Lexique

PODER

Léx. Facultad de hacer alguna cosa material o inmaterial, ala, almen, mende, esku (B, G, L), aal (AN, B, G, R), ahal (BN, L, S), kemen (B-m, Gc), eskunea (B-ms- otx), eskubide (AN-est-lar, Bc, Gc), ahalgo (AN, Laf. Lh), ahalmen (L, Hirb. Lh), puxantzia (L, BN, S), manu (AN, BN, L, R, S), ahalara (BN, L, S), men (AN, BN, L, R, S), algo (AN, J. Liz), meioria (L, H, Lh), podere (AN, Liz, E. Lap.), botere (AN-Zub), potere, eskumu (S, Lh), gomen (R), seignoria, puissancia, puissanpa, bot(h)ere (Leiz), autoritate (E. Lap), haizugo, gehientasun, handitarzun, -tarzün (H, Lh), indarra (G, Lard.), mene (S. Alth. RIEB. 1911, Lh), bot(h)ere (L, AN, E. Lap.), altasuna, aguintaritza, alordea (Añib), beso (H, Lh), burupe (Hb, Lh), al izatea (Pl. Mug); ahal bezinbatean (E. Lap), en cuanto tenga poder; bere ahalean (E. Lap.), en la medida de sus posibilidades; Jaunak zuen onbidetan eta ez galbidetan eman izan darokun ahalaz (Duv.), respecto del poder que el Señor nos dio para edificación vuestra y no para ruina; ahala eta indarra duzuiño (Ax. 115), mientras tienes poder y fuerza; geure ahal guztiaz (Ax. 321), con todo nuestro poder; eta garazia hura gabe, alfer direla gure ahala, nahia, permatzea eta enseiu guztiak (Ax. 240), y que sin esta gracia son inútiles nuestro poder, querer, intentos y todos los esfuerzos; nere mendean dago (Lh), está bajo mi poder o dominación; oiek eztute algoik Semea Seminariora bialtzeko (AN, Fag), esos no tienen poder para mandar al hijo al seminario; Jesukristo konsidera zazu bere etsaien errabiamenduaren meioriarat eroria (Etx) considere a Jesucristo en el poder de la rabia de los enemigos; beso luzeak dituen gizona (H), un hombre cuya influencia llega a lejos.

Domino, mando, autoridad, imperio, esku, aginte, eskumende (G), aginpide, menpe, mende (B, G), manu (AN, BN, L, R, S), gomen (R-uzt), ahalpeko (Hirib. Lh), Jaun eta Jabe izan (Izt. Cond. p. 304), jaurgo (Leiza); juez oyek Israelen eskualdi andia zuten (Lard. Test. 137-24), estos jueces tenían gran autoridad en Israel; herioaz desegin lezantzat herioaren jaurgoa zuena (Leiz); arren eta bere heriotzeaz xahu zezan heriotzearen botherea zuena (Duv.), para destruir mediante su muerte al que tenía el imperio (el poder) de la muerte; lenago bere Jaun ta Jabe, buru ta nagusi zan tokian (Izt. Cond. p. 304), donde él antes era Rey y Señor (tenía plenos poderes).

Facultad, potencia, capacidad, -bide (c), almen (B, G), -aal (AN, B, G, R), -men (AN, BN, L, R, S), adimen (AN, BN, L, R, S), ikusmen (B, Ur).

Influencia valimiento, indar (c), eskualdi (G), itzal (Bc, Gc, L, R-uzt).

Bajo mi poder, niere eskutan, nere eskumendean (G), nere mende, nere mendepean (B, G).

Ponerse bajo el poder de, meneratu (L).

Poder ejecutivo, almen ebazle, almen eragile (B, G), ebazpide (B-a-bas-elor-o-otx-tx), ebazteko eskua (B- a-bas-elor-o-otx-tx), eragiteko esku (AN-lez, B, G, L, S, Sal).

Poder legislativo, almen legegille, legegiteko, aala (Pl. Mug).

Poder real, errege-almen (B, G).

Poder absoluto, arbitrario, jauntxukeri (Bc), jauntxokeri (Gc), nausikeri (F. Seg.), agindukeri (Pl. Mug).

De poder a poder; con que se da a entender que en una oposición o contienda, cada parte ha empleado todas las fuerzas disponibles para el caso, diandez diande (G, J. M).

Poder, almen. Poder ejecutivo, lege beteerazle (UZEI).

Poder adquisitivo, lormen; eros-ahalmen. Lo que sube puede bajar, igotzen dena jaits daiteke. No puede ser negociado, ez dago negoziatzerik; negoziaezin (UZEI).

Diccionario Auñamendi