Unibertsitateak

Oñatiko Unibertsitatea. Historia

XVI. mendean sortutako erakunde akademikoa da, eta XX. mendera arte bizi izan da, ekonomia-ezegonkortasunak eragindako gorabehera handiekin. Euskal unibertsitate guztietatik, jarraitutasun handiena lortu zuen, hiru Euskal Herriko eta Nafarroako ikasleak, Kantauriko Erlaitzeko batzuk eta hurbileko lekuak hartuta.

Sancti Spiritus (1533) Ikastetxe Nagusia eta Unibertsitatea sortzeko, Rodrigo Mercado y Zuazola oñatiarrak, bi eskubideetan doktore denak, Inkisidorrek, Avilako Apezpikuak, Nafarroako Erregeordearen eta Espainiako Korantzeriaren aholkulariak eta Espainiako Korantzigeriako lehendakariak sortu zuten. Sortzaileak berak, beste unibertsitateetako errezeloen beldur, 1540ko apirilaren 23ko Paulo iii.aren bulda kudeatu zuen, eta erakunde berriari Bolonia, Salamanca, Paris, Valladolid eta Alcalako foruak eta immunitateak eman zizkion. 1541ean, hiribilduak egin zizkion errektore eta ikasleen proposamenak onartu zituen eta, aldi berean, pontifizioa bidali zion. 1543ko otsailaren 7ko eskrituraren bidez, ondasun guztiak dohaintzan eman zizkion Elkargo honi, eta 1545eko abuztuaren 31n Karlos V.ari eta haren ondorengoei eman zien Elkargo honetako patronatua. Hau sortzeko asmoa zuen:

"herri horretako eta Euskal Herriko lurralde osoko irakasle eta ikasle naturalak dituen kollegio bat, gramatika, arteak eta letoiak irakurtzeaz gain, letren exertzioa ere irakurtzen da".

Erakundea bere ondasun eta errentekin eraikiko litzateke, premia larrian ere besterendu ezin zen ondarearen oinordeko unibertsal gisa. Merkatuak bere liburutegi pribatua ere ematen zuen:

"enborrak berak nahi du maiorra qualeko nra librariatik abiatu, eta dohaintza egin diot kollegioari, zeina balentria batean kokatzen baita. Nik hori guztia leku seguruan jarri nahi nuke, eta honek uste dut gubicoa beatetako monasterioa izango litzatekeela, nire maitasunagatik. Guztiok ordenatuko duzue horretan, eta komeni den bezala jarriko da, eta leku altu eta lehorrean jarriko da, leku hezeetan liburuak eta zilarra gero galtzen baitira".

Elkargoak hamabi elkargo-irakasle biltzen zituen unibertsitatean; bi Oñatikoak izan behar zuten, bi Gipuzkoakoak, bi Bizkaikoak, bi Arabakoak eta gainerakoak Gaztela, Aragoi, Leon, Nafarroa eta Portugalekoak.