Kontzeptua

Küküleroak

Kukulleroak

Zuberoako Maskaradako pertsonaiak dira, Maskarada Gorriko azkenengo kideak, baina ez Aintzindarien taldekoak.

Maskaradaren taldean Marexalen atzetik doaz. Hala ere, beste kokapenak ikusi egin dira. Sallaberryk eta baita Chahok diotenez, Kukulleroek Zamaltzainaren taldeko partaideak ziren, eta haren atzetik zetozten; Caubisens, ordea, Gathuzainaren atzetik kokatzen ditu.

Zenbaki bikoitian agertzen zaizkigu, gehienetan lau edo sei, eta bikoteka dantzatzen dute; dantzari gazteak izaten ohi dira, paper hau Maskaradetan parte hartzeko aukera ematen dietelarik. Zenbaki bikoitian izatearen araua errespetatuz, Sallaberryk hamar edo hamabi zirela esaten digu, eta Caubisensen iritziz, zortzi.

Honela doaz jantzita: txapela gorria, urrezko galoiez apainduta; jaka gorria bularralde zuriarekin, urrezko zintekin apainduta; praka zuriak, eta galtzerdi eta zapatilla zuriak ere. Eskuan makil txikia daramate, hau ere zintez apainduta.

Herellek 1914. urtean oso jantzi antzekoa deskribatzen du; ezberdintasun bezala aipatu daitezke batzuetan txapela zuria zeramatela eta bularraldea batzuetan urdina omen zela.

Bade-k dio, 1840. urtean, bere garaian Kukulleroek egurrezko ezpatak zeramatzatela eta batzutan kaskabiloez betetako kartoizko kasko konikoa ere janzten zituela, eta Chahorentzat, 1855. urtean, Zamaltzainaren jantzi berdina zeramaten eta honen antzera buruko bat zintekin.

Kukulleroen esanahia edo funtzioari buruz, iritzi ezberdinak agertzen dira: batzuentzat Infanteria soldaduak lirateke, beste batzuentzat Zamaltzainaren zaindariak edota Jaunarenak; besteren iritziz gaztetasuna irudikatzen dute.

Pertsonaia hauek daramaten jantzia Serviez Jeneralak 1910. urtean deskribatutakoa da, jai berezietan euskal gazteek erabiltzen zutena zela esanez.

Barrikadetan bakarrik dantzatzen dute: ibilera egiten den bitartean lerro batetan doazenak beste lerroko bere bikotearekin aldatzen dira, aurrera doazen bitartean. Batzuetan, dantzariak nahiko abilak badira, barrikadaren aurrean ere dantzatzen dute, Maskarada Beltzeko kideei sarrera eman baino lehenago.

Arratsaldeko saioan, behin dantzari guztiak plazan sartu, Kukulleroek ez dute beste eginkizunik.

Herellek aipatzen du Kukulleroen dantza, baina Barrikadetan egiten dena da, lerroz aldatuz.

Fr. Michelen, 1857. urtean kexu da orduko Kukulleroak ez direla aintzinakoek bezain dantzari onak, gazteegiak direlako eta ondo dantzatzen ez dakitelako. Horrek esan nahiko luke XIX. mendeko lehenengo zatian Kukulleroek dantzari onak zirela, eta, beharbada, beste eginkizin garrantzitsuagoa zeukatela.

  • ALFORD, Violet. "Les Mascarades Souletines en 1914 et aujourd'hui", Dantzariak ; 2. Donostia: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1971.
  • ANGUIOZAR, Martin de (BERRAONDO, Ramón de). "Danzarines suletinos". Euskalerriaren Alde ; Donostia: Martín y Mena, 1929, 310. zenb, 361-367 or.
  • ANGUIOZAR, Martin de (BERRAONDO, Ramón de). "Danzarines suletinos". Txistulari; Donostia:Asociación de Txistularis, 1930, 13, zenb.
  • BADE, J. "Le Carnaval chez les Basques de la Soule", L'Observateur des Pyrenées, 1840, 6. zenb.
  • BERZAITZ, Pier Paul. "Maskaradak".El mundo de los Pirineos. Fiestas Tradicionales, Bilbo: SUA Edizioak, 2001, 24. zenb., 22-25. or.
  • CAUBISENS, J. B. "Costumbres populares - El Carnaval Suletino", Dépêche de Toulouse-k itzulita. Euskalerriaren Alde. 1923, XIII. urtea, 57-59. or.
  • CHAHO, Joseph Augustin. Biarritz entre les Pyrenées et l'ocean. Itinéraire pittoresque. Bayonne : A. Andreossy, 1855.
  • CHAHO, Joseph Augustin. "Viaje a Navarra durante la insurrección de los Vascos (1830-1835)", Martin de Anguiozar-ek itzulita. Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1930, 21-1. zenb. 113-114 or.
  • DANTZARIAK IPAR-EUSKADIKO ORDEZKARITZA (POLO, M.J.C.). "Ziberoako Ihauteria". Dantzariak. 1978, Ale Berezia 2.
  • GUILCHER, Jean Michel. "La tradition de danse en Béarn et Pays Basque Français". Paris:Editions de la Maison des Sciences de l'homme, 1984
  • HERELLE, George. "Les Mascarades Souletines", Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1914, 8, 368-385. or.
  • HERELLE, George. "Les Mascarades Souletines (Suite)", Revista Internacional de los Estudios Vascos. 1923, 16, 159-190. or.
  • IHAUTERIAK 93. ALTZÜRÜKÜKO MASKARADA. Bilboko Arriaga antzokian 1993eko Otsailaren 21ean egindako emankizunean banatutako esku programa.
  • JAN TA LO, "Xuberoko Maskarada", Txistulari 1972, 71. zenb.
  • LEIZAOLA, Fermin. "Carnaval Rural", Dantzariak ; 28. zenb. Bilbo: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1984.
  • MASKARADAK-LA MASCARADE. ZÜBEROKO HERRI IHAUTERIAK-CARNAVAL POPULAIRE DE SOULE. SÜ AZIAren sail bereziak - Les cahiers de SÜ AZIA. 1993.ko Urtarila - 2. zenb.
  • MICHEL, Francisque. Le Pays Basque, sa population, sa langue, ses moeurs, sa literature et sa musique. Paris : Librairie de Firmin Didot Freres. 1857.
  • SALLABERRY, Jean Dominique Julien, "Les Mascarades Souletines", La Tradition au Pays Basque, Paris, 1899, 265-280 or.
  • SAN SEBASTIAN, Koldo "Maskarada. Carnaval en el Pirineo Vasco". Deia, 30/01/1994, 30. or.
  • TRUFFAUT, Thierry. "Intento de clasificación de los carnavales rurales vascos en 1983 y 1984"", Dantzariak ; 33. zenb. Iruña: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1986.
  • TRUFFAUT, Thierry. "Le retour des Mascarades", Dantzariak ; 39. zenb. Iruña: Euskal Dantzarien Biltzarra, 1987.
  • URBELTZ, Juan Antonio. Dantzak. Caja Laboral Popular, 1978.
  • VEYRIN, Philippe. "Le plus ancien zamalzain connu". Txistulari. 1965, 44. zenb. 26. or.