Pintoreak

Apellaniz Lopez, Jesus

Gasteizen jaiotako pintorea; 1897ko irailaren 21ean jaio zen eta 1969ko martxoaren 23an hil zen hiri berean.

Jesus Lopez Apellaniz (bizitzan aurrerago amaren abizena aitarenaren aurretik jarri zuen) gaztetatik egon zen arte giro batean, Martiniano eta Domingo anaia nagusien lanari esker. Biek dekorazio pinturako tailerra zuten Hegoaldeko kalean, gaur egun Manuel Iradier den kalean.

20ko hamarkada hasieran, Madrilen denbora luzez egon zen soldaduska eta topografia lanak egiten; horrez gain, Prado Museoa eta San Fernando Akademia ere bisitatu zituen. Ondoren, Apellaniz Parisera joan zen. 1918an ere egona zen han, Daniel Gonzalez eskultorearekin batera. Moris Chalon firmarentzat egon zen lanean, jauregiak eta etxe handiak dekoratzen hiriburuan zein kanpoaldean. Gasteizera berriz bueltatu eta Teodora Saez de Ibarrarekin ezkondu ondoren; gero Donostian jarri zen bizitzera, hamarkada bukatu aurretik.

Hogei urtez, 1928tik 1948ra, Gipuzkoan bizi zen. Lehendabizi Donostian eta gero kostaldeko Orio eta Zarautz udalerri ederretan bizi zen. Orion egin zuen lan, Arín y Embil enpresarentzat, proiektugile eta altzari diseinatzaile gisa. Orduan gero eta gehiago hasi zen altzarien diseinatzaile artistikoen lanak paisaia pintore lanekin uztartzen. Formazio artistikoa erabat osatu zuen.

1934tik aurrera modu sistematikoan zabaldu zituen aldi baterako etenda zeuden pintura gaitasunak publikoaren aurrean (logikoa denez, Gerra Zibilaren ondorioz). Gerra Zibilaren ondoren, 1940an, Zarautzen bizi zen, eta bertan antzinako objektuen denda ireki zuen; aldi berean, denda erakusketa areto ere bazen, eta artista profesional gisako etapa hasi zen. 1948an behin betiko finkatu zen Gasteizen, eta udako hilabeteetan Gipuzkoako kostaldera joan ohi zen.

Jesus Apellaniz da gerraosteko Arabako pinturak duen lehen profesionala. Bizitza erdialdean zegoela, paisaiagile gisa izan zuen ibilbide luze eta emankorra benetan abiatu zen. Pintore ibiltaria zen, bidaiari nekaezina, eta penintsula geografikoko lau puntu kardinalak zeharkatu zituen, batzuetan bakarrik eta beste batzuetan Andres semearekin.

40ko hamarkadan, eta neurri txikiagoan 50eko hamarkadan ere, bakarkako erakusketa asko izan zituen. Bilbo, Donostia, Gasteiz, Iruñea, Zaragoza, Bartzelona, Palma Mallorca, Madril, Valladolid, Gijon, A Coruña, Vigo, Pontevedra... hiri horietan antolatu zituen erakusketak, besteak beste. Urte batzuk geroago, 1953an, Parisera joan zen berriz ere, eta zazpi urte geroago Italiara eta Frantziako Kosta Urdinera. Bidaietan makina bat ohar, zirriborro eta txangoetako margolanak biltzen zituen.

50eko hamarkadatik aurrera bakarkako erakusketek behera egin zuten; horrek ez du esan nahi, hala ere, lan erritmoa jaitsi zuenik, maila berean eutsi baitzion. 1954an antzinako objektuen galeria berria ireki zuen jatorrizko hiri zentroan, Araba Jeneralaren kaleko 7. zenbakian; bertan funtsak (uda garaian) Zarautzen hamarkada bat lehenagotik irekita zuen erakusketa espazioarekin uztartzen zituen; azken horrek, gainera, bezero fidelak zituen.

Gasteizko galeria irekitzeari esker, eta beste pintore garaikideen lana erakusteaz eta atzera begirakoren bat edo beste antolatzeaz gain (esaterako Ignacio Diaz Olano maisuari eskainitakoa, kasu, 1954an), funts finko bat bere margolanentzako gordetzen zuen. Hala, ez du geografia espainiarretik bidaiatu behar egindako lana ezagutzera emateko.

Jesus Apellaniz paisaiagile generoari fidela izan zitzaion bizitza osoan zehar, eta horri esker, beste guztiaren gainetik paisaiagile pintore gisa hartu izan da. Espezializazio horrek, alde batetik, identifikatze eta goratzeaz gain, aurreikusi bezala denborarekin baliogabetzeko edo, bestela, bigarren maila edo generoetara eramateko ere balio izan zion. Esaterako, erretratua eta figura osatzeari urte ugari eskaini zizkion, eta bodegoia eta natura hilekin ere goi mailako kalitatea lortu zuen. Lore gaiek ere maila bera eskuratu zuten.

Madrilen emandako formazio urteek ohiko eragin historikoa utzi zuten Gasteizko artistan; izan ere, lehenengo garaietan kolore nahiko zurbilak erabili zituen, okreak, sienak eta lur-koloreak. Zertzelada oso zabala zuen, urduria eta keinu ugarikoa; xehetasun horiek Espainiako eredu klasikoa gogorarazten dute, Frantziako pintura inpresionistaren gainetik.

Jesus Apellanizen inpresionismo joerako militantzia ondoren iritsi zen (inpresionismo euskalduna edo espainiarra deitzen duguna). Hala ere, Apellanizen obra kritikatu duten adituek eta Apellanizek berak ere, natura erreparatzea benetako estimulu-iturria izan zela aitortu dute, espero zen bezala. Horri zor zaio, hain justu ere, ondoren mugimendu inpresionistak eta horrek eragin zuen guztiak piztu zion interesa.

Jorratu beharreko gaia proposatzeaz gain, naturak balizko interpretazio eta aldaera guztiak ere finkatu zituen, iradokizun kromatikoen errepertorio amaigabearekin. Apellanizek, hala, paisaian, kanpoko errealitatean aurkitu zuen gai maitatuena, eta ez zuen hortik atera behar izan. Urteekin, ogibidea hobetzen zuen heinean, lengoaia garbitu zuen.

Anekdota hutsa ezabatu edo sintetizatzeari ekin zion, pixkanaka, eta oinarrizko ataletan sakondu zuen lengoaia esanguratsu ekonomikoarekin. Eskema jakin bat zentzuz aztertzen zuen, aurretiaz finkatutako jokabide ereduak baliatuz; hortaz, arte ideiekin ere fidela izan zen. Artea bere modura ulertzen zuenez, estilo jakin bat osatu zuen, ibilbide osoa definitua zuena. Halaber, genero bera behin eta berriro errepikatzeak ez zuen nekatzen, eta baliabide teknikoak agortzen; aitzitik, naturaren interpretazioan aurrera egitea ahalbidetzen zuen, aurrekontu estetikoak berrikusiz, zabalduz edo mugatuz.

Urteetan gai eta estilo horri eutsi zion, eta horri zor zaio moda eta arte joera modernoak alde batera utzita jardun izana: margolan batetik hurrengora pintura estiloa birdefinitzeari emana bizi zen. Oso kontzeptu plastiko eta estetiko zehatzak zituen; kanon inpresionistetan ere lengoaia propioa hobetzen saiatu zen, errealitatea ikusteko zuen modu horretan, eta errealitate horren hautematea azkar aldatzen zela uste zuen. Mihisean islatu nahi zuen irudia izaki bizia zela eta inoiz errepikatuko ez diren harreman dinamikoen multzoz osatutako deskribapen transkripzioa sortzen zuela uste zuen.

Horregatik, pintore honen margolanak une batzuen deskribapenak dira, sentipen iheskorrak, aldi batekoak, "inpresio" bat jasotzera bideratutakoak. Hortaz, Apellanizen paisaiek, arabarrak, gipuzkoarrak, bizkaitarrak zein beste edozein izanda, bi ezaugarri nagusi zituzten: alde batetik, ikusleak erraz identifikatzeko moduko geografia zehatza islatzen zuten; beste aldetik, argiaren eta kolorearen aldaeren arabera, erraz itzultzeko lurralde plastikoa bilatzen zuten.

  • ARCEDIANO SALAZAR, Santiago. "Semblanza biográfica y artística de Jesús Apellániz (1897-1969)". Catálogo El impulso creativo. Centenario Jesús Apellániz-Carlos Saénz de Tejada. Gasteiz: Arabao Filatelia-Elkartea-Arabako Foru Aldudia, Florida pasealekuko Kultur-Etxea, 1997ko azaroak 5-14, 5-16 orr.
  • GARCÍA DÍEZ, José Antonio. Jesús Apellániz. Gasteiz: Vital Kutxa, 1994.
  • HAINBAT EGILE. "Jesús Apellániz López". Pintores y Escultores Vascos de ayer, hoy y mañana. II lbk., 15 fasz. Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca, 1973.