Lexicon

PAJA

Caña de los cereales, separada del grano, lasto (c, en derivados lasta), lastogei (BN); por lo general de centeno, balago (B); tallo, zorten, zuztar (G), zurtoin (AN, L, BN, S), zurtin (L, BN, S), zuhai (BN), zango, zanko (c..), hondo (H.); paja basta de silla, seska (S); rastrojo, brazen (BN).

Paja de maíz, lasto (B), arto-lasto (Lh.), artalasto (B, G), maillasto, maillasko, maizalasto (G), artomokol (B), indalasto (G, J. G.), arto-kaña, arto-zanko (S), maskal, zorten, txuxtar, txorkotx (G), artokosko (AN), kosko (Lacoiz,), kusku (BN), kuzkur (Duv.), xirrista (AN), zuzkur (L), zukur (Duv.); paja de maíz de espiga arriba, artalasto (B); paja de trigo, garilasto (Az.), ogilasto (L, BN, S), ogihondo (H.), galtzu (B); paja de haba, babalasto (B, G, AN, R), babazango (AN, L, S), babazanko (S), baba-malkar (G); paja de veza, malkar (BN, R); manojo de paja, lastoeskumen (AN), lasteskumen (BN, S), lasteskuta (B, BN, S, R), lasteskutada (B), lasteskutara (BN, S), lasto-zamuka (Duv.); haz, gavilla de paja, lastabal (B, G, BN, R), lastobala (R), lastabalkote, lastabiko, (G), lastazao (B, G, BN, S), lastapoila (B); ligadura de paja, lastabiur (BN), lastabülhür (S); trigo de mucha paja y mucho grano, lastotsu, lastatsu (c)· ogi zohiaren lastoa (Duv.), la paja del trigo maduro, artho zohituaren khuzkurra (Duv.), la caña del maíz maduro; makur izanagatik agiteia, xuxen epaiten du lastogeia (Oih., Prov.), aunque la hoz es corva, corta derecho la paja; maillasto-txorta (B), carguilla de tallos de maíz; lastabalak larogeiren bat izpi dauzka (G), la gavilla tiene unas ochenta pajas;.

Conjunto de estas cañas, una vez trilladas, lasta (c), lastatxiki (G, AN), galondar (B), agotz (c..), aotz (AN), autz (R), aillotz (B), alloz (Hirb.); paja de maíz, kapula, kapule (B), kaskal (G), peroka, peoka (S); (con que se llenan los jergones) kapats, kapatxa, kapas, kapaxa, kapaixa (B); parte de la paja no golpeada en la era, azabondo (B); montón de paja, lastatza (B, L, BN, S), maltzika (L); (de maíz) lastarrats (Az.); almiar de paja, lastometa (c), lastameta (c..); palo que sirve de eje al almiar de paja, lastardatz (B), lastometa-ziri, lastaziri (AN), lasto-haga (L, BN, S), lastalzau (BN), galtzuardatz (B); obrero que separa la paja en la trilla, lastari, lastatari (L), lastokari (BN, S), lastakari (S); de color de paja, pajizo, lasto-kolore, lastakolore (c, H.), lastokara (T-L); hecho de paja, lastozko (c); con paja, lastoz (c); convertirse paja, secarse, lastotu (L, BN, S), lasto bihurtu, bilakatu; guarnecer, cubrir de paja; especialmente, echar nuevo asiento de paja a las sillas, lastoztatu (L BN, S), lastatu (T-L), lastaltü (S); lastoa jori da (Lh.), la paja es abundante; sufrezko sua, eta egurrezkoa ere, beroago eta indartsuago da, lastozkoa baiño (Ax.), el fuego de azufre, y aun el de leña, es más caliente e intenso que el de paja; lastoz estali dugu etxola, hemos cubierto con paja la choza.

Parte pequeña y delgada de una hierba o cosa semejante, lasto (c): izpi (c), ixpi, izpika (H.), izpita (AN), pizki (B), pizar (AN), fits (L), pits (AN, L, BN), pitx (L), piru (BN), xotx (R); pajita, lasto-pizar (AN), autxko (R); (de hierba) belar-izpi (Az.); (de trigo) galpizar (AN); (de leña) egur-izpi (L, BN), egur-pizar (AN), printza (B, G), brintza (B), samar (B, G), erbatz (B), zizkirra (L), zizpita, zizpirra (BN); ver la paja en ojo ajeno, bertzen bartzak ikusten ta bere zorriak ez (BN), lit. ve las liendres de otros y no los propios piojos; eta zergatik belzatzen duk eure anaieren begiko fitsera, eta eure begiko gapirioari ezatzaio ohartzen (Leiz.), noletan berriz, zure anaiaren begian ohartzen zare phitsari, eta zurean ikhusten ez duzu laza? (Duv.), ¿por qué, pues, ves la pajita en el ojo de tu hermano y no ves la viga en el tuyo?; itxi, aterako dot samarra zeure begitik (B), deja, sacaré la pajita o mota de tu ojo; eitzazu nik erkintzadan, autxko kori zore begitik (R, ms-Lond), dejadme que yo saque de vuestro ojo esa pajita; iñoren begietan badakusku edozein samar; geureetan abe andi bat ere ez (Per. Ab.), en los ojos de otros vemos cualquier pajita o mota, en los nuestros ni siquiera una gran viga.

Pelo, mancha en las piedras preciosas, lasto (H.), sakasta (T-L).

Fig. Lo inútil y desechado en cualquier materia, lasto (c); réprobo, en oposición a "bihi" o grano, es decir, los elegidos, lasto (Ax.); eta bihia, onak, zeruko bihitegian ailtxatuko direla, eta lastoa, gaixtoak, ifernuko labean (Ax.), y que el grano, los buenos, será recogido en el granero del cielo; y la paja, los malos, en el horno del infierno;.

Brava. Hierba gramínea de la América del Sur que se estima como pasto y como combustible, besalasto (?), mandabelar (?).

Cebadaza. La de cebada, garagar lasto.

Centenaza. La de centeno, balago (B), zekale-lasto.

Larga. Fig. y fam. Persona en exceso alta, delgada y desairada, zangoluze, zangolüz (S), zangaluze (AN, L, BN), zangalüz (S), zankaluze (c..), zankalüz (S), zangil (H.).

Pelaza. La de cebada machacada en las eras,(garagar), lastotxe (xehe), lastatxe, lastaxehe.

Echar pajas. Echar suertes utilizando trozos de paja de largo desigual, zotz egin (B, G), txotx egin (G, AN), xotxak atera (L, BN, S); xotxak athera detzagun (Lh. ), echemos pajas.

Hombre de paja. Testaferro, lastozko gizon (Lh.): izen-ezarle (T-L), izen-prestari.

Por quítame allá esa pajas. Loc. fig. y fam. Por cosa insignificante o infundada, utsagaitik (B), ezergatik, h)uskeri batengatik, ezdeuskeria (ezteuskeria) batengatik, fitskeria batengatik, zirzileria batengatik; utsagaiti, berba txatxar batzukaiti, zor premiñaz atzeratuagaiti, doaz kerellak emotera (Per. Ab.), por nada, por unas insignificantes palabras, por una deuda necesariamente aplazada van a querellarse; ezteuskeria batengatik samurtzen zare (Lh.), te ofendes por quítame allá esas pajas; zirzileria batengatik asertu dira (AN), han reñido por quítame allá esas pajas;.

Dichos: lasto-su, laster-su (Oih., Prov.), fuego de paja, luego se apaga (es fuego efímero); ogi ta lasto etxerako (Refr.), pan y paja para casa; gibelaldia lastoz (Lh.), no fiarse en absoluto (lit. la espalda de paja); astoa sal, lastoa eros (S), astoa sal ta agotza eros (BN), vender burro y comprar paja (fig. hacer un mal negocio); lastoa jan (S), se dice de un joven cuando una joven falta a su palabra, no acudiendo a la cita (lit. comer paja); se dice también; asto-hün janarazi, hacer comer sesos de burro.

Diccionario Auñamendi.