Xabier (Javier) Aizarna Azula EAJko gipuzkoar nortasun politiko nabarmena izan zen, Gipuzkoako lehen diputatu nagusi demokratikoa foru berrezarpenaren ondoren, eta, ondoren, senataria Espainiako III. Bankako eta ekonomia- eta kultura-erakundeetako jarduera publiko handia eta euskal autogobernuaren trantsizioan eta sendotzean funtsezko erakunde-ibilbidea uztartu zituen.
Xabier Aizarna Azula Donostian (Gipuzkoa) jaio zen 1922ko apirilaren 5ean eta 1998ko urriaren 3an hil zen. Lurraldeko bizitza sozial eta kulturalari lotutako Gipuzkoako ingurune batetik zetorren, eta horrek gerora proiekzio publikoa erraztu zuen.
Politikan buru-belarri aritu aurretik, finantza-sektorean lan egin zuen, eta Banco de Vizcayako eskualde-zuzendari izatera iritsi zen. Horrek esperientzia eman zion ekonomia- eta enpresa-kudeaketan. Gainera, zuzendaritza-karguak izan zituen Gipuzkoako Merkataritza, Industria eta Itsasketa Ganberan (1967-1979) eta Gipuzkoako Ozeanografia Elkartean (1978-1985), eta presentzia handiagoa izan zuen lurraldeko esparru ekonomiko eta zientifikoetan.
Aizarna Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko bazkide osoa izan zen eta Eusko Ikaskuntzako kidea, euskal garapen intelektual eta kulturalean giltzarri den erakundeetakoa. Kide izate horrek Euskadiko errealitate sozial, ekonomiko eta kulturalari buruzko hausnarketarako interesa islatzen du, jarduera alderdikoi zorrotzetik harago.
Euzko Alderdi Jeltzaleko (EAJ) militantea, erantzukizun politikoak hartu zituen Trantsizioan foru erakundeak berrezarri ondoren. 1979an Gipuzkoako Batzar Nagusietako Donostialdeko barrutian batzarkide hautatu zuten, lurralde historikoaren berreraikuntza instituzionalean parte hartuz.
1979ko Batzar Nagusiak eratzeko bilkuran, Gipuzkoako Diputatu Nagusi hautatu zuten, eta Foru Aldundiko lehen titular demokratikoa bihurtu zen, 103 urtez erakundea etenda egon ondoren. 1979 eta 1983 artean bete zuen kargua, eta garai horretan finkatu ziren foru-autogobernua, Autonomia Estatutuaren garapena eta Ekonomia Ituna bezalako tresnak berreskuratzea.
Diputatu nagusi izan ondoren, Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakari hautatu zuten II. Legealdian, 1983tik 1987ra bitartean. Foru Parlamentuko lehendakaritzatik Gipuzkoako gizartearen modernizazioari, euskararen biziberritzeari eta gazteen langabeziari, toxikomaniei eta indarkeriari buruzko eztabaidak bultzatu zituen.
Batzar Nagusiek ordezkari izendatu zuten Euskal Autonomia Erkidegoko Kontseilu Nagusian, erakunde autonomikoak erabat garatu aurreko organo iragankor horretan, Errege-Ordezkari gisa jardun baitzuen Erregearen izenean. Funtzio horrek foru-erakundeen, sortzen ari zen euskal autogobernuaren eta Estatuaren arteko lotura-puntu batean kokatu zuen Aizarna.
1986ko hauteskunde orokorretan Gipuzkoako senatari hautatu zuten, eta Talde Parlamentario Mistoan sartu zen EAJren ordezkari gisa III. legegintzaldian (1986 ‑ 1989). Senatuan hainbat batzordetako kide izan zen, besteak beste, Industria eta Energia, Herri Lanak eta Lurralde Antolamendua, Osasuna eta Gizarte Segurantza, Lana, Bateraezintasunak eta kirol-ikuskizunetako indarkeriari buruzko batzorde berezia, bereziki futbola.
Legebiltzar garaiaren ondoren, euskal nazionalismo moderatuaren eta foru instituzionalismoaren erreferente gisa prestigioa mantendu zuen, Gipuzkoako sendotze demokratikoari lotuta. 1998an hil zenean, Gipuzkoako erakunde historikoen berreskurapenaren protagonistetako bat izan zen, eta ekonomiaren, euskal kulturaren eta politika instituzionalaren arteko zubi-figura izan zen.