Léxico

DON

Dádiva, presente o regalo, doai (B, G, AN), dohain (L, BN, S), dohañ (S), doe (B, G), dobai, doari (G), dohaintza (Hb.), donu (L), emai (B, arc), emaitz, emaitza (c..), emoi (B, BN, S), emoitza, emokari (B), obari, opari (B, G), esku-erakutsi (B, G, AN), atsegin-sari (B, G, L), bezuza (B0, urkoroil, urkoroilo, orkoiroila (BN), korban (Duv., voz hebrea), present (H.), dones o regalos diversos, presenketak (H.), don o regalo con ocasión de una visita, ikusari (AN, BN), ikutsari (BN), kusari (AN), ikustate, ikusgarri (AN, BN), ikusigai (L), ikusgei (BN, S), ikuskari (L, R), ikustesari (L), ikusteri, ikuskeriak (S), don hecho en señal de reconocimiento por un favor u honra, ezagutza (L, BN, S), don, presente o regalo que se hace a la vuelta de las ferias, feriak (H.), añazeak (Lh.), dones, presentes que los futuros esposos se envían la víspera de las nupcias, dohaingarri (Hb.), dones o regalos de boda, tresna (R), presenska (S), dones o regalos a recién parida, amarkai (B. G), ermakari, emarkari (B), emarkai, markari (G), andrakari (B), atso-lor, martopil (G), atamaillu (AN), hacer dones o regalos, urkoroilatu (H.), doai-eguna (B, Lar.), día de dones, de regalos (Reyes y Purificación), dohainak bialtze (Lh.), enviar dones o regalos; dohain hautaz nahi dugu estreñatu (Lh.), queremos ser los primeros en hacerle estos dones o presentes; Jainkoaren donua, dohaiña, emaitza eta garazia (Ax.), don, dádiva, merced y gracia de Dios; zahartzea, sentontzea, urthe anhitzez bizitzea, bere egitez on da, Jainkoaren donua eta dohaina da (Ax.), el llegar a viejo, el alcanzar la longevidad, el vivir muchos años, de suyo es cosa buena, es un don y gracia de Dios; zeren Jainkoak behatzen badu ere emaitzara, ordea areago borondatera (Ax.), porque Dios, si bien mira al don, pero más mira a la voluntad; nik ere behar diot egin ene ezagütza (S), también yo debo hacerle mi presente (para demostrarle respeto, estima, dependencia), non tuzu ene feriak? (Lh.), ¿dónde tenéis mi regalo de feria?

Gracia especial o habilidad para hacer una cosa, doai, dohain (c), doe (B, G), gaitasun (c, H.), gaitarzün (S), antze (B, G, AN, L), antzi (B, BN, S), antza (AN), antzatasun (Darr.), trebetasun (G, AN, L), jite (S), tener don para algo, esku ukan (T-L), dohain berezi bat badu asmatzekotzat (Lh.), tiene un don especial para inventar.

Teología, cada uno de los bienes naturales o sobrenaturales que tenemos, considerados como recibidos de Dios, doai (B, G, AN), dohain (L, BN, S), dohañ (S), doe (B, G), donu (L), grazia (c, H.), garazia (Ax.), don de lágrimas, nigar-dohain (Hb.), Jaungoikoaren doia (AN), el don, la gracia de Dios; anhitz donu, dohain eta abantail suertez dotaturik (Ax.), dotado de muchos dones, cualidades y prerrogativas; Izpiritu Sainduaren dohainak (Lh.), los dones del Espíritu Santo; Espiritu Santuak ematen dizkigun doe ta mesede andiak (Conf.), los grandes dones y mercedes que nos da el Espíritu Santo.

De gentes. Conjunto de gracias y prendas con que una persona atrae o capta las voluntades, jende-artze ona (AN), xarma (L, BN, S), errekesta (BN, R), enkantu (Per. Ab.), tener don de gentes, jendeartze ona izan (Irig.), tiene don de gentes, jende-artze ona du (Irig.).

Dichos: esku onerean, emai ona (Refr.), de buena mano, buena dádiva; emaitzak hausten tu haitzak (Oih., Prov.), las dádivas quebrantan peñas; iñudea laztan dauenak, seiari bezuza (Refr.), quien ama a la nodriza, regala al niño.

Antiguo título honorífico y de dignidad, que hoy se halla generalizado (pospuesto al nombre) Jauna (c), (antepuesto al nombre) mosde (H.), musde (S), morde, murde (BN) (del fr. "monsieur de" o del gascón "mussu de").

Diccionario Auñamendi