Teologian eta Zuzenbidean doktorea eta kalonjea Leonen jaio zen 1780an. Salamancako Unibertsitatean eta Plasencian eman zituen eskolak. Errota eklesiastikoaren auditore izendatua, Fernando VII.aren Kontseiluko kide izatera pasa zen, Calomarderen enkargua jasoz, Simancasen euskal probintziei buruz zegoen dokumentazio guztia aztertzeko, transkribatzeko eta inprentara emateko, estatu-idazkaritzen eta Gorteko beste bulego batzuen dokumentazioez gain. Jakina, dossierra foruen aurkako ofentsibaren euskarri dokumentala izan zen, Karlos IV.arekin hasi eta lehen gobernu absolutistan garatua, errege honen bigarren aldi absolutuan amaitu zena. Horrela, konpilaziotik desagertzen dira probintzien foraltasunaren alde erabil zitezkeen pieza guztiak -1644ko otsailaren 2ko RC, adibidez-, hitz batzuen ordez beste batzuk erabiltzen dira -bularren auziak, adibidez-, eta ez da dokumentazioak legez izan duen ibilbideari buruzko informaziorik ematen, euskal gobernu-organoek onartu zuten ala ez esanez. Euskal Probintziei buruzko zedulen, kartaspatenteen, horniduren, errege-aginduen eta beste dokumentu batzuen bilduma... izeneko obra bi liburukik osatzen dute, Bizkaiari, Gipuzkoari, Arabari eta iparraldeko beste eskualde batzuei eskainitakoak. 1829an hasi zen argitaratzen, Jaurerriaren eta Gaztelako Kontseiluaren arteko eztabaida gorenean, eta 1830ean amaitu zen. Horren eragina babesteko, zentsurak Arangurenen eta Sobradoren Defentsa Frogaren bigarren liburukia inprimatzea eragotzi zuen, eta P.-ren Defentsa historiko legegile eta ekonomikoa... Novia de Salcedo, 1851ra arte argitaratu ezin izan zena. Truebak Gonzalezi buruzko testigantza pertsonal argigarria ematen digu (Defensa de un muerto..., 1865, 12. orrialdea): "Oraindik bizi da, dio berak, Leongo probintzian, Madrilen 1858 inguruan Bizkaiko gauzez mintzo zitzaidan zaldun bat, honela esan zidana: Nik pertsonalki ezagutu nuen D kalonjea. Tomás González, Calomardek "Euskal Probintziei buruzko dokumentu-bilduma" hipokresiaz deitu zitzaiona biltzeko eta argitaratzeko mandatua eman ziona, eta hipokritaz diot, bilduma dokumentu ofizial guztiak ulertzen zituelako itxurak eginez, Euskal Probintzien aldeko guztiak baztertu zirelako hartatik, eta aurkakoak edo axolagabeak bakarrik sartu zirelako. Gonzalez kalonjea gizon bikaina zen, eta Llorente lankidearen batere antzik ez zuen, haren irakaspen handian izan ezik. Behin baino gehiagotan hitz egin nuen berarekin Euskal Probintzien arazoaz, eta konbentzitu nintzen ez zenuela borondate txarrik. Calomarde tematu egin zen egin zuen bilduma egin behar zuela, eta izaera ahul eta onbera zuen gizona zenez, ez zuen aski kemenik izan enkarguari uko egiteko. Eman zitzaizkion instrukzio erreserbatuetan, ministroari bidalitako agirietan salbuetsitako probintzien aurkako hitzak eta klausulak aipatzeko agindu zitzaion. Honela, hitz eta aldi asko azpimarratuz, eta Madrilen inpresioa egitean, azpimarratutako asko alde batera utziz, hitz eman zitzaion, inpresioan agertzen den bezala, biltzaileak, bere kargu nabaria historiaren eta administrazio onaren intereserako dokumentuak jasotzera mugatzen zelarik, bilketaren zeharkako helburua aurkitzen zuen ofizialtasuna erabili zuela". Palentziak, halaber, XVI. mendeko Gaztelako Koroaren biztanleriari buruzko balio estatistiko handiko argitalpen bat egin zuen -Tomas Gonzalezen Errolda-, Madrilen ere 1829an argitaratua. Madrilen hil zen 1833ko martxoaren 16an. Transkripzio-akatsei buruz, nahita edo nahi gabe egindakoei buruz, honako hauek kontsultatzea komeni da: Manrique eta Marichalar, C.: Legeriaren historia. Foruak: Madril, 1868, 586-603. orrialdeak; Manrique: Hiru foru zuzenketa, Madril, 1867, 45-59 orrialdeak. Bere lanaren asmoaz Carmelo de Echegarayk: Euskal historiari buruz artxibo publikoetan dauden dokumentuei buruzko txostena, SEV, Donostia, 1919, orriak 5-6.Ainhoa AROZAMENA
AYALA
AYALA