Perkain. Pilotari ospetsua, bere balentriak herriko ahozko literaturan bildu zituena. Alduden (Nafarroa Beherea) jaio zen 1760 eta 1770 artean, Zamuke auzoko "Perkainea" etxean. Pilotari miresgarria izan zen, baxua eta lodia, batzuen ustez, altua eta indartsua, beste batzuen ustez. Plazara begira jartzeko sen harrigarria zuen, pilota nondik nora zihoan aurrikusten zuen, eta bazekien, joko harrigarri baten erdian, hura itzultzeko lekurik aproposena zein zen asmatzen. Luhuso, Tolosa, Donapaleu eta Oiartzungoak aipatzen dira alderdi famatu gisa. Luhuson Perkain eta Azanza aurrez aurre topatu zituzten. Apustu handiak egin ziren, garai hartako 300 eta 1.000 libera bitartekoak, 1793 inguruan. Tolosako partida 1794an izan zen. Abesti herrikoiak partida hau aipatzen du: "una era Perkain zaharra, bertzea Haroztegi". Bata Perkain zaharra zen, bestea, Haroztegui. Donapaleuko partiduak "Perkainen kantua" kantu ezaguna ekarri zuen. Oiartzungo partida 1796an jokatu zen. D Diputatu Nagusiaren ofizioagatik alderdia kentzeko saiakera bat egon zen. Miguel Juan de Barcaiztegui. Alkatea plazan agertu zenean jendez gainezka zegoen. Herriko alkateari baimena eskatu zitzaion Perkain eta Simon "Aranazko estudiantearen" eta Sarako baten arteko partidua hasteko. Alkateak barkamena eskatzeko modua aurkitu zuen Diputazioaren aurrean, eta partida izan zen. Ondorioz, bi agintarien arteko gutunak eta ofizioak aipatu eta gurutzatu ziren, baina ez zen ezer gogoangarririk gertatu. Perkain kondairara pasa zen, gure mendearen lehen erdian oraindik gogoratzen zitzaion punturaino. Frantziako Iraultza zela eta Perkain Bidasoaren ezkerraldean zegoen errefuxiatuta, Elizondotik gertu, Kurutchetek Aldudeetan pilota partida bat iragartzen zuela belarrietara iritsi zitzaionean. Ez motz eta ez nagi, muga zeharkatzeko arriskua du eta bere burua frontoian aurkezten du, bere bizitzako partidarik zirraragarrienetako bat jokatzen du, garaile, eta berriz ere muga pasatzen du garrotez armatutako sei mila ikuslek babestuta.
Antonio BENGOETXEA
Antonio BENGOETXEA