Auñamendi Eusko EntziklopediaBernardo Estornés Lasa Funtsa

Oso ezaguna begitantzen jat, Bizkaia aldean behintzat, eta hemendik kanpo be bai "Aitte San Migel Ijorretako", "Garaiko plazan otia loran", "Aitte Periko seme Juaniko zer dogu afaritteko?" dantza koplok ahoz aho erabili izan direla bai dantzan egiteko edo polifonia koruetan baina dantza melodia mantenduz. Aitaturiko horrein antzera "Zotzak eta paluek estudiantien kontuek" edo "Txotxangillo Kaminerok eztauko dirurik".

Tanbolitteruak ensaiu guztietara etorterik ez eukan alde batetik baina bai mutilak ala neskak trebatu beharra eukon dantzan. Plazaratzeko dagoen gazteak behin eta barriro ekingo deutso puntapijua ostikada antzean, hau da tempo bitan aintzen, geroago gorago. Burutik gora, oina buruaren atzekaldera jasoten ahaleginduko, abarketa puntiagaz bere buruko txapela jaurtiten saiatuko da. Ahalik eta lekurik txikienean Banangoa egitea gura izango dau, txapelaren gainean edo kuartien gainean, edo zergatik ez! buelta bakarraren ordez bueltabikoitza egitea gura izango dau dantzaren erritmoa galdu barik.

Abileziak eskuratu egiten dira. Eguneroko izerdiaren emoitza, egun askotako ordu mordoaren emoitza izango da plazan ikusiko doguna. Jakina, dantzariak plazan tanbolitterua izango dau lagun baina eta bien bitartean? Ba, ha hor ba! Hemen sortzen, hemen sartzen dira koplak. Beharbada bateon batek abestuz lagunduko deutso, etxekoren batek edo auzokoren batek, edo bestela norberak bere kautan ekingo deutso. Doinu hutsa izan beharrean letragaz batuago sentiduko da gure jantzaria. Letraren zein zatitan gurutzetxoak egin, puntapijue bota, grabilletie eragin, jagije, bueltie... kopla izango dau lagun.

Nik neuk, eta nire anaiak eta arrebak be bai, baserriko eskaratzean gure aitak kortako beharrak amaitzen zituenean afal aurretxoan edo bestela ostean errosarioa errezau aurretik, aitak hartzen gintuezan belaun buruan eta larai laralarai lai larai aitte san migel... edo txotxangillo kamiñerok... kantatuz erritmoan sartzen ginen. Kantuan amak zein attitte amamak be ekiten eutsoen. Hor ikasi genduen dantzan eta kantuan, laratz baltzaren inguruan. Ume nintzela lotu neban sutondoko kopla eta herriko jaietan plazako txistu tanboliña. San Migeletan tanbolitterua bazkal ostean etorri be hor etorriko zan baserriz baserri albogerie batzen, pattar kopatxu bat eta lau txakur edo..., ba eskaratzean kopla doinuan ikasitakoa tanboliñean jantzan egiten genduan etxeko danok. Nire kasuan hau izan zen nire iniziazioa eta plazaratu nintzenean, plaza-mutil, beste dantzariekaz lehian, hemezortzi-hogeitabi urtegaz gazte izanik nor ez da lehiatzen!, plazaratu nintzenean gure dantzen nondik norakoa eta zergatia aztertzen hasi ginen taldean. Harremonak estutu genduzen Durangaldeko beste dantzari taldeekaz. Lehia eta harremona. Euskal Dantzarien Biltzarra sortu zen garaia. Hor geunden. Iztueta, Humboldt, Markos Alkorta, Aita Donostia, Azkue, Argia, Egiguren, Irigoien, Urbeltz, Lizartza, Julian Toledona, Errotari, Amezua, Aldekoa, Linuaren penak... liburuak, partiturak, elkarhizketak, aztertu, interpretatu, plazaratu... hemen aurkitzen ditut gure eskaratzetik haruntzago be Mañarian, Ixurtzan, Abadiñon, Berrizen tanbolitterua falta zanerako dantzariak geldi egon beharrean koplaz lagundurik dantzan egiten zala.

Bestalde, Mañari, Ixurtza, Abadiño eta Berrizko koplok galzorian egon daitekezenez ea lantxo hau ziri zorrotza den eurontzat, kantu gehiago batzerik izango dabe-ta! Gainera, behin eta birritan baino gehiagotan kantau izan ditugu koplok dantzan egiteko, barriak sortu baino lehen.

1868 urte inguruan Mañarian izandako jantzariei jarritako koplak, LUZIA ARTEAGAk kantetan ebazan erara 1985ean.

"Launangoa" deritxon doinua erabiltten eban. Baten izan ezik beste zazpiretan euron baserri izena ageri da. Hara hor:

Ixurtzan, Abadiñon, Berrizen eta Ijorretan baturiko hainbat jantzari kopla. Eurotariko askotan baserri izena agertzen da. Nikolas Alzola Gerediagaren eskutik heldu jakuz. Nikolasek Ixurtzakoak Markos Gerediagarengandik jaso zituen, Abadiñokoak aldiz Jose Luis Lizundiarengandik.