Léxico

PENDIENTE

Léx. Que pende, dingilizka (B), dandilizka (B-a-o-tx), esegita (B-l-m-ond), dindilizka (B-m-mond), exegita (B-mond), zintzilik, zinzilizka (G), zinzilik (G, Itur), zintzilika (G, L), zinzilika (AN, G, L), dilindan (AN, BN, G, L-côte), txintxilika (G, B-oñ, Pl. Múg), dindilka, zinzilaka, zinzileka (AN-b), dindil (AN-b, L-ain. Jaur.), dilindaka (L, Ax), zintzili (L-zig), dilingan (BN-haz), dilingo (BN-ist), dilinda (BN-s), tilinton (BN-s, R), txilintxon (R), gingilla (S-zalg, Lh), tilintol (Supl. Az), zintzillik (EKIN); eda ala ipini diozkat zinzilika belarrietakoak (Ur. Gen. XXIV-47), y así le he puesto pendientes los zarcillos; amiltzeko zorian daudela, zinzilika erori naiean (Izt. Cond. 25- 13), que están a punto de derrumbarse, pendientes, queriendo caerse; dabantalea dilingo ezarri dut (BN-ist), he puesto pendiente el delantal.

Que está por resolverse o terminarse, erabaki gabe (AN, G, L), haiduru (BN, Lh), aiduru (BN, Sc, Oih. 27-1), aidürü (S, H, Lh, BN-am), haidürü (S, Lh).

Arete con adorno colgante o sin él, tintila (R, B), arrakadak (B-a-o-tx, Añ, Hirb, Lh), zinzilikario (G), ustai (AN, G), txintxilu (AN-oy, G-ber), belarriko, belarritako (B, G), belarrietakoak (B, Añ, G), zirzillu (G, Añ), begarritako (AN-b), dindullu (AN-lez), dindil (AN-b, L- ain), petenta (BN, L, Sc, H, Lh), zirtzillu (BN, Lh, Hb), bearriko (BN-aezk), pelendengo (BN-s), pendenta (S, Alth), pettenta (Bot. K. B. p. 56), beharritako (Hb, Lh), beharrietako (Hb. H., Lh), dindillu (Pl. Múg); badoako zerriari petenta (Lh), le va como pendientes al gorrinillo; zurea xu pelendengo kaur? (BN-s), ¿este pendiente es de usted?.

Joya colgante, pinjante, dindirri (Bc), zontxilikario (G, Pl. Múg), dindullu (AN-lez), dindil (AN-b, L-ain), dildailu (BN, Hb, Lh), dindillu (Pl. Múg).

Cuesta o declive de un terreno, maldatsu (c), aldapatsu (B, Bart. Ikas. II-167- 19), pike (B-a-l- m-o), alagar (B-g-mu), apita (G, Dial. 73), piku (AN, G), piko (AN, G-and), malda (ANc, BNc, Gc, Lc), malkar (AN-b, BN-ald, Gc, Lc), aldats, aldatz, pendiz (B, G), aldapa (Bc, L-ezp-ka, AN-l, G), xut (AN, BN, Sal), pezoin (AN-b, BN-s), malkartsu (AN, BN, L), pendoitz (AN-b-lez, BN-ald, L-ain), patar (AN-b, BN-s, L, R, S), ik(h)e (L), patarki (L, BN, Hb, Lh), txut (L, R, Pl. Múg), andar (L, S, Lh), ikai (BN?), katalu (BN, H, Lh), ixuri (BN- ae), ike (BN-aih), katalo (BN-am-gar, H), altape (R), ikezu (Leiz.); aldatz pikea (B), malda xut (G), malda pikoa (AN, G), malda piku (AN-b, Gc), ike xut (Pl. Múg), cuesta pendiente; aldagar dagozan lurrai beingoan eurite-ostean azala egiten jake (B-mu), a las tierras que están en pendientes se les forma costra después de las grandes lluvias en un momento; toki apitetan (G), en parajes pendientes; belharrakdu indarrikgehiena (Duv. Labor. 22-19), la hierba de la pendiente tiene más fuerza que ninguna otra; zeren ezta bide bat baizik, eta bat hura ere guztia da mehar, malkhar, buruzgora (Ax. 3.ª-453-4), porque no hay más que un camino y aún él, todo él, es angosto, escabroso, muy pendiente; lur gutxi aldatz bage (F. Seg), no hay prosperidad sin trabajar (lit.: pocas tierras sin pendientes); aldats gorea, aldats berea (Per. Ab. 122-22), pendiente arriba, pendiente abajo; eztago aldatzik ibar bakorik (Refranes), no hay pendiente sin valle; edozein oillar bere aldapan (Refranes), cada gallo en las pendientes de su casa; mendi-txut (R), mendi-xut (P1. Múg), monte de mucha pendiente; abareta ordea ezin erabil daiteke patarretan (Duv. Labor. 22-11), mas este arado no se puede usar en las pendientes; botha ditzagun mendiaren patarra behera hein buruen gaineraiño (Cant. de Altab), lancemos pendiente abajo de la montaña (esas piedras) sobre sus cabezas; ikhe eta jaustegia zituela pasatzen (J. Etcheb. Noel. 37-14), atravesando pendientes y precipicios; bidexka bat zurubia bezin txuta, xingola bat bezin hertsia (Dasc, Atheka, 5-3), un sendero pendiente como una escala, estrecho como una cinta; lur hau jautsi da: lapitz andara baten gainean ahal zen (H. Lh), este pedazo de tierra se ha desmoronado, descansaba sin duda sobre un lecho de pizarra en pendiente; ezta ikhai non eztuen bere iztaia (Oih. Prov. 164), no hay pendiente que no tenga su valle; bide ikezuak planaturen (dirade) (Leiz. Luc. III-5), los caminos de más pendientes se allanarán.

Muy pendiente, pendiente muy fuerte, ika (B-arc), bizi, aldapa bizia, malda bizia (B, G), draka (AN, Leiz.), barga (BN, Satr.), pikitta (BN, Pl. Múg); emendik Antzuolara ordu ta erdi bizi bizi (Elosu), de aquí a Anzuola (hay) hora y media de pendiente muy fuerte.

Pendiente cuesta abajo, ganbera (Bc), goibera (B, G, Pl. Múg), jausteri (BN, H, Lh), ginbarna (R-is), goienbarren (R-uzt), jaustegi (H, Lh).

Pendiente cuesta arriba, aldazkora (B, G), betigora (R-is).

Pendiente suave, estikai (BN, S, Oih. 281).

Pequeña ladera, egiste (AN, Leiz.).

Vertiente, islei (AN, Gor.).

Inclinación de las armaduras de los tejados, isurkia (AN-b, BN-ald), irazki (BN); zein aldarditara du etxe horrek isurkia? (BN-ald), ¿a qué lado tiene esa casa la pendiente?.

Dar pendiente, patartu (Duv. ms.).

Movimientos pendientes, burutu gabeko mugimenduak, mugimendu eskekiak, zintzilikako mugimenduak.

Parte inferior de los estandartes y banderas, zintzilikario (G), dindullu (AN-lez), dindil (AN-b, L-ain), dildailu (BN, Hb, Lh).

Cara superior de un criadero, mea gain (B, G, L), mia gain (B, BN), men gain (G), meagune gain (L), zenda gain (BN, S), burdungüne gain (S).

Diccionario Auñamendi