka azaldu direnei, eta zauri ohoragarriz estalita daudenei. Baina, hiritarrok, norbaitek uste duenez nik probetxu handiagoa atera niezaiokeela lanari, eta nire osasunak halabeharrez atseden pixka bat eskatzen didanez, eta Gistoy eta Plauko borrokaldietan izan nuen istripuaz arduratu behar dudanez, erretiratzeko eskatzen dut, eta hiru asteko baimena, neure onera ekartzeko".

Azkenik, 1794ko martxoaren 21ean -II. urteko Germinal-eko 1ean-, Feraudek, behin baino gehiagotan deitua izan ondoren eta bere gauzatzat zeukan armada hau uztera deliberatu ezinik, errealitatera itzuli behar izan zuen, Salut Public-eko Komitearen gutun basati samar baten aurrean, zeina harritzen baitzen obeditzeko gogo gehiago ez jartzeaz. Ez zuen bizitzarekiko estimu handirik izan kereila gor horien ondotik, bai baitakigu III. urtean, 3. urte prairialean hain zuzen, Baionan hileta-ekitaldi bat egiten zela, Moncey buru zela, eta bertan ohoratzen zirela jada hilda zegoen komisario saiatuaren maneak.