Sindikatuak

STEE-EILAS sindikatua

STEE-EILAS hezkuntza-sindikatuaren sorrera trantsizioaren egoera soziopolitiko eferbeszientean kokatu behar da. Egoera horren ezaugarri nagusia da irakasle-mugimendu bateratua, parte-hartzailea eta asanblearioa sortu dela.

Hura egituratuko duten antolamendu-tresnarik ezari aurre egiteko sortua. Antolakuntza-prozesu hori are beharrezkoagoa da, kontuan hartzen bada Erregimen frankistaren erreforma aurreikus daitekeenaren testuingurua. Erreforma horren ondorioz, ordezkaritza sindikalaren sistema abian jarriko litzateke irakaskuntzan. Arazo horrek azaltzen du oinarritik sortzen ari den dinamika bat, zati bateko lurralde-egiturak eta euskal mailako beste batetik sektorekakoak (Lanbide Heziketa, OHO, LHE eta unibertsitatea) bateratzeko prozesu motel baterako oinarri gisa balio duena, baina estatu mailako antzeko bateratze-prozesuekin estu lotuta.

Serrano Olmedok gogoratzen duenez (2003: 5) Irakaskuntzako Langileen Sindikatuak (STE) abian jartzea hiru elementuk markatzen dute: asanbleismoa, batasuna bilatzea eta irakaskuntza hobetzeko alternatibak prestatzea:

"frankismoaren azken urteetan irakaskuntzan egiten den mugimendu asanbleario indartsutik jaio ginen, bertikalismo ofizialaren eta erakunde korporatiboen aurka jaio ginen; langile-klasearen zati sentitu ginen, eta, beraz, matxinada frankistan sarraskitu zen sindikalismoaren oinordeko eta jarraitzaileak. (...) Irakaskuntza-sektorean, joera bateratu nabarmen batekin jaio eta garatu ginen, beste sindikatu batzuetako irakaskuntza-federazioak osatzea nahiago izan zuten ikaskideen aurrean. Diktadura eta haren eskola STEen sortzaileen ideologiaren zati gisa erabat arbuiatzearen ondorioz, irakaskuntzaren alternatiba bat prestatu zen, eztabaida ugari eta luzeak egin ondoren.

Hain zuzen, 70eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, autoantolakuntza-prozesu horren lehen urratsak ikusi ziren, hezkuntza-arloko hainbat sektoretako profesionalen arteko harremanen hasierarekin; izan ere, profesional horiek 1976ko urtarrilaren amaieran Euskadin eta Galizian irakaskuntza-greba bat egiteko deialdia egin zuten, eta laster gehitu zitzaizkion Estatuko gainerako erkidegoak, eta otsailaren amaiera arte iraungo du. Mobilizazio horrek hezkuntza-esparruan lan-erantzunaren gaitasuna islatzen du, eta, era berean, une horretara arte oso gutxi egituratutako koordinakundeen arteko bateratze-prozesurako pizgarri gisa ere balio du. Prozesu hori Estatuan Irakaskuntzarako Koordinatzaile bat abian jartzearekin gauzatzen da. Koordinakunde horrek greba ugari deituko ditu Hezkuntza eta Zientzia Ministerioa hezkuntza-sistemari buruzko negoziaziora behartzeko, eta 1976ko azaroan 100.000 langile inguru mobilizatu ziren (Jimenez & Marrero, 2003).

Prozesu horretan guztian, maisu-maistren koordinatzaileek pixkanaka beren estrategia zehazten dute beren egitura egonkortzeko. Hala, laster utzi zen Lanbide Elkargoen formularen bidez antolatzeko apustua, eta, beraz, ikastetxeetako behin-behineko ordezkariak aukeratzea batzarretan oinarritutako egiturarekin bat dator. Egitura horrek zehazten du irakaskuntzako hainbat sektoretan eratutako oinarrizko beste egitura batzuekin estuki lotutako sindikatu baten lehen enbrioia (ordezkariak, loturak). ikastetxekoak, BBBko eta unibertsitateko NGPen koordinatzaileak...). Testuinguru horretan, koordinatzaileen sindikatu-eredua UGTren proposamen pluralistaren (batzarretatik haratago erabakiak hartzeko gaitasuna duten tresnekin erakunde egonkorrak sortzea ardatz duena) eta CCOOren proposamen dualistaren (alderdi baten mugimendu/antolaketa gisa egituratzearen eta beste baten ekintza bateratu/pluralaren logikaren arteko oreka-saiakeran oinarritua) alternatiba gisa definitzen hasi da. Azkenik, Koordinakundeen Sektorearteko Batzarrak, 1977ko urrian egin zenak, talde horien ezaugarri komunak definitzen ditu, klase-sindikatuak, unitarioak, independenteak, soziopolitikoak, asanblearioak, errebindikatzaileak eta autonomoak diren aldetik. Hala, ezartzen da STEen estatu-unitatea "probintziako, eskualdeko edo nazionalitateko sindikatuen autonomiatik" abiatuta osatu beharko litzatekeela.

Printzipio horiek Euskadiko eta Nafarroako erakunde sektorial probintzialen egituratze-prozesuan islatzen dira. Horrela, "Bizkaiko Irakaskuntzako Langileen Sindikatuaren Estatutuek - irakaskuntza pribatuaren sektoreak" (STE, a) bere izaera demokratikoa, langileena, baterakoia definitzen dute jadanik (horri esker, sindikatuak "langile guztiei irekitzen die bere iritzi politiko, erlijioso, sindikal edo filosofikoak alde batera utzita", Estatuarekiko, alderdi politikoekiko eta patronalarekiko independentea den "gainerako langileekin". Helburu hauek ditu, besteak beste: irakaskuntzako langileen eskubideak defendatzea, langileek irakaskuntzan parte hartzea "Euskadiko hezkuntza-politika egiten eta aplikatzen parte hartzen duten gainerako gizarte-sektoreekin batera", "doako, nahitaezko eta demokratiko, zientifiko eta kalitateko irakaskuntza lortzea herritar guztientzat, eta Estatuak finantzatua".

Era berean, hasiera-hasieratik STEEren idazkietan euskal esparru diferentzialean sakontzeko apustua agertzen da. Borondate hori, hasiera batean estatutu-prozesuari laguntzen zaion arren, 90eko hamarkadaren hasieran subiranotasunaren aldeko apustu irmo bihurtuko da, nahiz eta profil espezifiko bat izan, ELAk eta LABek osatutako euskal sindikatuen gehiengoari ñabardura batzuk eransten dizkiona. Alde horretatik, azpimarratu behar da STEEren sorreran eratzen duen militantziak bere gain hartzen dituela zenbait euskal sektore politikoren postulatuak, zeinek klasearen osagaiari lehentasuna emango baitiote naziokoaren gainetik. Hori, praktikan, Euskadirako eta Nafarroarako berariazko antolaketa-egituran zehazten da, baina Estatuko beste erakunde ezkertiar eta internazionalista batzuekin estu lotuta. Ikuspegi horren arabera, STEE-EILAS, hasieran, tarteko egoeran dago ELAk eta LABek euskal esparru sindikala bakarrik hartzen duten beste erakundeekiko, alde batetik; eta UGTk eta CCOOek, besteak beste, Estatuko estrategia lehenesten duten erakundeekiko, bestetik.

Hala, aipatu berri den testuan, STE Bizkaia Bizkaiko atal "pribatuak" bere helburuen artean "euskal hizkuntza eta kultura sustatzearen aldeko apustua dagoela eta hori garatzen laguntzen duela" onartzen du. Era berean, estatutu hauek euskal eskalako ondorengo egituratze-estrategia aurrera eramaten dute, baina baita Estatuko beste STE batzuekin duen lotura ere, helburutzat sektore guztietako langile guztien batasuna lortzea jartzen baitute, Estatuko beste STE batzuen eraketan aurrera egiteko.

"Euskal Herriko (Araba, Gipuzkoa, Nafarroa eta Bizkaia) irakaskuntzako langileen sindikatuen sindikatu edo federazio edo konfederazio bat, Estatuko gainerako langileekin elkartasuna eta batasuna sustatuz".

Printzipio horiei dagokienez, 1977ko lehen hilabeteetan, pixkanaka legeztatzen joan ziren EAEko lau probintzietako sektoreetako STEak, harik eta 1977aren amaieran Behin-behineko Koordinatzaile Nazionala eta Euskadiko Irakaskuntzako Langileen Sindikatuen Konfederazioko behin-behineko Idazkaritza Nazionala eratu ziren arte. Horien artean, Fundazio Kongresu bat (STE) antolatzea nabarmendu zen. Une horretarako, egoera sindikalari buruzko balantzean alde handia dago, baina, oro har, STEEn bilduko liratekeen lurralde-egiturak nabarmen ezarri dira. Hala, bada, EGBren kasuan (Araban 900 maisuko 379 aurreafiliatu, Nafarroan 800, Gipuzkoan 190 eta Bizkaian 400) garrantzitsu diren aurretiazko afiliazio-datuak jaso dira. Balantze horretan, halaber, nabarmentzekoa da Nafarroan zenbait sentsibilitate daudela etorkizuneko euskal egituraketari dagokionez. Hala ere, adierazten dutenez, Euskadiko gainerako erakundeekin koordinatzearen aldeko apustua egiten dutenen jarreren garaipenarekin amaitzen da Probintziako Kongresua. Azkenik, 1977ko abenduaren amaieran, Kongresu Konfederala egin zen, STEE-EILASi sorrera-gutuna emanez.

Idazkaritzaren txostenak II. Biltzarraren sarreran jasotzen duenez,

"I. Kongresu Konfederala STEEren biltzar konstituziogilea izan zen; bertan, ideia sektorialista eta probintzialisten aurkako borroka-bidean aurrera egitea lortu genuen, eta lehen urratsa eman genuen Sindikatu Nazional bihurtzeko (...). Lehenengo Biltzarrean, alternatiba sindikal bateratu demokratiko, asanbleario gisa agertu ginen, Euskadiko Irakaskuntzako langileentzat klase-aukera gisa"

(STEE-EILAS, 1979).

Hala ere, bilera horretako aktetan barne-tentsioak ere ageri dira, estatu-egituretan parte hartzeagatik. Tentsio horiek oreka-joko bat egitera behartzen dute, eta hori estatutuetan islatzen da. Hala, alde batetik, 3. artikuluak lurralde-eremu gisa definitzen ditu Araba, Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroa; 7.d artikuluak "sindikatu nazionala" adierazten du, eta, beraz,

"gure nazionalitateko baldintzetatik abiatuta" STEE-EILAS "Euskadiko eskubide nazionalak onartzeko eta autogobernurako borrokatzen da. Bere ustez, borroka hori langileen aldarrikapen ekonomiko eta sozialekin lotuta dago".

Esplizituago, "Alternatiba sindikala" txostenean azpimarratzen da Euskadiko eskubide nazional eta demokratikoak onartzearen aldeko apustuan, euskararen hizkuntza-normalizazioko lanaz gain, "benetako autonomia, benetako botereekin eta Nafarroa barne hartuta" dagoela, eta "Euskadirentzat autogobernurako eskubidea aitortzea" eskatzen dutela. Nolanahi ere, STEEk "Estatu osoko nazionalitate, herrialde eta eskualdeetako herriekiko batasun- eta elkartasun-loturak estutzearen" alde egiten duen neurrian, ulertzekoa da bere estatutuetako 6. artikuluak zehaztea sindikatu hori "Estatu mailan izaera bereko erakundeekin konfederatuta egongo dela".

Kongresu horrek, helburuak, antolatzeko moduak eta sorrerako printzipioak zehazteaz gain, STEEk argi eta garbi azaltzeko balio du Euskal Eskola Publikoaren hezkuntza-autonomian oinarritutako irakaskuntza-eredu batekiko duen konpromisoa: "Hegoaldeko (...) Euskadiko errealitate soziokulturalari eta politikoari erantzun behar dio, eta, era berean, langileek eta euskal herriak kudeatu behar dute". Zehatzago esanda, hezkuntzaren kudeaketa demokratikoaren aldeko apustua Euskadiko Eskola Kontseilua sortzeko proposamenean oinarritzen da. Kontseilu horrek "irakaskuntzarekin zerikusia duen guztia zuzendu behar du" eta "irakaskuntzarekin zerikusia duten sektoreek irakaskuntzan parte hartzeko eta kontrolatzeko organoa" izan behar du. STEE-EILASek probintzia-, eskualde-, udalerri- edo auzo-mailetara zabaltzen duen kudeaketa parte-hartzailearen proposamena, "auzorako beharrezkoak diren eskola-zerbitzuak behar bezain ugariak badira".

Sortu eta 30 urtera, STEEren printzipio ideologikoen artean sindikatu nazionala da. Hala ere, gaur egun, karakterizazio hori "Euskal Herriaren subiranotasuna" lortzean gauzatu da. Jarrera subiranista garbi horrekin batera, Estatuko gainerako STEetatik distantzia pixka bat hartzen da. Hori dela eta, gaur egun STEEez da STEEen Estatuko federazioaren parte, nahiz eta lotura estua duen, bere autonomiatik, Harreman Gutuna deritzonaren bidez, Kataluniako Irakaskuntzako Sindikatua eta STUCS Konfederala lotzen baititu.

Karakterizazio berri horren abiapuntua ESK, ELA eta LABekin lankidetzan aritzeko estrategia da, 1996tik aurrera sindikatuak bere gain hartzen duena. Era berean, STEEgatazka politikoa konpontzeko beste ekimen batzuetan ere parte hartu du, hala nola, Lizarra-Garazi Akordioa eta Eztabaidaguneak bultzatutako Oinarrizko Akordio Demokratikoa. Horri dagokionez, STEEren ustez, "Euskal Herriari dagokio esparru juridiko-politikoa aukeratzeko eskubidea, herri edo nazio gisa". Edozein kasutan, STEEren aburuz, eskubide horren oinarria ez dago hainbeste historia-, kultura- edo hizkuntza-kontuetan, baizik eta euskal herritarren borondate demokratiko hutsean. STEE-EILASek autodeterminazio-eskubidea bere subiranotasun-estrategia zehazteko modu gisa onartzearen aldeko apustua egin du, nahiz eta euskal aniztasuna errespetatu, zeren eta, ezker abertzale ofizialak aldeztutako ereduaren aurrean, "ezin baitira alde batera utzi gure herriko egoera desberdinak", uste baitute "ezin dela eskubide demokratikoetan sakondu, baldin eta, aldi berean, pertsona gehienen nahiak errespetatzen ez badira". Aldi berean, sindikatu honek apustu egiten du eskubide kolektiboak ez ezik banakako eskubideak ere aintzatestearen alde, eta hori ETAren indarkeriaren gaitzespen garbian azaltzen da.

Era berean, STEEk argi eta garbi azaldu du estrategia neoliberalak erabat baztertzen dituela, LAB eta ELAren postulatuekin bat etorriz. Ulertzekoa da, beraz, STEE-EILAS bat etortzea erakunde horiekin, gehiengo sindikalaren azken grebetan zehaztutako ekintza-unitatean. Gainera, sindikatu hau hainbat gizarte-dinamikatan parte hartzen ari da, nazioarteko mugimenduetan eta gizarte-bazterketaren aurkako borrokan parte hartuz.

Gaur egun, STEErentzat lehentasunezkoa da hezkuntza-sistema publiko propioaren aldeko borroka, aniztasuna, berdintasuna, konpentsazioa, elkartasuna eta hezkidetza sustatzean oinarritua, hezkuntza "gizartearen zerbitzura" egoteko oinarri gisa. Zehatzago esanda, gizartearen euskalduntzearen alde egiten du; euskal gizartearen itxaropen eta premietara egokitutako curriculum propioa lortzearen alde; hezkuntza-sistema eta haren ikastetxeak sare-sistema baten bidez antolatzearen alde; hezkuntza-sistema osoaren kohesioaren alde; hezkuntza-sistema osoaren kohesioaren alde, autonomia duten ikastetxeak egituratzeko logika bat oinarri hartuta; eta inplikatutako eskakizunak eta gizarte-eskalak zehazteko, kohesio-eskalen alde;

5.000 afiliatu ditu STEEk, eta Kongresuak (organo erabakitzaile gorena) zehaztutako erakunde baten bidez egituratzen da. 2009an egindako IX. biltzarrean, Arabako, Gipuzkoako, Bizkaiko eta Nafarroako 142 ordezkarik hartu zuten parte, hainbat sektoretako sistema proportzional baten bidez aukeratuak: irakaskuntza publikoa (87 ordezkari), pribatua (10), lan-arlokoa (6), Haur Hezkuntza (6), unibertsitateko AZPak (6) eta unibertsitateko irakasleak (7). Horiei Idazkaritza Nazionaleko 20 kideak gehitu zaizkie. Kontseilu Nazionalaren ardura da Kongresuak definitutako jarduera-ildoak zehaztea eta Idazkaritza Nazionalaren eta Batzorde Iraunkor Nazionalaren jarduera gainbegiratzea. 72 ordezkarik osatzen dute, 4 lurraldeetako ordezkariek (11 Araban, 38 Bizkaian, 15 Gipuzkoan eta 8 Nafarroan). Hiru hilean behin biltzen da. Idazkaritza Nazionala sektore guztien zuzendaritza, kudeaketa eta koordinazio organoa da. Kongresuaren eta Kontseilu Nazionalaren orientazio soziopolitikoak eta sindikalak abian jartzeaz arduratzen da. 21 kidek osatzen dute, horietatik 13 Kongresuan hautatuak, bat Emakumearen Idazkaritzaren izenean eta 7 kideak Batzorde Iraunkor Nazionalean. Azken hori arduratzen da estrategia sindikalaren, sindikatuaren ordezkaritza publikoaren eta beste erakunde batzuekiko harremanaren eguneroko kudeaketaz. Haien osaerak lurralde bakoitzeko ordezkariren bat egotea bermatu behar du, eta gutxienez hiru kidek emakumeak izan behar dute. Gainera, STEEidazkaritza bat du irakaskuntza publikoko, pribatuko, laneko, haurrentzako eta administrazioko eta zerbitzuetako sektore bakoitzerako.

Berriki, STEEren eta EILASen artean bigarren indarra sortu da irakaskuntzaren arloan, eta horrek erakusten du joera hori %16 hazi dela 2006-2009 aldian. Hala, 2011ko otsaileko hauteskunde sindikaletan, STEEek eman du boto gehien unibertsitatez kanpoko irakasleen eremuan, eta 30 ordezkari (aurreko hauteskundeetan baino 5 gehiago) gainditu ditu gainerako zentraletan (LAB, 4 ordezkari gehiago, 24 guztira; CCOO, 9tik behera, 22 ordezkari; ELA, ordezkari bat igo da, eta UGTk, berriz, 4 ordezkari. Era berean, STEEren eta EILASen artean 700 boto-emaile gehiago izan dira 2007an baino, nahiz eta parte-hartzea nabarmen jaitsi den. Era berean, hirugarren postuari eusten dio irakasle eta hezkuntzako lan-kontratuko langileen artean, eta 2007an baino ordezkari gehiago ditu (STEE-EILAS 10 ordezkari, LAB 18, ELA 13 eta CCOO 6). Unibertsitatean, STEEak dira bigarren indarra, eta, LABekin batera, botoetan gora egin duten sindikatu bakarrak (STEE-EILAS 19 ordezkari (-1), LAB 23 (+6), CCOO 16 (-4), ELA 13 (-1), UGT 13 (=), CSIF 2 (=).

Sindikatu honen iritziz, emaitza hauek

"Hezkuntza Sailak aukeratu duen inposaketaren bideari emandako erantzuna dira: murrizketak, CCOO eta UGTk bakarrik sinatutako akordio kaltegarria, hitzarmenik gabeko lan-kontratuko langileen taldea, adostasunik gabeko aldebakarreko hezkuntza-politika (marko hirueleduna, "bakerako" hezkuntza, euskara, etab. )".

Haren ikuspegitik, finantza-krisia aitzakia gisa erabiltzen ari da sektoreak erreakzionatzen jakin duen irakaskuntza-eredu publikoak eraisteko:

"Hauteskunde-emaitza horiek argi uzten dute irakaskuntzako langileen nazka eta protesta; Hezkuntza Sailari eta zenbait aukera sindikali gogoeta eginarazi behar liekete. STEE-EILAS berriro ere indartuta atera da hauteskundeetatik; orain arte bezala, irakaskuntza eta hezkuntza publikoa eta bertan lan egiten dugunon lan-baldintzak defendatzen jarraituko dugu".