Lexique

RODEO

Acción de rodear, biribilketa, inguraldi, inguraketa.

Circuito, contorno, cerco, inguru (c), jira, bira (B, G), itzuli, itzulika (L, BN, S), mangune (G), manguna (AN, L), marra (AN), ingurumen (L, BN), üngürü (BN, S), ingurun, birunda (L), unguru (BN, R), inguru-inguru (BN), itzul-inguru (BN, Añib.), ützül-üngürü (S), inguraldi (La. Lh.), birapen, inguradura (Hb. Lh.); berantegi ethorri naiz, zeren egin behar izan baitut inguru handi bat (Lh.), he llegado tarde pues he tenido que dar un gran rodeo; zertara gure etxearen inguruan itzulika hoiek? (Lh.), ¿por qué esos rodeos alrededor de nuestra casa?; egin ahal dezakegu nahi bezanbat, edo ahal bezanbat enseiu eta itzul-inguru; baina azkenean ere, ezin ihesik daidikegun denborara eta pontura herstu eta bildu beharko dugu (Ax. 1.ª-166-20, Az.), podemos hacer tantos ensayos y rodeos como queramos, pero al fin y al cabo tendremos que llegar a un momento y punto en que la huida nos será imposible; dar un rodeo, inguratu (B, G, AN, L, BN, S), inguru egin (B, Lh.), manguna bat egin (AN, L), marrak egin (AN), ingurakatu (L), ingurikatu, ingurinatu (BN), ingurakatü (S), birakatu (Hb.), itzulikatu (H. Lh.), itzulia egin (Lh.); inguratuz baizen iragan eztai tekeen mendi zorrotza (Lh.), montaña escarpada que sólo se puede pasar dando un rodeo; dando rodeos, bira-biraka (B, G, L), biraka, zearka-mearka, jirabiran (B, G), mangunatuz (AN, L), inguru-minguru (L, BN), birundaka, xirkoz, xirkuz, zei(h)arka, zeharka (L), üngürüka (BN, S), unguruka (BN, R), ingurinaka (BN), üngürü-üngürü, üngüaxka (S), unguruz (R), inguruka (H. Lh.), ingurika (Lh.); gora naiz apal, goa inguruz (R, Az.), subas o bajes ve dando rodeos; inguruka da bila sarraskiaren eske (Lh.), el águila vuela dando rodeos al acecho de algún animal muerto; erlumea ilkhitzen denean birundaka dabila (Duv. Labor. 144-28, Az.), el enjambre cuando sale anda dando rodeos; el que da rodeos, inguratzaile, inguratzale, ingurazale (L), ingurale (H. Lh.), ingurari (Lh.).

Camino más largo o desviación del camino derecho, zearbide (B, G, AN).

Rodeos, ambajes, itzuli (L, BN, S), ingiru-mari, ingurumari (B), ingurumai (G), inguru-mingura (AN), hínki-hanka (L), termaiñüz (S), ingura-mingura, inguru-minguru, itzulimitzuli, itzul-inguru (H. Lh.); alferretan hartzen ditu itzuli horiek oro (Lh.), anda en vano dando tantos rodeos; nondik aitzakiak, inguru-mingurak gutitzea, nastakatzea, ez eta baietz, ez agertu naiez dena den bezela? (Liz. 284-27, Az.), ¿de dónde vienen los pretextos, los rodeos, las atenuaciones, el confundir, el negar y afirmar, no queriendo manifestar las cosas como son?; hinki-hankarik gabe errazu garbiki (Az.), dígalo claramente sin rodeos; inguruz eta termainuz mintzatzen duzu egiaren gordatzeko (Az.), habláis entre ambajes y dando rodeos por ocultar la verdad; ingura-mingura dabiltza, ezen nihork ere aditu dezakezla (Lh.), hablan con rodeos de tal forma que nadie pueda entenderles; enganatzaille batek, zenbat pensu eta itzul-inguruegin behar du bere enganamenduaren baliatzeko (Ax.), un engañador, cuántas cavilaciones y rodeos tiene que realizar para llevar a efecto su engaño; sin rodeos, garbiro (B, BN), lis-lisan (L, BN, S), thipilki (S), itzuli mitzuli gabe (Irig.), argi ta garbi, zabal-zabal; erran zautan lislisan (Lh.), me dijo sin rodeos; thipilki egiak erran (S, Az.), decir las verdades sin rodeos; andar con rodeos, inguruka ibili (G), itzulikatu (L), itzulimitzuli ibilli, xirkoka ibilli, xirkuka ibilli (H. Lh.), ingura katu (Pl. M.); nahi duen bezala itzulikatzen du zahar gaizoa (Lh.), le anda como quiere al pobre viejo con rodeos.

Escape o evasiva, itzulpide (G, AN, L, Añ. Har.), igesbide (B, G), irtenbide (G), itzurpide (Har. S. P.); hala edireiten ditu bada alferrak, atxakiak eta itzulpideak (Ax. 3.ª 30-9, Az.), así halla pues el perezoso excusas, pretextos y rodeos.

Medio o manera de decir o de hacer alguna cosa indirectamente, zearbide (B, G, AN), zehiarbide (L, BN, S), xirko, xirku (L).

Reunión del ganado mayor, biago (B), abaro (G).

Sitio donde se reúne el ganado mayor, abaro (B, G, AN), biagoleku, biagotegi (B), gorko (BN), gorkü (S), gorku (R).

Diccionario Auñamendi