Donostiako Udal Aurrezki Kutxaren Gizarte Ekintza, 1960an Gipuzkoan sortu zen Asociación Guipuzcoana pro Subnormalesekin lankidetzan, adimen urriko pertsonak gizarteratzeko, haiei arreta emateko, hezteko eta irakasteko, eta arazo horrekiko kontzientzia publikoa pizteko.
Lehen Zentroa Ategorrietako Villa Careagan sortu zen, bertan hasi zen Kutxarekin lankidetza, eta 1962an Gizarte Ekintza propio gisa hartu zuen. Horretarako, San Miguel Patronatua sortu zen, haur adimen urriko pertsonak zaindu, hezi eta irakasteko. Arreta-eremu handia mugatu egin behar izan zen, eta San Miguel Patronatuak bere gain hartu zuen 0,30 eta 0,65 arteko adimen-koefizienteko erdi mailakoak artatzeko ardura, eta 5 urtetik 21 urte bitartekoak. San Miguel Patronatua ez zen konformatu adimen urriko haurrentzako eskola izatearekin; aitzitik, jarduera handi baten erdigunea izan zen. Ekintza osagarri eta askotarikoetan garatu zen, hala nola, diagnostiko- eta orientazio-zerbitzuan, eta haurraren garapena jarraitzeko aukera ematen duen fitxategi estatistiko soziala sortu zuen. Hori osatzeko, asistentzia ebolutiboa ematen da, bai zentroetan bertan, bai anbulatorioan. Haurrak berriz heztea, pentsio erdian edo, kasu batzuetan, ondoz ondoko hiru mailatan: a) eskolaurrea, b) eskola, c) lanbide heziketa. Patronatuak hasiera-hasieratik aurre egin behar izan zion haur horiei arreta emateko programarik ezari, eta erabakitasunez eta gaitasunez ekin zion jarduera guztia hezkuntza-maila guztietan programatzeko lan itzelari, funtzio bererako beste ikastetxe askok erabili dituzten programak sortuz. Nabarmentzekoa da Patronatuak onartu eta berea egin duen beste funtsezko ideia bat, Probintzia osoan garatzeko gakoa dena. Ukiezin gisa onartu zen adimen urriko haurrari ezin zitzaiola bere familiarekiko tratua kendu, eta, horregatik, erabat baztertu zen zaintzen zituzten barnetegietan kontzentratzeko irtenbide posiblea, baina familia-loturak hautsita. Printzipio hori onartzearen ondorioz, Patronatuak Probintziako eskualde bakoitzean ikastetxeak sortzeari ekin zion. Horrela, eskola-garraio erraz batekin, haurrak egunero jar zitezkeen ikastetxean goizean, eta arratsaldean itzuli ziren etxera, eskolan bertan bazkaldu ondoren. Gune bakoitzean ikastetxe berriak irekitzeko, gurasoek aldez aurretik konpromisoa hartu behar izan zuten, edozein bitarteko erabiliz, eskolaren instalazio eta funtzionamendurako lokal bat jartzeko.
Probintzia bete arteko garapen-prozesua oso azkarra izan zen. 1963ko otsailean, Eibarko eskola sortu zen, 5 eskola-unitate eta 50 plazarekin. 1964ko apirilean, Bergarako eskola, 1968tik aurrera eraikin berri batean dagoena, 6 eskola-unitate eta 60 plazarekin. 1964ko apirilean bertan, Irungo eskolak 5 eskola unitate eta 45 plaza ditu. 1965eko martxoan, Ordiziako eskolak 3 eskola-unitate eta 25 plaza zituen, eta gaur egun Ordiziako Gurasoen Elkarteak eraikitako eskola-eraikin berri eta moderno batek ordezkatzen du. 1967ko abenduan, Errenteriako eskolak 6 eskola unitate eta 60 plaza zituen. 1968ko urrian, Legazpiko eskola: 3 eskola unitate eta 30 plaza. 1968ko urrian, Azpeitiko eskola, 1972ko urritik aurrera Kutxaren eta Urolako Kultur Mankomunitatearen artean eraikitako eraikin berri batean dagoena, 5 eskola-unitate eta 50 plazarekin. 1969ko irailean inauguratu zen Donostiako Miramon Zentroa. Bien bitartean, Hiriburuaren beharrak Villa Careagako eskolak bete zituen, non aurrefabrikatutako pabiloi batekin osatu baitziren instalazioak. 1971ko martxoan, Tolosako eskolak 5 eskola unitate eta 50 plaza zituen. Azkenean, 1976ko otsailean, Zarauzko zentroa inauguratu zen, 7 eskola-unitate eta 70 plazarekin. Esan behar da puntu bakoitzean ez zela haurrekiko arreta sortzen ikastetxea inauguratzean, baizik eta, lehenago, gainerako ikastetxeetako baten bidez ematen zela arreta. Patronatuak, gainera, Miramonen kokatu zuen, ikastetxe gisa 24 eskola-unitate eta 240 plaza dituela, barnetegi bat eta Zuzendaritza Pabiloia, non Patronatuaren zerbitzu komun guztiak dauden eta lan egiten duten, eta Probintzia osoko adimen urrikoen eskoletarako jarduera-programak sortu zituzten, egunero eguneratuz eta aplikatuz. Esan beharra dago, halaber, Miramon Zentroa eraikitzeko, Kutxak ez zuela zalantzarik izan bere Miramongo finkatik 54.000 m²-ko lursaila bereizteko . Finka hori Donostiako hiri-erreserba garrantzitsu gisa erosi zen, eta lursaila finkaren alderik nobleenean eta orientazio ederrenean kokatua zen.
Patronatuaren garrantzia adierazteko, 540 haur hartu zituela eta 740 umerentzako lekua zuela jo behar da. Plantillako 108 langilek eta 39 maistra nazionalek jardun zuten lanean. Eta Kutxak 1977an 52.099.000 pezetako ekarpena egin zuela Patronatuaren ekonomia garestia orekatzeko. eta 68.297.000 pta. 1978an. 1982-1983 eta 1983-1984 ikasturtetik aurrera hezkuntza-lana Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak hartu zuen bere gain, eta Patronatua desagertu egin zen.
---
Jatorrizko testua: Bernardo Anaut
Itzulpena: ELIA itzultzaile automatikoa
Itzulpenaren berrikusketa: Agustín Arostegi