Lexikoa

HALCÓN

Ave rapaz diurna, de pico y uñas curvos y fuertes, que se empleaba antiguamente en la caza de cetrería, aztore (Ax.), mirotz (L), zakalatz (BN), zapalatz xuri (T-L), kabre (AN), alkoi (Land., Hirb.), falkoin (L, G. H.), falkü (S, Fx.); (en general, según Lh.), belatx (L, BN), belatz (S); halcón pequeño, baharí, belatzinga (L, G. H.), aritz-xori (Lh.); circaeto, ave rapaz falcónida, parecida al águila (llamado vulg. en fr. 'jean-leblanc'), arrano-nabar (G. H., H.); gerifalte, especie de halcón grande, arranourdin (H., Hb.); h. viajero, mirotz (L, G. H.); aztorea eskuan dadukazunean, higitzen da, iharrosten da, hegaldatzera aphoderatzen eta oldartzen da (Ax.), el halcón, cuando le tenéis en la mano, se mueve, se agita, se lanza a volar; alkoi au ezerk ere ez du beldurtzen; batetik usoaren egalera, ega geldian arranoxka bezela osterean egaka ibilli oi da (K. S.), a este halcón nada le amedrenta; en ocasiones, siguiendo el vuelo de la paloma, anda volando por detrás en vuelo lento como el aguilucho.

Abejero. Variedad del halcón, alkoi erlejale (K. S.); mota guzietako mamurru zalea da, baña bereziki erlabioena; jan baño len, aueri eztenak kentzen dizkiote (K. S.), es aficionado a toda clase de insectos, pero especialmente a las avispas; antes de comerlas, les arranca los aguijones.

Lanero. Alfaneque, variedad de halcón, originario de África, de color blanquecino con pintas pardas, mirumotz (L, BN), miruxka (L, G. H.), zapelari (Land.), kapelari (L, G. H.), txorizale (G, AN, R), xorizale (L).

Marino. Ave de rapiña más fácil de amansarse que las otras, ondar-xori (H.); h. islandés, itsasmirotz (L, G. H.).

Palumbario. Zool. Azor, uso jarrai (L, Hb.), aztore, haztore, aiztore (L, BN, S), miruxka (H.).

Roqués. Variedad del halcón común, de color enteramente negro, atxarrano .

Diccionario Auñamendi.
En 1383 el de Castilla regaló a D. Carlos II de Navarra dos halcones, y D. Carlos dio 50 florines a los dos hombres que los condujeron. El rey D. Carlos III enviaba a buscar halcones, a toda costa, a Barcelona, Landas de Burdeos y otras partesRef. Yanguas y Miranda.