Calamidad o desgracia grande que aflige a un pueblo, gaitz, izurri, izurrite (c), minte (B, arc), gaitzete (AN, Liz), zauri, mikalta (AN?, Liz), elde (L-côte), helde (Duv. Labor. 107-19), helkaitz (Duv. ms), destorbu (S. A. Lh), ahidura (Duv. Ex. XV-26), plaga (Ax); izurriak, gatxak, etxe edo senide tarteko naigabeak, kendu deutsen egikizun ta ogibidea (Ur. Maiatz 49-15), las plagas, las enfermedades, las aflicciones de la casa o de la parentela, el empleo y oficio que os han quitado, (son otros tantos castigos); beharrak izurriaren manak ditu, askazi-adiskidez gabetzen ditu (Oih. Prov. 82), la necesidad hace como la plaga, nos priva de parientes y amigos; bidalduko det zaldi eta asto eta gamelu eta idi eta ardien gaiñera izurrite txit andi bat (Ur. Ex. IX-3), enviaré una plaga terrible sobre los caballos y burros y camellos y bueyes y ovejas; mi geiztoa da minago mintea baino (Refr.), la mala lengua es peor que una plaga; Egiptoko amar zauriak (G-Lard), las diez plagas de Egipto; Faraon-i eta bere etxeari zauri eta kalte andiak Sarai-gatik sortu zitzaiezten (G, Lard), al Faraón y a su casa grandes plagas y daños se le produjeron a causa de Sarai; ezen ez naiteke bihur, haurra gabe ene aitarengana, beldurrez eta ene aita lehertuko duen helkaitzaren lekhuko gertha nadien (Duv. Gen. XLIV-34), porque no puedo volver a mi padre estando ausente el muchacho, por no ser testigo de la plaga que ha de destruir a mi padre; ez dut zure gainera igorriko Egiptoari eman izan ditudan ahiduretarik batere (Duv. Ex. XV-26), ninguna de las plagas que puse en Egipto enviaré sobre tí; luramentu anhitz egiten duena, betheko da bekhatuz eta gaixtakeriaz, eta ezta haren etxetik apartatuko plaga, han izanen da inkontru gaitza, edirenen da behar eztena (Ax. 176), el que mucho gira se llenará de pecados y de maldad, y no se alejará de su casa la plaga, en ella se dará el accidente grave, ocurrirá lo desagradable.
Cualquier infortunio, pesar o contratiempo, zorigabe (G), zorigatx (B, L), naiez (B, G), naigabe (AN, G), zorigaizto (AN, B, G), ezbehar (AN-est-lar, B, G), ezbear (AN-est-lar, B, G), bearrez (AN-oy), zorigaitz (AN, BN, Sal, G, L), oker (B, AN, BN-s, G), helgaitz (BN, L-ain, S), nahigabe (BN, L, R, S), ok(h)er (BN, S).
Daño grave, ondamendi (G-and, Bc), ondamen (G, B, AN), kalte aundi (AN, B, BN, G, L), kalte handi (BN, L).
Gran abundancia de una cosa nociva, pikarderi (Bc, G), inpirio (G-etx-t, Bc), elemania (G-orm, Duv.), samalda (BN, Sal).
Plaga de piojos, biaf (Hb, Lh).
Plaga de piojos, sabandijas y toda clase de insectos parásitos, fisti (Hb, Lh).
Azote, castigo, zigor, zigorkada, zigorraldi (B, G, AN, L), zigorrada (AN, B, G).
Diccionario Auñamendi
Cualquier infortunio, pesar o contratiempo, zorigabe (G), zorigatx (B, L), naiez (B, G), naigabe (AN, G), zorigaizto (AN, B, G), ezbehar (AN-est-lar, B, G), ezbear (AN-est-lar, B, G), bearrez (AN-oy), zorigaitz (AN, BN, Sal, G, L), oker (B, AN, BN-s, G), helgaitz (BN, L-ain, S), nahigabe (BN, L, R, S), ok(h)er (BN, S).
Daño grave, ondamendi (G-and, Bc), ondamen (G, B, AN), kalte aundi (AN, B, BN, G, L), kalte handi (BN, L).
Gran abundancia de una cosa nociva, pikarderi (Bc, G), inpirio (G-etx-t, Bc), elemania (G-orm, Duv.), samalda (BN, Sal).
Plaga de piojos, biaf (Hb, Lh).
Plaga de piojos, sabandijas y toda clase de insectos parásitos, fisti (Hb, Lh).
Azote, castigo, zigor, zigorkada, zigorraldi (B, G, AN, L), zigorrada (AN, B, G).
Diccionario Auñamendi
V. PESTE.
