Lexique

PATRÓN, NA

Léxico. Santo titular de una iglesia, patroi, patroin (c.. ), saindu-begirale.

Protector celestial escogido por un pueblo, congregación u otra colectividad, patroi, patroin (c..), zaindari (B-M); Iñazio, gure patroi aundia (G), Ignacio, nuestro gran patrón.

Dueño de una casa donde uno se hospeda, ostatuzain (L), ostatuzai (R), ostalari (c..), ostatari (B, G, AN), ostari (H.), ostaler (BN, S); (F) ostalersa (BN, S).

Amo, señor, nagusi, nausi (c..), nagosi (B), nabusi (BN), nausibürü (S), jabe (c..), jaube (B), buruzagi (c..), buruzari (AN, L), buruzai (G), ugazaba (B, G); patrón o dueño de la casa, etxekojaun (G, L, BN, S, R), etxajaun (G), etxagun (B); patrona o dueña de la casa, etxekoandra (B), etxekoandre (G), etxandre (Hb.), etxekoandere (AN, L, BN, S).

El que manda y dirige una pequeña embarcación mercante, maisu (L), untzi-nagusi (L, BN, S), untzi-nausi (Hb.), ontziburu (B-M), kapitain (H.), pillotu (B, G), kapitan pillotu (G); ni naiz kapitan pillotu, neri bear zait obeditu (Canc.), yo soy el patrón, se me tiene que obedecer.

Dechado, modelo, muestra, eredu (B, L), molde (T-L).

Metal que se toma como tipo en un sistema monetario, patroi, patroin; patrón oro, urre patroi.

Planta en que se hace un injerto, txertondo, xertondo. -Dicc. Auñ.
Bayona, Pamplona, San Sebastián, Vitoria y Bilbao tienen respectivamente como patrones a San León, San Fermín, San Sebastián, la Virgen Blanca y Santiago Apóstol. Respecto a los territorios históricos vascos, en 1657 fue proclamado San Francisco de Javier, a la par con San Fermín, patrono de Navarra. San Ignacio fue proclamado en 1620 y 1680 patrono de Vizcaya y Guipúzcoa, y, en 1737, copatrono de Álava, que había consagrado en 1698 a San Prudencio. El territorio vizcaíno recibió asimismo como patrona en 1903 a la Virgen de Begoña. La diócesis de Bilbao creada en 1950 recibió en esa fecha a San Ignacio y en 1989 a San Valentín de Berriochoa. Laburdi, Baja Navarra y Zuberoa no poseen patronos, ni juntas ni por separado.

Idoia ESTORNÉS ZUBIZARRETA