Konposatzaileak

Franco Bordons, Jose Maria

Konpositorea eta orkestra zuzendaria. Irunen (Gipuzkoa) jaio zen, 1894ko abuztuaren 28an. Madrilen hil zen, 1971ko irailaren 23an.

Madrilgo Errege Musika Kontserbatorioan ikasi zuen. Pianoan nabarmendu zen, eta, beraz, biolin-kontzertistekin eta abeslariekin batera aritu zen penintsulan eta Europan zehar egindako errezital-biretan. 1922an, Telmo Vela biolinista handiak "Quinteto Hispania" sortu zuenean, talde berriaren piano-jole izendatu zuen. Lan ugari eman zituen ezagutzera, horien artean José María Francoren Impresiones españoles, 1923ko ekainaren 6an Madrilgo Aeolián aretoan emandako kontzertuan. Lau pieza dituzte: andaluziarra, galiziarra, euskalduna eta katalana. Boskote honekin, Jose Maria Francok gure herrialdea eta Hispanoamerika zeharkatu zituen.

Lanerako gaitasun handia zuen, eta genero guztietako orrialdeak idatzi zituen etengabe, kantu garaikideetan aski errotuak; besteak beste, honako hauek: Laukotea "Do" sostenitu minorrean, op. 34, hiru denboratan hirugarrena, Vivace, izaera euskaldunekoa: Espainiako bi dantza; Lamentación y temas vascos; Concierto vasco para arpa y orquesta; Tres hermanos marineros, ballet vasco (Teatro Españolen estreinatua); Lo-lo canción de cuna, para arpa (Marisa Roblesek diskoan grabatua), etab. Orkestra zuzendaritza hasi zuen eta Buenos Airesen egin zuen debuta, Angeles Ottein eta Armando Crabbéren ganbera-operen konpainiarekin. 1925ean "Unión Radio" sortu zen eta piano-bakarlari eta ganbera-zuzendari karguak eta orkestraren zuzendari kargua eman zitzaizkion. Urte horretatik datorkio 1830 opera, Juan Ignacio Luca de Tena eta Luis Solerren liburua; lehen libretista izendatuaren etxean antzeztu zen, gizarte-festa batean, eta partitura "Quinteto Hispania" delakoak jo zuen, musikagilea pianoan zuela. Egileek ez zuten produkzioa asmo handiekin idatzi, baina, kasualitatez, Zarzuela Antzokian estreinatu ahal izan zuten, 1925eko ekainaren 10ean. Arrakasta izan zuen eta musika atsegina izan zen; preludioa eta kutsu klasikoko minueta nabarmentzen dira.

Jose Maria Francok Musika Kontserbatorioan ahots eta instrumentu taldeko katedra bete zuen eta bertako zuzendariorde izan zen, Jesus Guridi zuzendari zela; Chamartín de la Rosako Itsuen Elkargo Nazionaleko piano, organo, harmonia eta konposizio irakaslea izan da duela urte batzuetatik hona, Espainiako Itsuen Erakunde Nazionaleko Sortzez Garbiaren Kolegioan. Musika kritikaria izan zen Madrilgo "Ya" egunkarian. Arbósen Memorien argitalpenean eraginkortasunez parte hartu du, eta adiskidetasun handia izan zuen harekin. Arturo Saco del Valleren ondorengoa izan zen Madrilgo Orkestra Klasikoaren zuzendaritzan eta sarritan zuzendu ditu, beti ere autoritate eta konpetentziarekin, orkestrak: Sinfonikoa, Filarmonikoa, Nazionala, Irrati Nazionalekoa, Pilar Lópezen balletekoa, Frantziako Irrati Nazionalekoa, Marseillakoa, Filarmonikoa eta Berlingo Irratikoa, etab. Bere herrialdeko balioen miresle, "Juan Crisóstomo de Arriagaren oroimenari eskainitako omenaldi pianistikoan" lagundu zuen, Dolorezko oroitzapena konposizioarekin. Bertan aurreskuko pasarteren bat eta euskal ezaugarriak dituen baina egilearen originala den melodia bat daude.