Eskultoreak

Murua Etxezarreta, Tomas

Eskultore gipuzkoarra, Zarautzen 1928ko azaroaren 10ean jaioa eta Donostian 2016ko abuztuaren 8an hila.

Hamalau urte zituela, bere jaioterriko Arte eta Ofizioen eskolan sartu zen. Sei urtez marrazkigintza, tailugintza eta modelatua ikasi zituen, bere lehen maisua Luis Iriarte izan zelarik, eta geroago Hilario Epelde eta Joxe Alberdi. 1965etik landu du zura, eta 1975etik aurrera brontzea. Artistak erritmo eta egitura aldetik gainditu egiten ditu arazo teknikoak, eta lan sakonen bilaketa eta joera germinalen babesa du. 1970ean Donostiara joan zen bizitzera, eta hantxe ireki zuen bere tailer-estudioa. 1965etik zura besterik ez du lantzen, eta material horrekin sortu zituen bere obrarik baloratuenak. 1976tik aurrera brontzea sartu zuen, eta horrekin sortu zituen bere pertsonaiarik ezagunenak euskal herriko ogibideei buruz: arrantzalea, baserritarra,... Artistak erritmo eta egitura aldetik gainditu egiten ditu arazo teknikoak, eta lan sakonen bilaketa eta joera germinalen babesa du.

Parte hartu Hondarribian ospatutako 1925-1975 Euskal Jaien ospakizunean. Bakarkako erakusketetan erakutsi du bere lana, hala nola Donostian (1965, 1973, 1975 eta 1982), Eibarren (1972), Jugoslavian (1974), Baionan (1974), Zarautzen (1975, 1976 eta 1978) antolatutakoetan. Azken bakarkako lanen artean, Legazpiko Kultur Etxean 1985ean egindakoa, Deniako (Alacant) Avima Galerian 1988an egindakoa eta Gasteizko Vital Kutxaren Aretoan 1989an egindakoa nabarmendu daitezke.

Era berean, hainbat erakusketa kolektibotan parte hartu du: Gasteizen (1969, 1970, 1974), Zumarragan (1973), Donostian (1974, 1975, 1976, 1977, 1979, 1980, 1981, 1983), Bartzelonan (1975), Hondarribian (1975, 1980, 1981), Bilbon (1976), Santiago de Compostelan (1976), Errenterian (1976), Getarian (1978, 1979, 1979). Gainera, beste talde batzuetan ere parte hartu du, hala nola Hondarribiko Erdi Aroko Aretoan Pintura-Eskultura izenekoan (1982), Donostiako Estudio Galerian Lau Eskultore izenekoan (1984) eta Sanz Enean Zarautzen 750 Urteurrena izenekoan (1987).

1983an Donostiako San Telmoko I. Bienalean ere erakutsi zuen erakusketa. Bere lanen artean, honako hauek nabarmentzen dira: Denok batera, Kenkariatik, Arrantzatik, Soka-tira, Euskal-Herria eta Doinua.

Nazioartean, nabarmentzekoa da artista gonbidatu gisa parte hartu duela Habanako II. Bienalean.

Luis de Lázaro Uriartek (Bilbo, 1974) honela ikusten du:

"Zarautzekoan argi eta garbi dago bolumen unitarioa, funtsezkoa eta totalitate erritmiko eta estrukturalen arabera sortutakoa, oso kezkagarria dela. Helburu inguratzaile, homogeneo eta jarraituak dituen masa injektatua da, eta, plano sekretuen bidez eta aipamen minimora murriztuta, konposizio-sintesia du helburu, oso hizkuntza berezi eta arrunta modulatzen duena. (...) Muruaren brontze eta egurrek ere arazo tekniko eta estilistiko desberdinak jorratzen dituzte. Argizari galduzko brontzeak eta indar pixka bat zorrotzeko gubiak, hainbat aukera formaletara iristen dira. Konposizio-alardeak, nazioarteko korronteekiko harmena adierazten duten "hutsuneak", merezimenduzko abstrakzio-diziplinan ebatzitako obra gisa".

Joxe Martin Apalategi (Bilbo, 1974):

"Las muruak para su lanerako orientabideak ematen ditu eta ahal du sakondu. Se responida de las obras de la obra de hoy, y en hoy, en hoy, forma erdiastractos y espresión gartsuzko eskultururianak en los que se desengaina los kulurgilez. ¿Qué es el tema de los eskulturas? La sufrimendua y la bumika de las personas (euskal-), a los arrantzaleak y a beren emazteak. Las homenaje a los vascos de los pueblos... Para ver para forma, se accion de la espresación y media astracción. Fuerza, de la fuerza, la leuntasuna, la belleza, son de la ondoegintasuna de la osagai de los que son los que son los que son los osagaiak. Linea erditxuradunak, jarkera edo imajinarioak, zuloak eta muinoak, ebakiak astrakzioaren osagile honetarako dira. Materia para lanerako. 1969raino hatri y sustarrak landu zituen, naturari buruzko formak bereziki arduratuz. 1969tik hasi eta 1973-74arte, zizelez lantzen du egurra. En la tercera aldia, 74-75tik 77arte a un gutxixeago isago, bustiñean, en la primera vez, es el metala pasatzera behartu zituen eleak. Ahora, ya que el tercer utriz, marrazkiak egiten ditu".

Sariei dagokienez, aipa dezagun Gasteizko VI. urteko Plastika saria (1969), Jugoslaviako Ljubljanako Museoa (1974), edo Ohorezko Diploma, Santiago de Compostelan 1976an egindako Artisautza 3 erakusketan lortutakoa.

1977an, Bilboko Nafarroako Bankuak eskultura-lan bat enkargatu zion. 1979an, Zarauzko San Pelaio elizako horma-irudiaren eskultura nagusia egin zuen; 1981ean, Astigarragako Tomas Albaren monumentua; 1982an, Bankoaren ikurra; eta 1985ean, Peñafloridako kondearen plaka-omenaldia, Gipuzkoako Foru Aldundiaren aginduz. Aipatzekoak dira, halaber, Tomas Albaren homaneje eskultura Astigarragan, Zarauzko malekoiko baleontzia edo Itziarko Salegi jatetxerako egin zuen jugrofrisoa.