Kontzeptua

Ekonomia - Hitzarmena

Ekonomia-hitzarmena Espainiako Estatuaren eta Nafarroako Foru Erkidegoaren artean gauzatutako finantza eta tributu arloko harremanak arautzen dituen tresna da. Ikuspegi formal batetik, ekonomia-hitzarmena Gorte Nagusietan emandako Lege bat da. Idatziak atariko idazpuru bat du eta bertan Nafarroako tributu-ahalmenen norartekotasuna xedapen orokorren bitartez ezartzen da. I. Idazpuruan tributu-eredu bakoitzerako tributu-harmonizaziorako arauak azaltzen dira, eta baita ararteko-batzordea eta prozedura eta kudeaketa arautzen dituztenak ere. II. Idazpuruak ekonomia ekarpenarekikoa da, bere zehaztapenerako metodoa, zenbaketa-prozedurak eta gaurkotzea eta diru-bilketarako egokitzapenak ezartzen ditu. Azkenez, III. Idazpuruak koordinazio batzordeak arautzen du. Itzarmena ekonomia-itunarekin batera Europar batasunean eredu bakarra dena, Nafar eskubide historikoen adierazpen zehatz eta materiala da, bere burujabetasunaren oinarri izanik.

Ekonomia-hitzarmenaren arabera, Nafarroak bere aduen tributu-erabidea zaindu, ezarri eta arautu dezake. Estatuaren Ogasun Publikoak aitortuta dituen eskubide eta ahalmen berdinak ditu Nafarroako Ogasun Publikoak Foru Komunitatearen tributu sistema osatzen duten tributuekiko ordainarazpenerako, kudeaketarako, likidaziorako, diru-bilketarako, ikuskaketetarako eta artezkaritzarako. Estatuak balio erantziaren gaineko zergari dagokionean eta zerga berezien inportaziorako grabamenen eta inportazio-eskubideen arloan eskumen bakarra beregain hartzen du.

Eskumenok ez dira mugagabea eta ekonomia-hitzarmenak berak bere egikaritzarako muga mota bi jartzen ditu. Lehendabizikoak, Estatu Espainiarrak berretsi eta izenpetutako nazio arteko hitzarmen eta tratatuetara egokitzea eta estatuarekin elkar lana, harmonizazio fiskala, koordinazioa, estatuaren zerga bidezko egitura nagusiari arreta eta solidaritatea bezalako Foru Erkidegoak aintzat hartu beharra dituen printzipio nagusiak dira.

Bigarrenak beharrezkoa den harmonizazio fiskalerako arauak ezartzen dituzte. Horrela, tributu-araudia gauzatzerakoan, Nafarroak Tributu Lege Nagusira egokitu behar du terminologia eta kontzeptuei dagokienez, Estatuaren gainerakoan direnen berdina den osoko prezio fiskal berdina mantendu, zirkulazio-askatasuna eta pertsonen kokapenarekiko begirunea izan eta bermatu eta Espainiar lurralde guztian zeharreko zerbitzu, ondasun, eta kapitalen zirkulazio askea bermatu, kanporaketa ondoriorik jazo ez daitezen eta ezta enpresa lehiakortasunaren aukeren ez baliabide esleipenen distortsioaren kaltetan gabe, eta lurralde bereko ekonomia jardueren sailkapen berdina erabili.

Itzartutako tributuen, tributu-sistema guztia aintzat hartzen dute eta bereziki ondorengoak aipatzen dira: Pertsona Fisikoen Errentaren Gaineko Zerga, Sozietateen Gaineko Zerga, ez Egoiliarren Errentari buruzko Zerga, Ondarearen gaineko Zerga, Oinordekotasunen eta Dohaintzen Zerga, Balio erantsiaren gaineko Zerga, Ondare-Aldaketen eta Ekintza Juridiko egiaztatutakoen gaineko Zerga, Aseguruen Primen gaineko Zerga, Zerga Bereziak, Hidrokarburo jakinetarako Salmenta Minoristen gaineko Zerga, Jokoaren gaineko tributu eta Tasak.

Tributuotariko bakoitzerako, hitzarmenak, lotura-puntuak edo harmonizaziorako irizpideak, sarritan korapilatsuak, eta berari esker, zerga-egitateak edo subjektu pasiboekiko kudeaketa-eskuduntzak bereizten dituenak, ezartzen ditu. Lege testuaren zatirik luzeena da.

Nafarroa estatuko Ogasunari urtero ordaindu behar dion ekonomia-ekarpena kalkulatzeko -ikus beza kontzeptua Ekonomia Itunean agertzen den Kupoaren berdina dena-, ondorengo eran jarduten da: Estatuaren gastu guztiak (EGG) bereganatu ez izandako zametan ataltzen dira (BEZ) -hauek Estatuaren eskumen bakarrak izatearen edota transferigarri izanagatik oraindik Estatuak bere esku dituenak direlako- eta bereganatutako zamak, Nafarroak jadanik egikaritzen dituen eskumenen partidei dagozkienak izanik. Estatuaren aurrekontu nagusietan agertutako partidetan Nafarroako Foru Erkidegoak bere gain bereganatu ez izandako zamen zenbatekoa ebaluatzearekin hasten da metodoa. Praktikan, eta erraztasunagatik, hauek lortzeko bereganatutako eskumenei dagozkien kredituak islatzen dituzten aurrekontuekiko partida guztiak bildu eta identifikatzeari ekiten zaio eta bere zenbatekoa gastuen osotasunetik erausten da. Ekarpen osoa zenbateko hori (BEZ) inputazio indizeagatik (i) bidertuz kalkulatzen da: Horretara:

Ekarpen osoa = i x BEZ

1990eko hitzarmenerako, egozpen-indizearen balioa, hitzarmenaren izenpearen unean erabilgarri zen azken urtea, 1986ari zegokiona eta ENIren Lurralde-Kontabilitatearen araberako faktoreen kostura Nazio Balio Erantsi Gordinean Nafarroaren partaidetzarekiko ehuneko bezala zehaztu zen, eta horrela

i= BEG Nafarroa ÷ BEG Estatua = 466.873÷ 29.141.184 = %1,60

Ordutik aurrera, ehuneko 1,6aren indizea aldagabe dago.

Osoko kopuru honetatik foru ogasunak bildu ez izandako eta Estatuak lortutako diru sarreren konpentsazio eta lotura guneetatik eratorritako diru bilketari egindako egokitzapenak kendu behar zaizkio. Horretara ekarpen garbia lortzen da.

Komenigarritasun praktikoarekiko arrazoiengatik ere, kalkulu korapilatsu horiek bost urterik behin bakarrik egitea erabaki zen, bosturtekoaren abiarazte-urtea izenekoaren ekarpen garbia horrela zehaztuz. Beste gainerako lau urteena automatikoki ezartzen da dagokion aldian itzartutako zergen estatu-ogasunaren diru-bilketarekiko bilakaeran oinarritutako eguneratze-indize baten bitartez.

Hitzarmenean bildutako prozesu honen emaitza, 1990 eta 2000 oinarri-urteetarako ondorengo laukia erakusten duguna da:

NFEko ekonomia ekarpenari buruzko zehaztapena
Oinarri-urtea 2000 Oinarri-urtea 1990
Estatuaren Aurrekontua. Gastuak139.292.121.93376.295.535.682
Nafarroak egikaritutako zamak74.674.005.02421.375.470.292
Egikaritutako zamen ehunekoa53,61%28,02%
Bereganatugabeko zamen guztizkoa64.618.116.90954.920.065.390
Guztizko ekarpena (%1,60)1.033.889.871878.721.046
Konpentsazioak672.947.243507.128.004
Hitzartu gabeko tributuak48.898.345172.724.869
Tributu izaera gabekoen beste diru sarrera batzuk132.541.19999.689.878
Aurrekontu-defizita415.431.587193.045.088
Hitzartutako zuzeneko zergak76.076.11241.668.169
Abiaburu-urteko ekarpen garbia360.943.829371.593.764
Milioiak pezetatan60.056,061.828,0

Ekonomia-hitzarmenak, itunak bezala, tradizionalki administrazioei euren harremanak modulatzen lagundu eta testuetatik euretatik eratorritako interpretazio edo ezarpenetik datozen arazoetan kooperazio eta ulermenera bideratuta jarrerak bideratzeko erakundeak azaldu ditu. Koordinazio begira diseinatutako organoek dira, beti ere alde biko ekimendun bezala hausnartuak, Estatu-Foru Erkidegoa, eta beraz bost administrazio eraginkor eta eskudunen eszenatoki baterako, ulertzea erreza den bezala, osagabea.

Nafarroako Foru Erregimena Berrezarri eta Hobeagotzeko Lege Organikoaren (NFEBHL) 45 artikuluaren 4. atalak hauxe nahi du: "dada la naturaleza paccionada de los Convenios Económicos, una vez suscritos por el Gobierno de la Nación y la Diputación", sean "sometidos al Parlamento Foral y a las Cortes Generales para su aprobación mediante ley ordinaria." Jakintzat ematen da negoziazio politikoa bera Nafarroako Gobernuari dagokiola, baina Nafarroako Legebiltzarrari dagokio Foru Lege bitartez horrelakorik onartzea. Horrek gehiengo nahikoa izatea eskatzen du, eta ondorioz 1990eko ekonomia-itunaren negoziaziorako Nafarroako Gobernuak NFEBHLan aurreikusten ez zen Legebiltzarrean ordezkotzadun talde politikoetako kideek osatutako batzorde negoziatzaile bat eratu izatea. Era honetara batzordearen onarpenak dagokion testuari, de facto, derrigorrezko Legebiltzar-tramitea gainditzea ziurtatzen dio. Ez NFEBHLk ez ekonomia hitzarmenak aurre ikusi dute Nafarroako Gobernuak hautatutako Foru Ogasuneko funtzionario batzuk osatutako batzorde tekniko batez lagunduta jarduten duen izaera politiko garbi jakina duen tresna hau. Nafarroako Aldizkari Ofizialak batzorde negoziatzailearen osaketa eta bere kideen izendapenak argitaratzen ditu baina dagozkien erabakiak ez dira publikoak ekonomia-itunean ere publikoak ez diren bezala.

Koordinazio Batzordeak bere jatorria 1969ko bi sortu zituen hitzarmenean du: bat zuzeneko zergetarako eta bestea zeharkakoetarako -bereizketak une artako ministerioaren egitura organikoari erantzuten zion-, geroztik bakar batean batu ziren arren. Koordinazio Batzordeak, hitzarmenaren 67. artikuluan araututakoa, bere zereginak batez ere hitzarmenaren beraren ezarpenetik eratorritako arazoei dagozkien gaiak direnetan bete izan ditu. Bere eskumena ez da, esan dugunez, Komisio-Batzordeari bakarrik dagokion hitzarmena aldatzeko zeregin kualifikatuenera iristen. Hitzarmenaren (2003) azken aldaketa Komisio- Batzordean aldaketa ugari sartu izan ditu. Bere eskumenak indarrean dagoen testuaren arabera, hurrengoak dira: estatuko marko fiskalarekin foru erabidearen hezurmamitze funtzional eta egiturazko egoki baterako beharrezkotzat joko liratekeen ikerketak egitea, informatika-programa eta plangintzak eta baita jarduerarako irizpide bateratuak dagozkien eskumeneko administrazioei erraztu, Foru Erkidegoaren eta Estatuko Administrazioaren arteko ikuskaketa-gaietan azaldu daitezkeen arazo edota hipotesiak aztertu, Arbitraje Batzordeak eta Nafarroako Gobernuaren Ogasun eta Ekonomia Sailak, eta Ogasun Ministerioak eskatu ditzaten txostenak ematea, ondorio tributu-ondorioetarako balorazio-arazoak aztertu, Ekonomia Hitzarmenari bere onarpenaz aurretik tributu-araudiaren egokitzapena ebaluatu, Ekonomia-Hitzarmenean diren lotura-puntuen aplikazioari buruz azaldu daitezkeen kontsultak erabaki, urte-oinarriko Ekonomia-Ekarpena, eta baita bost urtekoaren urte bakoitzarena ere, zehaztu, Sozietateen Gaineko Zergan eta Balio Erantsiaren Gaineko Zergan uztarketa-gunearen zehaztagarri den eragiketen bolumenari dagokion kopurua zehaztu Administrazio biei dagokien eguneratzean egiteko, Zeharreko Zergengatiko, doikuntzen likidazio eta zenbaketarako metodoa ezarri, polizia gaietan Nafarroako Foru Erkidegoak egikaritutako eskuduntzen kostuaren urteroko balorazioa zenbatu, behin-behinekoa eta behin-betikoa, eta aurrekontu-egonkortasunarekiko gaietan koordinaziorako eta elkarlanerako konpromisoak hitzartu.

2003ko eraberritzeak, Koordinazio-Batzordearen zereginak, aurrekontu-egonkortasunarekiko legeetan, organiko eta arruntean, ezarritakoa Nafarroako Foru Erkidegoan ezarri beharraren ondorioz, aldatu egin dira. Bere lehen eta bosgarren azken xedapenetan Ekonomia-Hitzarmenetik kanpo erabaki zen lege mailako geroztiko xedapen batera jotzen zuten. Horrela ezartzen da Nafarroako Egonkortasunerako helburuaren zehaztapidetza Komisio-Batzordeari dagokiola, honek Finantza eta Fiskalitate Politikarako Kontseiluari, jakitun izan dadin, dagokion jakinarazpena emanez. Koordinazio-Batzordea helburu honen betekizunerako azterketarako eta desoreka-egoeren zuzenketarako balizko neurrietarako ere eskuduna da. Bateango erregimendun Autonomia Erkidegoen egonkortasunerako helburua, Autonomia Erkidego guztien eta Estatuaren Administrazioak parte hartzen duten organo den Finantza eta Politika Fiskalerako Kontseiluaren eskuduntza da. Zazpigarren xedapen gehigarriak, Estatuak gai honetan abenduaren 12ko 18/2001 aurrekontuarekiko egonkortasunaren Lege Nagusiaren arabera, une bakoitzean udal erakundeekiko egikaritu dezakeen finantza-tutoretzarako eskubideak Foru Erkidegoari aitortzen dizkio. Batzordearen Osaketa Paritarioak, hitzarmenaren 67. atalaren arabera Estatuko Administrazioaren sei ordezkariz eta Nafarroako Gobernuak izendatutako beste hainbeste Foru Erkidegoaren ordezkariz -ez du eskatzen Administraziokoek izan behar dutenik- osatuta dago.

Aurreratu izan den bezala, gai honetan itunarekin erkatzeak eginkizunen artikulazio-maila ezberdina ziotzat duten ezberdintasun batzuk eskaintzen ditu, batez ere itunak hitzarmenean aurreikusten ez den organo bat aurreikusten duelako eta hori Batzorde Mistoa da (Ekonomia itunaren 61 eta 62 artikuluak). Ondorioz, bere zereginen azterketa erkatzailea Hitzarmenaren Koordinakundea eta Itunaren batzorde biak Koordinatzailea eta Mistoa, aldi berean begi-bistan izanda egin beharra dago.

Arbitraje-Batzordea Nafarroako Gobernuko Ogasun eta Ekonomia Sailburuak eta Ogasun Ministerioak izendatutako hiru kidez osatuta dago, eta bere zereginak, laburbilduz, beste edozein Autonomia Erkidegoko Administrazioaren eta Foru Erkidegokoaren edo Estatuko Administrazioaren artean azaldu daitezkeen auziak atondu, norbanakoen tributuei buruzko gorabeherei dagozkien Administrazioen artean sortu daitezkeen gatazkak ezagutu eta zergapekoen helbideratzeen buruz gerta daitezkeen ezadostasunak atontzean datzaz. Bere erabakiak administrazioarekiko auzi-errekurtso bidean eta Auzitegi Gorenari dagokion aretoaren aurrean bakarrik aurkeztu izango dira.

Ekonomia-Hitzarmena etengabe eraikiz doan tresna bat da eta une historiko bakoitzean berari dagokion bertsioa Nafarroaren eta Estatuko Administrazioaren arteko indar-gune politikoen ondorioa bakarrik ez eze eskuratutako eskubideen indarraren emaitza ere badira. Ohikoa da jada historiografia kontraesankorrean, Felipe V.aren Planta Berriko Dekretuek euskal lurraldeen egoera historikoa zaindu zutenaren baieztapena, Nafarroako Erreinua barne, Ebro ibaian kokatutako aduanak ezartzera zetozen tributu-esparruak zainduz. Ez da gauza erraza Aro Modernoko erabide fiskal landugabe eta txikiak guk fiskaltasuna ulertzeko dugun modura ekartzea. Jakin bedi Espainiar Koroari zegozkien beharrizanen ehunekoa diru baltzuak berariaz eskatu bitartez, Nafarroak, behin bere menpekoen artean bildutako cuarteles izenekoek eta alcabalas zeritzenek bildu ondoren emandako Foru dohaintzaren bitartez gauzatzen zirena. Hidalgiaren edapena erregearen errekerimenduak atondu beharra ekidin ez zuen salbuespenerako argudioa izan zen. Baskonia zaharreko inongo lurraldetan ez zen izan salbuespen fiskal bezala uler daitekeenik, zeren beti izan zuten, nahiz eta era landugabe eta hastapenekoan bazen ere zergazko erabide bat. Guzti hori izan arren, XVIII. mendeak Salbuetsitako Probintzia bezala ezagutu zituen.

Monarkiak, jada, Antzineko Erregimenean foru erabidearekiko beligerantzia-laginik eman zuen arren istiluak foru zaharrarekin talka egiten zuen XIX. mendeko konstituzioaren aldeko espiritu berritzailea zeukaten mugimenduetan indarrez sortu ziren. Jarrera berritzaile eta ezabatzaileak guda karlistaren aurretik ikus daitezke, baina guda karlistaren ondoren izango da bere helburuak lortu izango dituzten garaiak. Karlisten porrotaren ondoren, euskal lau lurraldeetan, eta ez menperatuak izan direnen artean bakarrik, gehiengoaren sentiberatasuna foruak zaintzearen aldekoa da, edota gutxienean ere, euren zati batena.

Nafarroan, adostasunaren aldeko Diputazio batek -neurri handi baten erakundea osatzen zuten kideen finantza eta merkataritza interesengatik, besteak beste, zor publikoaren kitapenarekiko zalantzek astinduta- 1839ko urriaren 25eko legean aurreikusitako batasun konstituzionalaren bidea onartu zuen, Bergaran Esparteroren konpromisoaren ondorio bezala, eta beste gainontzeko hiru lurraldeetatik aldenduz, Estatuarekin negoziazioetan jarri zen 1840an, 1841eko abuztuaren 16ko Legeari euskarria emango zion eta, gerora, Paccionada bezala ezagutua izango zen hitzarmena egin asmoz, beronen ondorio politikorik nabarmenena Nafarroako Erreinua Probintzia izatera ekarri zuena izanik. Lege hau -egun abuztuaren 10eko 13/1982 Nafarroako Foru Erregimena Berrezarri eta Hobeagotzeko Lege Organikoaren (NFEBHL) arabera indarrean dago-, gai oso ugariak aurreikusten dituena, ikuspegi formal batetik ez da ekonomia-ituna baina bere aduanetarako xedapenak eta neurri fiskalak, 16 eta 24. artikuluetan lehenago aipatu direnek, bere izaera materialaren sorgune bezala aintzat hartzen dira.

Bitartean Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko lurraldeek, Nafarroak beheranzkotzat onartutako eraberritzearekin bat ez etorriz, Gobernu Zentral zalantzakor batek aurreko zehaztu gabeko jarrera garaian sartu ziren, 1876ko uztailaren 21eko legea argitaratu zenera arte amaituko ez zena. 1841.eko urriaren 29ko Esparteroren aduanak itsasertzera eta Auñamendira aldatu zituen baina tributu-eskumenez ezer esan ez zuen Dekretu ezabatzailearen ondoren hiru hamarkada baino gehiagotan zehar eta nahiz eta foru dohaintzen gehikuntza egokiz saihestutako Mon eta Santillanen eraberritzearen ondorioz izandako diruz laguntzeko eskabide berezia izan, alde biak negoziaziorik ezagatik eta gerora foru ogasunak sendotzera etorriko zen estatu ahula aldatzeagatiko elkarrenganako beldurragatik nabarmendutako impassaren protagonista izan ziren.

Berriz beste guda karlista baten azkenak 1876ko uztailaren 21eko legea, foru-ezabatzailea, ekarri zuen. Bera izan zen Cánovas del Castilloren foruak aldatzeko ahaleginaren gauzatzaile. Ahalegin hori ekonomia itunean gauzatuko da. Canovasek Nafarroara laguntza-betebeharra luzatu nahi izan zuen, eta aurrekontuen legearen 24. artikuluaren bitartez egin zuen. 1877an Nafarroak, Carlos VII.aren aldeko bere jarreragatik bere erabide pribatua zena arriskutan izanak, Tejada-Valdosera errege-ordezkari negoziatzailearen izeneko Hitzarmen bezala ezagutzen den hitzarmen bidezko bi milioi pezetatan ezarritako kupoaren gehikuntza bat onartuz nahi zen homogeneizazioa saihestea lortu zuen. Probintziaren autonomia fiskala berezitasunez jada onartzen ez zuen testua zen.

Hitzarmen Nafarraren ondoren, Canovasek Batzar Nagusiak desegin eta bere jarrera bereko Diputazioekin Estatuak beste gainontzeko Foru Lurraldeekin hitzartzen dituen itunak sortzen dira. 1878ko otsailaren 28ko Errege Dekretuaren ondorioz Ekonomia-Ituna sortzen da, Batzar Nagusien onarpenik gabe izateagatik inolako zilegitasun juridikorik ez duela. Interesgarria da bere jatorrian ituna hitzaren esanahi zehatza hitzarmen edo adostasunaren bururakizunetik barik Estatuak nazio lurralde guztirako itunarekin lortzen zuen armonia edo ordenaren adigaitik datorrena gogoratzea.

Lehenbiziko Itune honi 1887, 1894, 1906 eta 1925ekoek hurrenkera horretan jarraitu zioten, inolako funtsezko aldaketarik egin gabe, ordaindu beharreko kupoaren eguneratzeagatiko eta zortzi, hamabi, hogei eta hogeita bost urtetarako bere indarreangotasun-epearen pixkanakako luzapena salbu. Ez da esan beharrik hitzarmen bakoitzarekin ereduaren sendotze atzeraezin eta progresibo bat lortzen zenik. Berri bezala, irizpide armonizatzaileak jada aurreikusten dituen 1925ekoarekin, Gobernuak Nafarroan ere ezarri nahi duen aplikaziorako araudi bat ematen da.

Epe guzti honetan 1877ko Hitzarmen nafarrak ez zuen inolako aldaketarik ezagutu, eta bere indarreangotasuna berrogeita hamar urtetan zehar luzatu zen. Aipatu beharra dago 1893an Gobernuak, bere asmo homogeneizatzaileari eutsiz, berriz ere, German Gamazo, bere ministroaren bitartez foruzaleen erantzun gogorra sortarazi zuen ahalegin berdintzaile bat bideratu zuena. Gertakari erabakigarri eta oso ezaguna den hori historiara Gamazada bezala igaro da. Lehen aldiz, 1927ko hitzarmenak Nafarroaren autonomia fiskala eta bere hitzarmen-izaera aitortzen ditu. Kupoa bitik sei milioi pezetatara gehitu zen eta tributu batzuetan arau armonizatzaile askoz biribilago eta berriago argitara eman zien.

Bigarren Errepublikak itune- eta hitzarmen-sistema bere horretan zaindu zituen, Frankok 1937ko ekainaren 23ko Lege Dekretuaren bitartez, Gipuzkoarako eta Bizkairako Itunak, pribilejiotzat joz eta matxinatuek gauzatutako matxinadan zehar konstituzio bidezko ordenari izandako leialtasunagatiko zigor bezala ezabatu zuen arte, Arabarentzako eta baita Nafarroarentzako Ekonomia-Hitzarmena ere mantenduz.

Larrazen 1940ko tributu eraberritzeak eta gerra ondoko diruaren balio-galtze ikaragarriak zerga-arautegia harmonizatzea eta Nafar kupoa 1941ean izenpetutako hitzarmen berri baten bitartez gehitzea ekarri zuen. Hitzarmen berriaz, bere garaiko prentsaren arabera "se mantienen intactas las características esenciales del Régimen Foral, al establecer el nuevo cupo inalterable y paccionado; La Diputación en su territorio conserva la soberanía tributaria, incluso para los impuestos de nueva creación que cubrirán, en su mayor parte, el cupo fijado en 21 millones de pesetas".

Bere aldetik, Gipuzkoa eta Bizkaiari ezarritako zigorraren ondoren Araban bakarrik eragingarria zen seigarren Ekonomia-Ituna bere aurretikoak ezarrita zeukan bezala hogeita bost urteko indarreangotasuna zeukan epealdirako 1952an izenpetu zen, kupo ordaingarria bost urterik behin berrikusteko berritasuna ageriz.

Ondorengo hitzarmenei dagokienez 1969ko Ekonomia-Hitzarmenetik eta Arabarekin egindako 1976ko Ekonomia-Itunetik, egungo indarrean dagoen sistema eta bere aldaketetara arte, berari dagokion ikerketa errazteko sinopsia bat aurreratzeari ekiten diogu zeren hitzarmenaren eta itunaren bilakaera eta garapena garai honetan ezin uler daitezke biok izandako urratsak aldi berean eta hurbiletik ikusi gabe.

1969
Ibilbidea uztailaren 19ko Enkonomia-Hitzarmena onartzen duen uztailaren 24ko 16/1969 Lege Dekretuarekin hasten dugu. Lege-dekretu frankista berritsu honek 1952ko eredu arabarra gainditu egiten du, foru erabide berezia zurkaizten du eta 1957 eta 1964an Estatuan izandako tributu eraberritze garrantzitsuenetara egokitzen du Ekonomia-Ituna modernoaren eta geroztiko Ekonomia-Hitzarmenaren oinarriak ezarriz.

1976
Arabarentzako Ekonomia-Ituna onartzera datorren Azaroaren 26ko 2948/1976 Errege Dekretuak, Itunaren seigarren berrikuntza ekarri zuen eta 1969ko Hitzarmen nafarrean bete betean oinarritu zen, ahalmenen eta tributu-harmonizazioaren atal guztia haren ea hitzez hitzezko aldakia izatera iritsi arte. Nafarrarengandik kupoaren kalkulua egiteko metodoa besterik ez da desberdintzen. Horretarako, eredu arabarra, askoz landugabeagoa Foru Lurraldean kontzeptu horiengatik Estatuak bildu zitekean estimazio baten arabera ezarriz zetozen zerga-figura bakoitzaren zatikako kupoa zenbatzetik abiatzen zen. Zatikako kupoen guztizko kopurutik konpentsazio kontzeptua dela eta Estatuak ordaindu behar zituen gaietan Aldundiak izandako gastuengatik kopuru jakin bat erausten zen. Kopuru guztiak negoziazio gai ziren. Lehendabiziko urtean ordaindu beharreko kupoaren azken zenbatekoa 2.989 milioi pezetatakoa izan zen, urteroko gaurkotze-klausula bat ezarriz. 1976ko Ituna, Gernikako Estatutuaren aipamen bereziagatik 1981eko Itunaren nobaziorako oinarri teknikoa da. 1969ko negoziatzaile nafarrek, uste izan gabe, konstituzio-aldirako Itzarmenaren eta Itunaren ereduen oinarriak ezarri zituzten.

1979
Bestalde, PFEZren eta, foru eta bateango erabidedun lurraldeetan SZren egokitzapenerako behin-behineko izaeradun arauak ezartzen dituen urriaren 19ko 2655/1979 Errege Dekretua argitaratzen da. Nafarroak harmonizazio fiskalaren irispide teknikoak egokitu eta tributu eraberritzearen ondoren bere egoera ziurtatzen du. Urtebete arinago, 1978ko martxoaren 2ko Foru Diputazioaren erabakiak zerga-eraberritzearen premiazko neurriei buruzko Nafarroako foru eta bateango zerga erabideen harmonizaziorako testua onartu izan zituen.

1981
Euskal Herriko Autonomia Erkidegorako Ekonomia Itunaren maiatzaren 13ko 12/1981 Legea argitaratzen da (indarreangotasuna 1981eko ekainaren 1etik aurrerakoa). Prozesuan itu garrantzitsua adierazten du, bertan negoziatzaileek Hitzarmen nafarra abiapuntu bezala izan zutela. Adolfo Suarez eta Karlos Garaikoetxea ziren zegokeen Gobernuetako buruak. Bien borondate politiko erabakigarriari leporatzen zaio hitzarmen bidezko erregimenaren indarberritzea. Euskal Estatutuaren 41.1 artikulua Euskal Herriaren eta Estatuaren arteko tributu-harremanek Hitzarmen edo ohiko Ekonomia-Itunaren foru sistema bitartez arautuko zirena ezartzera zetorren.

1982
Nafarroako Foru Erregimena Berrezarri eta Hobeagotzeko (NFEBH), abuztuaren 10eko 13/1982 Lege Organikoa. Ekonomia-Hitzarmen berriaren, eta jada premiazkoa, negoziazioei aurre egiteko Foru Ogasunak itxaron beharrak izan zion jatorrizko Nafar Autonomia Estatutua zen. NFEBHko 45. artikuluak bere Foru erregimenaren arabera, Nafarroako Finantza eta tributu ekimena Ekonomia Hitzarmenaren ohiko sistemaren bitartez arautuko da, ezartzen du.

1985
Zeharkako ezarpenaren erregimen berrira (urriaren 18ko 19/1985 Foru Araua), Hitzarmena egokitzera datorren abenduaren 27ko 49/1985 Legea. Kudeaketan autonomia errespetatzen ahaleginduz kontsumorako finantza egokitzapenak sartu eta Balio Erantsiaren Zerga gaiekiko eskumenak, lotura-puntuetan eraberritzeak eginez, arautzen ditu.

1986
Hitzarmenerako (Estatuko administrazioarekin Estatuko hitzarmena, EHAErekin eredua gauzatu ondoren eta BEZ indarrean sartu aurretik izenpetu zen, izatez Foru-Legebiltzarrak 1985eko abenduaren 10ean onartu zuen) 49/1985 Legearen egokitzapena esamolde berdinetan jasotzen zuen zuritu ezineko atzerakuntzaz zetorren zeharkako Inposizioaren erregimen berrirako Ekonomia Hitzarmenaren Egokitzapenerako maiatzaren 5eko 18/1986 Legea.

1990
Salneurri Publiko eta Tasen Legera eta Toki Ogasunen Lege Arautzailera Ekonomia-Hitzarmena egokitzearekiko ekainaren 8ko 2/1990 Legea. Lege hau tokiko finantza sistemaren araudi berriaren eta bereziki, tokiko entitateen tributu sistema araudiaren ondorio da. Sozietateen Gaineko Zergan hitzarmenaren terminoak eguneratzeko beharrizanak eta ondorioz Balio Erantsiaren Gaineko Zergan ere foru erkidegoekin hitzarmen berriak egitea ekarri zuen: 1990eko urriaren 4an Euskal Herriko Kuporako Batzorde Mistoaren erabakia, Itunaren zatikako aldaketarako abenduaren 26ko 27/1990 Legean islatu zen. Eta hemen abenduaren 26ko 28/1990eko Legea, bere bidez 1990eko uztailaren 31n Nafarroako Foru Erkidegoak eta Estatuaren artean izenpetutako indarrean dagoen Ekonomia-Hitzarmena onartzera dator. Probintziak horrela 1969ko Ekonomia-Hitzarmenari zegokion eskema zaharkitua jada bertan behera utziko du 1981eko Ekonomia-Itunaren eredura egokituz.

1993
1992tik 1996ra bitarteko bost urteko epealdirako kupoaren metodologia ezartzera datorren 7/1993 Legea. Urte honetan Europar Batasuna abenduaren 28ko, 38/1992 Legearen eta abenduaren 28ko 37/1992 Legearen bitartez, Estatuak, Balio Erantsiaren Gaineko Zergaren (komunitate barneko emanketa eta eskuraketen zerga egitate berriek) eta Zerga Berezien (Garraiobide Jakin batzuei buruzko Zerga Berezia) araudi berri bat sartzen du, Ekonomia-Ituna eta baita Hitzarmena ere Zerga Berezi eta Balio Erantsiarekikora egokitzea eskatuz. Gorte nagusiek ondorengo hurrenez hurreneko lege egokitzaile biok onartzen dituzte: Balio Erantsiaren gaineko Zerga-Legera eta Zerga Berezien Legera Ekonomia-Ituna egokitzeko abenduaren 13ko 11/1993ko Legea eta Nafarroak hitzarmen berria bereganatzen duen abenduaren 13ko 12/1993 Legea.

1997
Bost urteko berri honetarako 1997/2001 kupoaren abuztuaren 4ko 37/1997 Legea. Zerga Administrazio bide eta Gizarte Mailako neurriei buruzko abenduaren 30eko 13/1996 Legeak garatutako aseguruen Primei buruzko Zergaren ezarpenerakoak, sozietate-taldeen tribu-erregimenean eta Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergan, ez egoiliarrekiko tributuen erregimenean eta zerga-harmonizazioaren irizpideetan aldaketak sartzera eraman zuen Estatuaren tributu-ordenamenduaren aldebakarreko eraberritzea erakarri zuen. Zerga Monopolioak desagertzean, zerga-bilketarako egokitzapenak eta zegozkion harmonizazioari eragiten zioten Zerga Bereziei (Hidrokarburoak eta Tabakoa) buruzko ahalmena integratzea zegokion. Gauza bera egin zen alkoholei buruzko inposaketarekin. Hori guztia Euskal Herriko eta administzazio zentralaren artean lortutako hitzarmenen arabera, handik gutxira nafarra ere gehitzera etorriz. Itunarentzako, aldaketa abuztuaren 4ko bere aldaketa onartzera datorren 38/1997 Legean islatu zen. Berriro ere Nafarroak atzerakuntza jasan beharra izan zuen 1998ko ekainaren erdira arte, garai horretan bere eskumen berriak formalki onartuak ikusi zituenera arte eta ondorioz atzeraeragintasunaren ohiz kanpoko erabilera izatea ekarri zuen. Jokoari buruzko tasan eta ondareari eta Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergan araubidezko ahalmena gehitu eta tributu harmonizaziorako arauak hamabitik laura, Nafarroak zeuzkan berdinak, murriztearekin Ituna Hitzarmenaren pare gelditzen zen.

1998
Itunari jarraituz, Ekonomia-Hitzarmena abenduaren 10ean (abenduaren 10eko 206/1997 FA bezala argitaratua) Foru Legebiltzarrak onartu ondoren 1997ko urriaren 28an Foru Erkidegoaren eta Estatuaren artean izenpetutako Erabaki bidezko zatikako aldaketaren xede izan zen baina Gorte Nagusiek ekainaren 15eko 19/1998 Legez, bere ondorioak 1998ko urtarrilaren 1era atzeratzen dituena, onartu zuten (98-6-16ko 143 EAO).

2002
Gorte Nagusiek, 2001eko urtearen erdi inguruan hasi eta 2002ko martxoan burutzen den negoziazio-aldi gogor baten ondoren, Euskal Herriko Ekonomia-Ituna onartzera datorren maiatzaren 23ko 12/2002 Legea, 2002-2006 bosturtekorako Kupoaren metodologia onartzera datorren maiatzaren 23ko 13/2002 Legea eta Ekonomia-Itunaren Legearen osagarri den maiatzaren 23ko 4/2002 Lege Organikoa onartzen ditu. Negoziazioak bideratzerakoan izan zen tentsio politiko gogor eta ohiz kanpokoak, Abenduaren 27ko 25/2001 Legearen bitartez Estatuak Ekonomia-Itunaren indarreangotasunari zegokion luzapena aldebakartasunez onartu izatearen erabakia hartzera eraman zuen.

2003
Ekonomia-Hitzarmenak doikuntzen zintzilikako kontuak konpondu behar ditu eta Ekonomia-Itunak diseinatutako tributu-eszenatoki juridiko berrirako, berriz ere, egokitzapena egin beharra du eta 2003ko urtarrilaren 22an Batzorde Negoziatzaileren Erabakiaren bitartez, geroztik Legebiltzar Nafarrak 2003ko otsailaren 27an eta uztailaren 15eko 25/2003 Lege bezala Gorte Nagusiek onartu izandakoa, dagi.

1957ko abenduaren 16ko eta 1964ko ekainaren 11ko tributu-aldaketek, 1941eko Hitzarmen zaharraren oskol hauskorrarekin topo egin zuten Luxuaren gaineko Zerga eta Enpresa-Trafikoaren gaineko Zerga izen zirenak bezalako zerga-figura sendo eta berriak sortarazi izan zituzten. 1964ko Tributu-Aldaketarako Legeak berak Aldundiekin ados jarrita "se adoptaran las medidas conducentes a asegurar la realización de los criterios distributivos, sociales y económicos, en que se inspire la política nacional" eta Araba eta Nafarroako zama nagusien euspenerako ekarpenak arautu zitzan Gobernuari berezitasunez dei egiten zion. Gutxienez lau urtetan zehar ikerketa eta negoziazio gogorrak izan ondoren 1969ko uztailaren 19an Madrilen adostasun-Akta eta uztailaren 24an 16/1969 Lege Dekretu bezala publikatzeari ekingo zitzaion eranskin-tresna izenpetzen ziren (1969ko uztailaren 29ko 180 zkia. EAO).

Ikuspegi formalean, 1969 Hitzarmena artikulu bakarreko Lege Dekretua erabiltzen zuelako bereizten zen. Francok bere Gorte propioak saihestekotan asmatutako aitzakia. Artikulu bakarreko edo irakurketa bakarreko testu formalak ondorengo Hitzarmen- eta Itun-akordioetarako, bide honetatik errotu besterik egingo ez den ildoa ezarriko du. Beste berezitasun aipagarri bat Nafarroako tributu-autonomiaren oinarri modernoak aurkezten dituen atariko idazpurua da, lurralde horri "amplias facultades para mantener y establecer en la Provincia el régimen tributario que estime procedente, siempre que no se oponga a los pactos internacionales, al presente Convenio o a las contribuciones, rentas o impuestos propios del Estado" aitortzen dizkiola.

Irizpide armonizatzaileak Errentaren gaineko Zerga Nagusien konturakoei eragiten zioten, gerora euretatik gehienak 1978ko aldaketarekin ezabatuak izango zirela. Gogoratu bitez, adibidez, Pertsonen Lanarekiko Etekinen gaineko zergak, Kapital-Errenten gainekoak, eta industria eta merkataritzagatiko Onura eta Jardueren gainekoak ere. 1979ko urtarrilaren 1etik besteak bezala ezabatua izan zen Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga Nagusiari berari ere eragiten zioten, bere ordainarazpenerako Nafarroari herri-auzotasuna eta benetako bizilekuaren baldintza bikoitza eskatuz. Bestalde, Nafarroan helbideratutako Sozietateei Foru Diputazioan zergak ordaindu ahal izateko, kapitalaren gehiengoa nafar izaeradun pertsonena izan zedila eskatzeaz gain negoziorik gehienak Nafarroan barne egin zitezela edo ibilgetuen gehiengoa lurralde horretan egon zedila eskatzera zetorren Sozietateen Errentaren eta gainerako Entitate Juridikoen gaineko Zergari ere (1979an Sozietateen gaineko Zerga indarrean sartzean ezabatu izandakoa) eragin zion. Kanpoko kapitalak testaferroen bitartez beti erraz saihesten zuen gehiegizko baldintza murritzailea, tributuaren subjektu pasiboaren nortasunari arrotza zitzaiona eta negoziatzaile nafarrek zituzten interesen aurkakoa zena ere. Eta baita Oinordetzaren gaineko Zerga Nagusiari ere, 1941eko Hitzarmena bezala, hildakoari kode zibilaren arabera foru erregimenerako eskubidea izatea eskatzen baitzitzaion, Estatuan betidanik hainbeste erremin beti sortarazi izan duten zuzeneko oinordetzekiko ohiko foru salbuespenak saihestuz.

Zeharreko Zergetan, lotura-puntuetan kasuistika luzedun Ondare Eskualdaketen eta Egintza Juridiko Dokumentatuen gaineko Zergaz gain, Enpresa-Trafikoaren gaineko Zerga, Luxuaren gaineko Zerga (biok 1986ko urtarrilaren 1etik aurrera BEZaren 24/1985 Foru Legeak indargabetuak), eta Zerga Bereziak (1986ko urtarrilaren 1etik aurrera ere indargabetutakoak izanez, eta berriz ere 25/1985 Foru Legearen bitartez arautua) harmonizatzen ziren.

Hitzarmenak, bere xedapenen helburu hobe baterako batzorde koordinatzaile bi sortzen zituen, euretariko bat zuzeneko zergetarako eta bestea zeharrekoetarako. Zentzuz, biak batera ekarri ziren urtarrilaren 18ko 76/1973 Dekretuaren bitartez. Eta desadostasunak lituzketen administrazioen akordioei buruzko berrikusteak egiteko helburuz Batzorde Arbitral berria arautzen zuen.

Finantza-arloari dagokionez, 1969ko Hitzarmenak hiru kontzeptu desberdin bereiztu eta ezartzerakoan, foru dohaintza edo ekonomia-ekarpenaren kopuru bakarraren tradizioa etetera zetorren berri garrantzitsu bat sartu zuen. Alde batetik izaera finkoduna, 1941eko hitzarmenak ezarritako 21milioi 230 milioitara jasotzen zituen kupo ordaingarria. Edozein erreferentziadun parametro objektibotatik urrundu eta erabaki politikoaren pean besterik ez zegoen kopurua zen. Bigarren tokian, Hitzarmenak berak compensación por impuestos indirectos izendatzen duen eta gerora ezusteko jarduerak hogei urte beranduago hurrengoko Hitzarmenaren negoziazioetan eraginik izango zuen Luxuaren gaineko Zergaren (petrolioari eta bertatik eratorritako guztiei ezarritakoek ezik) eta Enpresen Trafikoaren gaineko Zerga Nagusiaren etekinak probintziako ogasunari leporatzeagatiko urteroko konpentsazio baten ordaina Aldundiari eskatzen zitzaion. Eta amaitzeko Aldundiari ordaintzen zizkieten enpresei Estatuak emandako esportazioarekiko zerga-desgrabazioagatiko urteroko konpentsazio bat.

1970 eta 1971.eko urteetarako, aipatutako konpentsazio aldakorrak testuak berak 390 miloi eta 80 milioi pezetatan hurrenez-hurren ezarri zituen. Aipatutako data horretatik aurrera zenbatekoek klausula automatiko biren arabera zehaztu ziren. Zeharkako zergen konpentsaziorako, aurrekoaren gaineko berehalako aitzinetiko ekitaldian Altxor Publikoaren guztizko diru-bilketaren aldaketarekiko ehunekoaren araberakoa zen eta desgrabazio fiskalagatiko konpentsaziorako, enpresa nafarrek 1969an zehar Ogasun Ministerioak kontzeptu horregatik egin zitzan benetako ordainketen eta aipatutako 80 milioiko kopuruaren arteko ehunekoa mantendu zedin eraz. Ekarpenak bere osotasunean Aldundiko 1970.eko ekitaldiko Aurrekontuaren % 41aren baliokide zen 1.065 milioi pezetako osoko kopurua suposatu zuen.

Mende bat eta erdian zehar, Estatuaren eta Nafarroako Administrazioen artean lortutako hitzarmenak urteetan zehar aldagabe zeuden. Honetara, ekonomia-ekarpena, edo foru dohaintza, administrazio zordunaren alde, Nafarroa, zaharkituta gelditzen zen eta hori pribilegio ukaezinen sorleku izan zen. Estatua zen, beraz, luzapen handiago edo txikiagoz, Hitzarmena eguneratzeko Nafarroari dei egiten ziona. Aldiz 1990eko Hitzarmenaren xehetasun berezia, bere hasierako ekimena Nafarroatik bertatik abiarazitako bakarra izana azpimarratzen da, eta ez ordura arteko hitzarmenetan gertatzen zen bezala, Madriletik. Zer aldatu zen igarotako gizaldiaren laurogeiko hamarkadan, Nafarroak bere ekonomia ekarpena ehun bider baino gehiago bidertzea ekartzeaz gain hezkuntza eta osasuna bezalako zerbitzu erabat garestia bere lepo finantzatzera derrigortzera zeraman hitzarmen berri baterako negoziazioarekiko premiatasuna izateko? Horretarako faktoreak ugariak izan ziren.

Europar moldea eredutzat hartutako Fernandez Ordoñezen eraberritze fiskalak Nafarroako Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergan eta Sozietateei buruzkoan ere urriaren 19ko 2655/1979 Errege Dekretuaren bitartez behin-behineko egokitzapena ezinbestean egitea ekarri zuen. Arau honen Lehen Azken Xedapena hauxe adieraztera zetorren: "en el plazo de tres meses (...) se procederá a iniciar la actualización del Convenio Económico, mediante la correspondiente negociación". Baina agintari nafarrek, konstituzioaren araberako estatutu sistema berrira iristeko Nafarroak izan zuen Foru Erregimena Berrezarri eta Hobeagotzeko Lege Organikoa (NFEBHLO) argitaratuta ikusi arte itxaron beharra izan zuten. NFEBHLO 1982an onartu izan zen arren, negoziaketek ez ziren 1983an sozialistak gobernu zentraleko administrazioaz jabetu ziren arte hasi, eta orduan ere, foru hauteskundeek zirela eta, eten egin ziren. Horrek ez zuen 1985eko udazkenean Balio Erantsiaren gaineko berehala zetorren Zerga zela eta, Nafarroa EAEaren aldarrikapenera gehitu eta Euskadiko Erkidegoaren ondoren, diru-bilketarako egokitzapenak eta harmonizazio-arauei buruzkoan adostasuna izanez hauei zegokien gestioarekiko eskumenak lortu izatea eragotzi.

1978ko Konstituzioak ezarritako Estatuko autonomia-erakundetze marko berriak, EHAEko garatzen hasitako autonomiari 1981ko Ekonomia-Itunak eman zion bultzada eta, Nafarroaren maila bereko eta goragokoetan Autonomia Erkidegoek kokatzen zihoazen pixkanakako eskuduntzak bereganatzen joan izanak, bere garaian abiatutako autonomia lehiaketan Foru Erkidegoa atzeraturako tokian utzi zuen.

Bestalde, Nafarroaren autonomiaratze eztabaidatsu eta ohiz kanpokoak, indar politiko guztien eta toki erakundeen partaidetzarik izan ez zuena eta herri erreferendumik gabekoak, lehenbizi, 1979ko urtarrilaren 26ko Errege Dekretuari buruzkoan lehenengo eta gero NFEBHLOri buruzkoan, 1984an itzartutako transferentziei buruzko prozesu berezi bat ere eratu zuen. 1969ko Hitzarmena indarrean izan zedin bitartean, Nafarroak transferitu izango litzaizkiokeen zerbitzuen finantzaketa erabat bereganatu beharra zeukala ezartzen zen. Nabaria da, termino horietan, nafar agintariek ez zeukatela, adibidez, Hezkuntza eta Osasunarekiko eskuduntza erabat garestiak zirenek, foru altxorraren lepo egikaritzeko inolako premiarik. Zeren 1969ko Hitzarmenak ez zuen esandakoaz finantza egokitzapenerako inolako formularik aurreikusten. Hala ere, ekarpenaren kopuru murritzak (izaera negatiboa edukitzera iritsi zena, geroago ikusiko den bezala) aurrekontuak konprometitzen ez zituenez, Nafarroako Gobernuak, irudia mantendu eta autonomien tropeletik atzeratuta gelditu ez izateko, ekonomia-eragin gutxiago zituzten eskuduntza batzuk bere gain hartzearen alde ekin zion.

Foru gobernuaren harrotasun interesatua elkarrekin lotutako hiru elementuok eten zuten: jada beste erkidego batzuk zituzten autonomia-maila lortzearren talde politikoen presioa, 1969tik kupo ordaingarria izoztuta zeukan Foru Komunitatearen insolidaritate ikaragarria, eta zeharreko zergengatiko konpentsazio-kalkulurako 1985ean ezarritako jarduera formula ezustekotik eratorritako ekonomia-ekarpenaren izaera negatiboa ezagutzean Estatuaren Administrazioan piztutako alarma. Beraz, 1989ko urtarrilerako Batzorde Negoziatzailearen lehenbiziko batzarra ezarri zen. Batzorde horrek bere lana 1990ko uztailean burutu zituen. Aldi horretan Eusko Jaurlaritza bere aldetik Ekonomia-Itunaren aldaketa negoziatzen zebilen (gerora ekainaren 8ko 2/1990 Legean islatuko zena), bertan ziren aurrerapenak Ekonomia-Hitzarmenerako negoziatzaileen mahaira iritsiz.

Puntu honetan Ekonomia-Hitzarmenaren hurbileko historian gutxi ezagutzen den arlo batetan gelditzea komenigarri da, eta iragarri den bezala 1990eko Hitzarmenaren negoziazioetan oihartzun handia izan zuen. Lehenago aipatu izan dugun "compensación por impuestos indirectos" ezusteko jarduerari buruz dihardugu.

1969ko Hitzarmenak, jada esan da, kopuru bakar eta finkodun ordainketaren tradizio historikoa etenaz, ekarpena hiru batuketa bereiziz osatuko zela zehaztu zuen: 230 milioi pezeta ospetsuetan, gogora dezagun, ezarritako ohiko ekarpen finko edo foru-dohaintza, gehi zeharkako zergen gaineko Nafarroaren eskuduntzengatiko konpentsazio bat, gehi Estatutik enpresa nafarrek esportaziorako desgrabazio fiskalarekiko hartzen zuten beste konpentsazio bat. Eskema honek, 1985eko urte amaieran, 1986an zeharkako zerga ezarpenaren (Balio Erantsiaren gaineko Zerga eta Zerga Bereziak) erregimen berriari sarrera emateko bere indarrengotasuna galdu zuen. Urte honetan gorago aipatutako hiru kontzeptuen batuketa 7.200 milioi pezetatara iritsi zen, Foru Komunitateak aurrekontuetan ezarritako finantza bidezkoak ez ziren diru sarreren %14a izatea ekarriz. Espainia Europar Ekonomia-Erkidegoan sartu izanaren ondorioa zen zeharkako zergabidearen erregimen berriak, eraberritutako Zerga Bereziek eta Balio Erantsiaren gaineko Zergak ordezkatu zituzten tributu-figura kopuru zati bat desagertzea ekarri zuen. Eta horren ondorioz Ekonomia-Itunaren beharrezko egokitzapena (abenduaren 27ko 49/1985 Legea) egin zen, oraingoan jakitea dagokigunez, bere ondorioetako batzuk, jada existitzen ez zen esportaziorako desgrabazio fiskalarekiko konpentsazioa kendu, eta zeharkako zergengatiko konpentsazio berri bat diseinatzea izan zirela adieraziz.

Konpentsazio honen kalkulurako ezarritako neurriak, Nafarroari, ezabatutako zergetatik eskuratuz zetorren zerga-bilketa maila bermatzea nahi zuen, eta horretarako azken sei urteotan jasandako benetako zerga-bilketaren bataz besteko ehunekoan oinarritutako zerga-bilketaren eguneratze-koefiziente bat asmatu zen. Konpentsazioaren zenbatekoa, Nafarroak zerga berrien kudeaketan lortutako benetako zerga-bilketaren eta koefizientearen arabera eguneratutako antzinako zerga-bilketa birtualaren arteko aldea zen. Lehendabizikoa, indargabetutakoengatik espero zen teorikoa baino zerga berriek etekin handiagoak ematen zituztelako, handiagoa baldin bazen Nafarroak Estatuari gainerakoa emango zion; aldea, zerga berriek antzinako zerga-bilketa zaharraren gaurkotzeagatik ezarritako maila lortu ez izatearren, txikiagoa baldin bazen, Estatua litzateke murrizketa teoriko horrengatik Nafarroari konpentsazioa emango liokeena. Horrela itzartutako formulak, gaur egun negoziazioak zuzentzen dituen finantza-orekaren oinarriaren ondorio bezala aintzat hartuko genukeenak, Nafarroa Ekonomia-Hitzarmen berririk ezarri ez zedin bitartean aurrekoaren egoera berdinean ustea zuen helburu.

Hala ere, agian negoziatzaileek aurreikusi ez izandako datu batek akordioaren helburua galarazi egin zuen. 1980-1985 sei urteroko zerga-bilketaren bataz besteko gehikuntza, inflazio ikaragarridun aldi baten, ehuneko 32,59koa izan zen. Eguneratze-koefiziente hain handi baten ezarpenak, inork aurreikusi ez izanagatik izaera nominalaren zuzenketarik gabekoa zenak, zeharkako zergen konpentsazioaren izaera jada 1986tik Nafarroaren aldekoa izatea ekarri zuen, denboran oso hazkunde esanguratsua izanez. Hain tasa jasoak, 1986ko urtean 1.500 milioi pezetak, 1989an Nafarroaren alde 35.000 izatea eragin zuen. Alde honekin, foru gobernuak bere egoera aldatzean premiarik ez izatea errez uler daitekeena da. Ikuskari eta jeloskorrak ziren Autonomia Erkidegoaren aurrean zuriketa zaila lukeen ondorioa zekarren geroago eta arazo handiago hori gelditzeko Estatuaren egunetik egunerako premiatasuna bezain ulergarria. Errealitatea, 1990ean (azkenean 70.000 pezetatan adostutakoa) NFKaren aldeko zenbateko ikaragarriak probintziari akordio berriaren faktura jasoari aurre egiten lagundu egin zion.

Edukiari dagokionez, Ekonomia-Hitzarmen berria 1981eko Ekonomia-Itunaren eskemari eta 1990eko urtean bertan izandako aldaketara egokitzeko, 1969ko eredutik nabarmen urruntzen da. Bestalde, jada aipatutako 1985eko zeharkako zerga ezarpenerako egokitzapenak ere jasotzen ditu. Bere indarreangotasuna eskualdatutako zerbitzu berriek hartu izanarekin koordinatu zen (Hezkuntza 1990eko irailaren 1ean eta Osasuna, 1991ko urtarrilaren 1ean) eta jarrera desberdinek partzialki etsi zioten neurrian, ekarpen berria asmo bien arteko erdibidea zen 1990eko uztailaren 1etik aintzat hartu izan zedinaren akordiora iritsi ziren, Balio Erantsiaren gaineko Zergaren egokitzapena 1990eko urtarrilaren 1etik aurrera egin eta tributu-harmonizazioa (Estatuak nahi zuen bezala), 1991eko urtarrilaren 1era arte atzeratzen zen bitartean. Ezarpen indizea, azkenean ehuneko 1,60an ezarritakoa negoziazioan izandako azken eragozpenetariko bat izan zen.

Ekonomia-Hitzarmen berria Xedapen Nagusiak izenpeko Atariko Titulu batez hasten da eta Nafarroaren Zerga ahalmen eta bere mugez, Estatuaren eskuduntza bakarreko konpetentzien erreserbaz (Estatuak 1927ko Hitzarmenetik jada beretzakotzat hartzen zuen goi ikuskatzearekiko oraindik ezezaguna zen erreferentzia barne) Hitzarmenaren beraren aldaketarako prozedura eta kudeaketan elkarren lankidetzaz diharduten sei artikulu esanguratsutan garatzen da.

Testuak aurrerago aipatuko ditugun harmonizazioaren irizpide nagusiak izenekoak gehitzen ditu: 1) terminologian eta kontzeptuetan Tributuen Lege Orokorrera egokitu beharra, 2) gainerako Estatu guztian zehar dagoena baino txikiagoa ez den egiazko osoko prezio fiskala ezarri eta mantendu, 3) Espainiar lurralde guztian zerbitzu, kapital eta ondasunen zirkulazio aske eta pertsonen kokapen eta toki aldaketarako askatasuna errespetatu eta bermatu eta 4) administrazioen arteko estatistika-datuen eta argibideen trukatzea errazteko ororen lurraldean ekonomia-jardueren sailkapen berbera erabili.

Zerga egitate edo subjektu pasiboen ezarpen edo banatze-modua, eskumendun administrazioen burujabetasuna mugatuz, ezarri ditzaketen arau batzuk finkatzea da tributu-harmonizaziorako korpusa osatzen duten ondorengo neurrien helburua. Mugaketa hau, tributuen helburuekin bat letorkeen zerga-bilketaren banaketa lortu dezan emaitza izan dezakeen gestioa erraztuz egin beharra dago. Ekonomia-Hitzarmenak, 1981eko Hitzarmenean ezarritako eredutik, jakina, datozen jakingarririk nagusienak alde honetan azaltzen ditu. Arau armonizatzaileak edo lotura-puntuak ez du beti bere helburua erabat lortzen. Adibidez, hori, subjektu pasiboa tributua azkenean jasaten ez duena denean (zeharkako inposizioan ohikoa den hipotesia). Eta kasuotan, hitzarmenean bertan aurreikusten dira zerga-bilketen finantza egokitzapenerako mekanismoak. Lotura guneetarako PFEZn eta Sozietateen gaineko Zergetan izandako aldaketak nabarmentzen dira. Beraz, Nafarroan SZn tributatzeko aurreko Hitzarmenak entitateei Nafarroan egoitza fiskala izatea, eta baita, kapitalaren gehiengoan izaera zibila zeukaten pertsonena izatea eta/edo negoziorik gehienak Nafarroan egin zitezena edo entitatearen ibilgeturik gehienak lurralde nafarrean egon zitzala eskatzen zieten, egun erabat desegoki ikus ditzakegu irizpideak izanik. PFEZren bitartez egin ahal izateko subjektu pasiboari nafar foru auzotasun zibilaz gain lurraldean izatez bizilekua edukitzearen baldintza bikoitza eskatzen zen.

Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergari (PFEZ) buruzkoan, 1990eko Hitzarmenetik aurrera Nafarroari bere eskuduntza egozteko baldintza bakarra subjektu pasiboak foru lurraldean ohiko bizilekua izatea izango da nafar auzotasun zibila izatearen gainontzeko baldintza bertan behera utziz.

Zergaren konturako kenketek biltzeko eskumenak testuaren zati handi bat betetzen zuen. Arau nagusi bezala, 1969koaren antzera, lanari buruzko kenketak Nafarroari dagozkio baldin eta Nafarroan beraien zerbitzuak eskaini ditzaten langile eta enplegatuei dagozkien etekinak badira. Probintziaz kanpo egindako aldizkako lanetarako, administrazio ordaintzaileari jarraitzen zioten funtzionarioen kenketetarako, garraiolarientzako eta sozietate ordaintzaileari jarraitzen zioten, administzazio-kontseiluetako kideentzako,hipotesi bereziak jartzen zituzten. Kapitalari buruzko etekinekiko kenketek ere arau nagusi bat eta berezi batzuk zituzten. Lehenbizikoak, Foru Komunitateari zergadun bakarrak zaizkion Sozietateei buruzko Zergaren (SZ) edo PFEZren subjektu pasiboek ordaindutako etekinak izan daitezenetarako diru sarrerekiko eskumena Nafarroari ezartzen dio. Eta kopuru erlatiboagatiko sujezio kasuan dagokion ehunekoa. Esanguratsua beraz, etekina ordaintzen duenarekiko lotura da, ez norekin jasotzen duenari buruzkoa. Nabarmena da irizpide honek subjektu pasiboaren azken kuotarekiko norakoaren konturako ordaina desbideratu egin dezakeena eta, izatez, desbideratu egiten duena.

Irizpide partikularrak, 1969koaren aldera guztiz berriak, Nafarroako Administrazioaren gainerako enteek eta Foru Erkidegoak ordaindutako etekinei eta finantza entitateen kapitalei buruzko -sukurtsal edo saltegi-mailara iritsiz- ezarpenekiko aipamenak egiten dituzte. Profesionalen etekinengatiko atxikipenentzako, irizpidea aldatu egiten da, aurrekoaren aldera ahalmena handitu eta ordaintzaileak bere ohiko bizilekua Nafarroan izan dezanean eskuduntza duena Foru Ogasuna dela adieraziz. Une horretara arte zerbitzua bera Nafarroan eskaini zezala eskatzera zetorren eta bestalde ordaintzaileak bere saltegia foru-lurraldean izan zezala. Dena delakoa dela, Zerga-ordainarazpenerako, lurralde bateko zein besteko eskumendun administrazioaren aurrean egindako etekinengatiko diru-sarrerek beti dute baliogarritasuna. Gai honi guztiari buruzko idazketak 1998.eko urtean erabateko aldaketa jasango du.

Sozietateen gaineko Zergan (SZ) 1985ean hitzartutako BEZetik eratorritako negozioen kopuru erlatiboagatiko tributazio-kontzeptua sartu zen. Txertoak, itxuraz behintzat gai homogeneoez jardutea den arren, arazoak ematen ditu zeren zerga bien izaera eta mekanika ez dira berdinak. Eta ezta helburu dutena ere. Harekin bat zetorren lotura-punturen bat ezartzerako orduan, arrazoibidezkotzat jo daiteke Sozietateen gaineko Zergak onura aintzat hartzea, nahiz eta eragiketekin lotzen diren, eta BEZak zuzenean eragiketa zergapetu eta salbuetsi gabeekin dagian arren. Hitzarmenak uko egin zion homogeneizazio honek, ez du egokitzapen fin bat eskaintzen eta, larriagotzat jo daitekeena, honen irizpideekin bat ez etortzerakoan koordinazio-arazo nabarmenak sortzen ditu.

Zergaren ordainarazpenerako eskuduntza nabarmen aldatu zen, irizpide bikoitza, pertsonala eta lurraldetarra baztertuz, eta 1981eko Itunak onartutakoa bereganatuz. Honetara, Foru Ogasunean Nafarroan helbidetutako subjektu pasiboak -irizpide pertsonala- tributatzen dute eragiketen bolumena 300 milioi pezetatik gorakoa ez litzatekeen kasuetan (egungo sei milioi euroko kopurura iritsi artea aldaketa bakoitzean gora egin duen kopurua izanez) edo lurralde honetan bakarrik jardun dezatenean. Beste gainerako kasu guztietan -irizpide lurraldetarra- eragiketekiko kopuru erlatibo osoaren araberako tributazioa egitea dagokio.

Eragiketa-bolumentzat subjektu pasiboak ondasun-emanketetan eta zerbitzu-eskaintzagatik lortutako, Balio Erantsiaren gaineko Zerga salbu, kontraprestazioen guztirakoa aintzat hartzen da. Aurreko urteko ekitaldikoa aintzat hartzen da, eta ekimenari hasiera ematera dihoaztenen kasuan aurreikuspena egitera behartzen ditu, eta hasiera urte naturalaren hasierarekin bat etorri ez dadinerako, kopurua jasotzera. Azkenez, eragiketek zein lurralderi dagozkion aintzat hartzeko erabili beharreko irizpideak, une horretatik 1985eko akordioetan Balio Erantsiaren gaineko Zergaren harmonizaziorako ezarritako berdinak dira.

Zerga-helbidea pertsona fisiko eta juridikoentzako era desberdinean definitzen da. Azkenontzako, negozioen helbide, kudeaketa eta gizarte-egoitza batera aintzat hartzen dira, bateragarritasunik ez baldin bada bigarrena gogokoena izanez.

Arau nagusi bezala, subjektu pasiboak ezarri behar duen Sozietateen gaineko Zerga bere zerga-egoitzari dagokion lurraldea ezartzera datorkiguna da. Ikuskatze eta araugintza eskumena Estatuaren alde simetrikotasunik gabe banatzen dituzten bi salbuespen daude. Lehenak hauxe dio: entitate jakin batek bere jarduera foru lurraldean besterik garatzen badu Nafarroako araudia ezarriko zaiola, nahiz eta lurralde horretan bere zerga-egoitzarik izan ez -praktikan oso gutxi ematen den egitatea-. Eta bigarrenak, lurralde komunean euren eragiketen %75a edo gehiago Nafarroan egoitza duten entitateek estatuko araudira egon behar dutela adierazten du. Gogoan izan bedi, "lurralde komun" honek hitzartutako foru lurraldeak barne hartzen dituela, eta aipatutako ehunekoan Gipuzkoan jardun dezaken enpresa nafar bati buruzko ikuskatzerako eskuduntza Estatuari egozteko xedapenaren ondorio bidegabea.

Balio Erantsiaren gaineko Zergari buruz, 1990eko Ekonomia-Hitzarmenak ez du inolako berririk azaltzen, berari zegokion harmonizazioa 1996an Zerga indarrean sartu zenean hitzartu eta arautua izan zelako. Lotura-gunean izandako xehetasunengatiko ezberdintasunak Zerga honetan diren eragiketek, dagozkien zergapetuetara eta kenketa-eskubidedun salbuetsitakoetara -erabateko salbuespena-, euren araudiaren arabera, egokitzen saiatzen dira, Sozietateen gaineko Zergarako "eragiketen guztizkoa"z ekin izan diogunean. Litekeena da, bitxia baina, administrazio biotako zergapekoa den subjektu pasibo berberak zerga biotarako kopuru erlatibo desberdinak zehaztea. Balio Erantsiaren gaineko Zergak urtea baino kitapen-aldi laburragoak -hilerokoa edo hiruhilabeterokoa- ezartzen dituena gogoan hartuta, administrazio bietara tributatzen duen subjektu pasiboak bere aldizkako kitapenak proportzioaren arabera urte bukaeran erregularizatzea beharrezkoa da.

Zerga Berezietan banaketa-irizpidea lurraldeari buruzkoa da, eta beraz, Nafarroari dagokio Alkohol eta Eratorritako Edari eta Garagardoari buruzko tributuen ordainarazpena baldin eta gordailu fiskalak edo fabrikak lurralde horretan kokatuta badaude. Kontsumoarekiko inolako finantza-egokitzapenik ez ezartzean, Nafarroarentzako ekonomia-abantailaren bat bide honetatik lortu ahal izateko aukera zegoen. Eta horrela izan zen 1998ko aldaketara arte, Ekonomia-Itunaren gai honi buruzko aurrerapenak eraginda, egokitzapen hori sartzera etorri zela.

Oinordetza eta Dohaintza gaietan 1990eko Ekonomia-Itunak kontzeptu biak zerga bakar batera ekarri zituen, une hartan Nafarroan, batez ere mortis causa edo dohaintza bidezko eskuraketak zerga-figura desberdin bik araututa zeudelako, horretara existitzen ez ziren arren.

Abenduaren 18ko 29/1987 Oinordetza eta Dohaintzaren gaineko Zergari buruzko Legeak bateango erregimenean eragindako aldaketak, ez zuen Nafarroan inolako eraginik izan, Zergarekiko ordainarazpenerako sistema desberdin bi izan zitezela erakarriz. Forutasunaren berezitasuna oinordetza bidezko eta dohaintzazko arbasoengandik, adopzio-hartzaile eta adopzio osozko adoptatuen eta ezkontideen eskuraketen salbuespen zaharra zen. Foru erregimenarekiko begitanduera-iturri agortezina, beste ahaidetasun-maila eta oinarri-tarte batzuetan Zerga nafarra erregimen komuna baino kaltegarriagoa izan zitekeen arren. Eszenatoki honetan, Oinordetzetan hitzartutako lotura-puntua, hildakoaren ohiko egoitza, 1969koarekiko aldaketa sakon eta inola ere baketsua ekarri zuen (ondasun Higiezinak kokapen-lurraldearen arabera eta ondasun Higigarriak hildakoak nafar foru zuzenbiderako eskubiderik zeukanean).

Zuzenbide zibilaren eta zerga-bidezkoaren arteko ohiko lotura-puntua galtzen zen, oinordetza zuzenbidean bereziki garrantzitsua zena. Nafarroako Zuzenbide Zibil Foralarekiko Konpilazioko 148 legeak zuzenbide zibil nafarraren arabera oinordetza bideratu eta agindu dadin, hildakoak bere heriotza orduan foru izaera izatea eskatzen du. Baina, zerga-irizpidea bizilekuarena baldin bada Foru Berriaren araberako anaitasun-testamentua eman zezakeen bere heriotza orduan ez-egoiliar foru zuzenbide izaeradun hildako nafarraren egoera bezalakoak sortarazi eta eman daitezke eta bere oinordekoek Estatuaren administrazioan jaraunspena kitatu beharko izango lukete. Lotura-puntu berriak, auzotartasun zibil komuna duten Nafarroan egoitza duten guztiei zerga-zuzenbide nafarra ezartzea aldarrikatzera dator.

1990ean, globalizaziotik oraindik urrun, konpromiso honek nortasun-begitanduerak sortarazten zituen. Horrek adierazten du, negoziatzaile nafarrei onartzea gehien kostatu zitzaien lotura-puntuetariko bat izana. Baina bateango erregimeneko Autonomia Erkidegoak eta Ekonomia-Itunak ere, beronengandik banatu izanak ezarpen bikoitz edo inolakorik ez izatea eratorri zuenak, onartutako irizpidea izanaren indar ikaragarriak foru erresistentzia guztiak gainditu zituen.

Dohaintzentzako eskumenekiko irizpide zehaztatzaileak ezartzerakoan, oinordetzan ez bezala, ondasun higiezinak edo higikorrak diren bereizten dira. Ondasun higiezinentzako lex rei sitae irizpideari jarraitzen zaio, ondasunaren kokapena, emailearen edo hartzailearen ohiko bizileku edo auzotasunetik at. Higikorrentzako, bizilekuaren irizpideari jarraitzen zaio, baina, mortis causa erdiespenen aldera, kasu honetan emailearen, eskubidearen erdietsitakoari edo mesedetuaren bizilekuari egon behar gatzaizkio. Egitezko gai honek dakartzan froga-arazoak nabarmenak, aipatutako hipotesietan foru tributazio txikiagoaren erakargarritasun sendoak boskoiztu egiten ditu.

Dohaintzetan ere zuzenbide zibilaren eta zergabidezkoaren arteko loturarik eza gertatzen da, oinordetzakoa baino intentsitate txikiagokoa den arren. Lehendabizikoek, Kode Zibilaren arabera, emailearen nazio-legearen arabera arautzen dira, eta beronek izaera zibil nafarra baldin badu, zuzenbide zibila izango da babesa emango diona. Fiskalitate modernoak errespetatzen ez duen irizpidea hain zuzen.

Askoz gatazka gutxiagokoa izan zen Ondare Eskualdaketen eta Egintza Juridiko Dokumentatuen gaineko Zergarekiko akordioa, ordenamendu zibiletan zeuden ezberdintasunak, merkataritzarako legegintza komunak zehazten dituen zergapetutako ekintzen nortasunetik at, hain esanguratsuak izan ez zirelako. Ondasun higiezinentzako lehenago aipatutako lex rei sitae irizpidea da nagusi eta beste gainerakoentzako bizilekua edo Zergaren subjektu pasiboaren zerga-egoitza (sozietateetako partaidetzak eta balore-eskualdatzearekiko lurralde-salbuespena izan ezik). Beraz, 1969ko Ekonomia-Hitzarmenak aipatzen zuen subjektu pasiboaren izaera zibil nafarrarekiko aipamen oro desagertu egiten da. "Sozietate-eragiketak" zerga-egitateetarako lotura-puntuaren aldaketa ere nabarmena izan zen. 1969ko Ekonomia-Hitzarmenak eskumena eskriturak gauzatutako tokiarekin eta bazkideen gehiengoaren -sozietate anonimoetan- izaera zibilarekin eta, gainera, euron esku kapitalaren gehiengoa izatearekin -beste gainontzeko sozietateentzako- bat egiten zuen bezala, irizpide berriak bazkideak baztertu egiten ditu eta sozietatearen helbidea, egoitzarena edo fiskala, jaiotza edota jarduerarekikoa den, ezartzen du.

Ekintza juridikoak, notaritzakoak, merkataritzakoak, jurisdikzionalak eta administrazio-bidezkoak Nafarroak kobratuko ditu baldin eta Nafarroan eman, egin edo baimentzen badira. 1969an bezala, agirian zuzenean interesatua legokeen Nafarroan helbidetu edo auzotartutako entitate edo pertsona bat aurkeztearen baldintza nahaspilatsua beharrezko ez izanez. Hitzarmenak merkataritza-, jurisdikzionalak, eta baita administraziokoak ere, eurei dagozkien ordaintzetik libratzekotan agirien lotura-puntuak -zerga egitateak gehituz- zabaldu eta zehaztu egiten ditu.

Pertsona edo ondasun eta zerbitzuen zirkulazio askearen printzipiorekiko begiruneagatik, Nafarroa kanbio-letra, baloreen eskualdaketa eta sozietate-eragiketagatiko gaietan Estatuaren tributazioa bera une oro ezartzera behartuta aurkitzen da.

  • AA.VV.: "Conflictos de competencias entre Comunidades Autónomas y Territorios Forales (Comentario a la STSJ País Vasco 21 de diciembre de 1994)", Jurisprudencia Tributaria Aranzadi, 1994, 3 zkia., 1136-1139 orr.
  • AA.VV.: "El principio de reserva de ley y las Haciendas Forales", Jurisprudencia Tributaria Aranzadi, 1996, 2 zkia., 1483-1485 orr.
  • AA.VV.: "IVA: País Vasco y Navarra", Tribuna Fiscal, 1994, 40 zkia., 22-25 orr.
  • AA.VV.: "Opciones de reforma del sistema tributario español", OCDE-n, OCDEren ekonomia-ikerketak: España, OCDE, Madril, 2000, 107-177 orr.
  • AA.VV.: "Reserva de ley, sanciones tributarias y relaciones entre el ordenamiento foral navarro y el ordenamiento común", Jurisprudencia Tributaria Aranzadi, 1997, 2 zkia., 1518-1523 orr.
  • AA.VV.:Haciendasterritoriales y corresponsabilidad fiscal Asociación Galega de Estudios de Economia do Sector Público, Santiago de Compostela, 1993.
  • AA.VV.: Informe de la comisión de expertos sobre financiación de las Comunidades Autónomas Centro de estudios Constitucionales, Madril, 1981.
  • AAVV.: Economía de la Secesión. El proyecto nacionalista y el País Vasco (Zuz. Mikel BUESA). Madrid: Instituto de Estudios Fiscales, 2004
  • Agirreazkuenaga Zigorraga, Joseba (Arg.): La articulación político-institucional de Vasconia: Actas de las "Conferencias" firmadas por los representantes de Álava, Bizkaia y Gipuzkoa y eventualmente de Navarra (1775-1936), Bizkaiko Foru Aldundia, Gipuzkoako Foru Aldundia, Arabako Foru Aldundia, Bilbo, 1995.
  • Agirreazkuenaga, Joseba: El fortalecimiento de las Haciendas Forales antes del Concierto (1878), en Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio. Azpilcueta. Cuadernos de derecho (18). Donostia. Eusko Ikaskuntza, 2002.
  • Aizega Zubillaga, Joxe Mari: "Crónica de las Jornadas sobre el Concierto y Convenio Económico", Revista Internacional de Estudios Vascos, 2001, 46 zkia., 473-486 orr.
  • Aizega Zubillaga, Joxe Mari: "Kontzertu eta Hitzarmen Ekonomikoari buruzko jardunaldiak", Eleria, 2001, 8 zkia., 107-114 orr.
  • Aizpún Tuero, Jesús: "La estructura del sistema impositivo foral navarro", hurrengo idazlanean: AA.VV., Derecho fiscal navarro y práctica tributaria, Cámara Oficial de Comercio e Industria de Navarra, Iruña, 1975, 27-65 orr.
  • Aizpún Tuero, Rafael: "El sistema tributario foral de Navarra", Revista de Derecho Financiero y de Hacienda Pública, 1976, 124-125 zkia., 1113-1138 orr. Alberto Atxabal Rada - Javier Muguruza Arrese 306
  • Albiñana García-Quintana, César: "La Armonización de las Potestades Tributarias Regionales en España", Documentación Administrativa, 1981, 189 zkia., 161-184 orr.
  • Alli Turrillas, Juan Cruz: "El Convenio Económico de 1969 visto por uno de sus actores", Príncipe De Viana, 2003, 228 zkia., 219-232 orr.
  • Alonso Arce, Iñaki: "La indeseable descoordinación entre el Concierto Económico vasco y el Convenio Económico navarro", Forum Fiscal de Bizkaia, 2003, urria/azaroa alea, 13-18 orr.
  • Aramburu Urtasun, Mikel: "El ajuste de la recaudación por el IVA en Navarra" en Crónica Tributaria 55 zkia., 1985.
  • Aramburu Urtasun, Mikel: Provincias Exentas. Convenio-Concierto: identidad colectiva en la Vasconia peninsular (1969-2005). Fundación para el Estudio del Derecho Histórico y Autonómico de Vasconia. Donostia. 2005.
  • Aranburu Urtasun, Mikel: "La armonización del IVA: el ajuste de la recaudación", Cuadernos de Sección. Derecho. Sociedad de Estudios Vascos, 1986, 3 zkia., 411-426 orr.
  • Araujo, Marcos: La actuación de los Territorios Forales en los procesos abiertos contra normas forales, Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio. Azpilcueta. Cuadernos de derecho idazlanean (18). Donostia. Eusko Ikaskuntza (2002, 259-268 orr.)
  • Armendariz, José Javier: "La perspectiva del Gobierno de Navarra", ondorengoen idazlanean: Aizega Zubillaga, JoxeMari (koord.), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio, Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Sociedad de Estudios Vascos, Donostia, 2002, 97-100 orr.
  • Asiain, José Antonio: "La armonización fiscal europea desde la perspectiva navarra", Revista de Economía Pública, 1991, 10 zkia., 175-186 orr.
  • Asiain, José Antonio: "La experiencia de la Comunidad Foral de Navarra", ondorengoen idazlanean: Aizega Zubillaga, Joxe Mari (koord.), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio, Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Sociedad de Estudios Vascos, Donostia, 2002, 37-48 orr..
  • Banacloche, Julio: "El IGTE, el IVA y los regímenes fiscales territoriales", Revista de Hacienda Autonómica y Local, 1985, 43 zkia., 9-25 orr.
  • Barberán Ortí, Ramón: Variaciones metodológicas y resultados en el cálculo de balanzas fiscales regionales. Madrid. Instituto de Estudios Fiscales, 2001 y Metodología para la elaboración de las balanzas fiscales de las Comunidades Autónomas. Madrid. Consejo Económico y Social, 2002.
  • Beldarrain Garín, Manuel y otros: La autonomía fiscal en Euskal Herria. Bilbo. Manu Robles Arangiz Institutua, 1996.
  • Beldarrain Garín, Manuel; Escribano Riego, M.; Ugalde Zaratiegui, P.: La autonomía fiscal en Euskal Herria, Manu Robles Aranguiz Institutua, Bilbo, 1996.
  • Bilbao, Juan Miguel: Las leyes quinquenales del cupo, en Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio. Azpilcueta. Cuadernos de derecho (18). Donostia: Eusko Ikaskuntza (2002).
  • Caja Laboral: El Concierto Económico y la Economía Vasca. 1999
  • Castells Arteche, José Manuel: "El derecho público vasco desde 1876 hasta el Estatuto de Guernica. Conciertos Económicos y autonomía", ondorengoaren idazlanean: Joseba Intxasti (zuz.), Euskal Herria.Historia eta Gizartea. Historia y Sociedad, Caja Laboral Popular, Donostia, I Lib., 1985, 574-581 orr.
  • Castells Arteche, Luis: Fueros y Conciertos Económicos. La Liga Foral Autonómista de Guipúzcoa (1904-1906) Haranburu, Donostia, 1980.
  • Castells, Antoni: Las balanzas fiscales de las comunidades autónomas (1991-1996): análisis de los flujos fiscales de las comunidades autónomas con la administración central. Bartzelona: Ariel, 2000
  • Coello Martín, Carlos: La disposición adicional primera y la organización autonómica Vasca. Logroño: Universidad de La Rioja, 1997
  • Corcuera Atienza, Javier: "Notas sobre el debate de los Derechos Históricos en los territorios forales", Revista de Estudios Políticos, 1990, 46-47 zkia., 55-89 orr.
  • Corcuera Atienza, Javier: "Derechos históricos y nacionalismo" en Foralismo, derechos históricos y democracia. Madril: BBV Fundazioa, 1998.
  • De La Fuente, Angel: Los mecanismos de cohesión territorial en España: un análisis y algunas propuestas. Madrid. Instituto de Análisis Económico del CSIC, 2005.
  • De La Hucha Celador, Fernando: "Autonomía local y competencias de Navarra en materia de haciendas locales: su plasmación en la Ley Foral 2/1995", Revista Jurídica de Navarra, 1995, 19 zkia., 15-43 orr.
  • De La Hucha Celador, Fernando: "El Concierto Económico del País Vasco y el Convenio Económico de Navarra: relaciones horizontales y conflictos potenciales", Forum Fiscal de Bizkaia, 2004, apirileko zenbakia, 25-43 orr. eta Revista Española de Derecho Financiero, 2004, 123 zkia., 559-601 orr.
  • De La Hucha Celador, Fernando: "Hacienda autonómica y hecho diferencial", ondorengoen idazlanean: AA.VV. Estado autonómico y hecho diferencial de Vasconia, HAEE, Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2000, 271-288 orr.
  • De La Hucha Celador, Fernando: "Relaciones horizontales y conflictos potenciales entre el Concierto Económico con el País Vasco y el Convenio con Navarra (II): especial referencia al Impuesto sobre Sociedades", Forum Fiscal de Bizkaia, 2004, ekaineko zenbakia, 37-55 orr.
  • De La Hucha Celador, Fernando: "El Concierto Económico con el País Vasco: cuestiones básicas en la imposición directa" Revista Española de Derecho Financiero aldizkarian Thomson-Civitas (118, 2003).
  • De La Hucha Celador, Fernando: "El Concierto Económico del País Vasco y el Convenio Económico de Navarra: relaciones horizontales y conflictos potenciales" Revista Española de Derecho Financieron. Thomson-Civitas (123, 2004, 559-601 orr.)
  • De La Hucha Celador, Fernando: "Hacienda autonómica y hecho diferencial de Vasconia" Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio idazlanean. Azpilcueta. Cuadernos de derecho (18). Donostia: Eusko Ikaskuntza (2002).
  • De La Hucha Celador, Fernando: Introducción al régimen jurídico de las haciendas forales La Caixa. Civitas, Madril, 1995.
  • De La Hucha Celador, Fernando: Prólogo Aranburu Urtasun, Mikel: Provincias Exentas. Convenio-Concierto: identidad colectiva en la Vasconia peninsular (1969-2005). Fundación para el Estudio del Derecho Histórico y Autonómico de Vasconia. Donostia. 2005.
  • De La Hucha Celador, Fernando: El régimen jurídico del Convenio Económico de la Comunidad Foral de Navarra. Fundación para el Estudio del Derecho Histórico y Autonómico de Vasconia. Donostia-San Sebastián. 2006
  • De La Torre, Joseba; García-Zúñiga, Mario: "Hacienda Foral y crecimiento económico en Navarra durante el siglo XIX", De la Torre, Josebaren eta; García-Zúñiga, Marioren argitalpenean: Hacienda y Crecimiento Económico. La reforma de Mon, 150 años después, Marcial Pons Nafarroako Gobernua, Madril, 1998, 183-210 orr.
  • De Luis, Félix y Del Arco, Luis: La distribución de los impuestos en una hacienda federal. Madril: Instituto de Estudios Fiscales, 1978.
  • Del Burgo Azpiroz, Jaime Arturo: "Principios rectores del régimen fiscal de Navarra", Revista Jurídica de Navarra, 1994, 18 zkia., 31-85 orr.
  • Del Burgo Azpiroz, Jaime Arturo: La autonomía financiera de Navarra: el sistema de Convenio Económico, Nafarroako Gobernua. Lehendakaritza eta Herrizaingo Saila. Iruñea, 1996.
  • Del Burgo Tajadura, Jaime Ignacio: "Aspectos jurídicos del Régimen fiscal de Navarra", Hacienda Pública Española, 1971, 13 zkia., 133-148 orr.
  • Del Burgo Tajadura, Jaime Ignacio: "La autonomía fiscal de Navarra", Hacienda Pública Española, 1985, 92 zkia., 205-227 orr.
  • Del Burgo Tajadura, Jaime Ignacio: Régimen fiscal de Navarra. Los Convenios económicos, Aranzadi, Iruña, 1972.
  • Delgado, Abelardo: "Los regímenes forales de concierto y convenio", Dirección y Progreso, 1996, 150. zkia., 74-82 orr.
  • Departamento de Economía y Hacienda: Convenio Económico de Navarra de 31 de julio de 1990. Estado comparativo de su redacción posterior y anterior al Acuerdo de actualización de 22 de enero de 2003. Iruña, 2003ko martxoaren 3a.
  • Dirección General de Inspección Financiera y Tributaria: "Competencia para realizar actuaciones de obtención de información en el País Vasco y Navarra", Impuestos, 1991, 2 zkia., 360-365 orr.
  • Domínguez Barrero, F.; López Laborda, Julio: "No desearás al vecino del quinto. Análisis comparado del IRPF en la Comunidad Foral de Navarra y en territorio común", Actualidad Tributaria, 1994, 12 zkia., 281-314 orr.
  • ELA-STV, Informe sobre fiscalidad en Hego Euskal Herria 2003: aumenta la injusticia Manu Robles-Arangiz Institutua, Bilbo, 2004.
  • ELA-STV, La cara oculta del Concierto y Convenio Económico: regresividad, desigualdad, fraude: año fiscal 2000 Manu Robles-Arangiz Institutua, Bilbo, 2001.
  • Elcarte Revestido, Francisco Javier: "Estudio comparado del régimen foral navarro", Revista de Contabilidad y Tributación, 1989, 71 zkia., 3-32 orr.
  • Estecha y Martínez, José María De: Régimen político y administrativo de las provincias vasconavarras, Probintzia irarkola, Bilbo, 1. arg., 1901.
  • Estecha y Martínez, José María de: Régimen político y administrativo de las provincias vasconavarras, Probintzia irarkola, Bilbo, 2. arg., 1918.
  • Estecha y Martínez, José María de: Régimen político y administrativo de las provincias vasconavarras. Eranskina, Probintzia irarkola, Bilbo, 1926
  • Estecha y Martínez, José María de: Régimen político y administrativo de las provincias vasconavarras. II Eranskina, Probintzia irarkola, Bilbo, 1935.
  • Estecha y Martínez, José María de: Régimen político y administrativo de las provincias vasconavarras, Bizkaiko Foru Aldundia, Euskal Herriko Zuzenbide Historikorako Institutua, EHU,Bilbo, 1997.
  • Ezeizabarrena, Xabier: Los Derechos Históricos de Euskadi y Navarra ante el Derecho Comunitario. Azpilcueta Cuadernos de Derecho (19). Donostia: Eusko Ikaskuntza, 2003.
  • Falcón Tella, Ramón: "El gravamen proporcional de los Actos Jurídicos Documentados en los régimenes de Concierto y Convenio", Impuestos, 1993, 1 zkia., 367-389 orr. Euskal Ekonomia-Itunaren bilduma eta Revista de Derecho Financiero y Hacienda Pública-n, 1993, 223 zkia., 15-41 orr.
  • Falcón Tella, Ramón: "La distribución de las competencias en materia financiera entre el Estado y las Comunidades Autónomas", Complutense Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko Aldizkaria, 1986/1987, 72 zkia., 137-197 orr.
  • Falcón Tella, Ramón: "La libertad de establecimiento y la eficacia extraterritorial del régimen de Concierto o Convenio", Quincena Fiscal, 1995, 16 zkia., 5-8 orr.
  • Fernández de Pinedo, Emiliano: "Haciendas Forales y revolución burguesa: las haciendas vascas en la primera mitad del siglo XIX" in Hacienda Pública Española (108-109, 1987, 197-220 orr.)
  • Garde Garde, Francisco Javier: "El convenio económico y las aportaciones de Navarra a las cargas generales del Estado", EE.AA.-n, XXXII Semana de Estudios de Derecho Financiero Instituto de Estudios Fiscales, Madril, 1986, 201-212 orr.
  • Garrán Moso, Justo: El sistema foral de Navarra y Provincias Vascongadas Editorial Aramburu, Iruña, 1935.
  • Gimenez-Reyna, Enrique: "Breve comentario sobre la adaptación del Impuesto sobre el Valor Añadido a los regímenes forales de Navarra y País Vasco" Noticias CEE, Estudios y notas-en CISS (12, 1986, 127-131 orr.).
  • Gómez-Ferrer, Rafael y RODRÍGUEZ ZAPATA, Jorge: "Relaciones con la Administración del Estado" MARTÍN-RETORTILLO, Sebastián eta beste batzuetan. Derecho Público Foral de Navarra Madrid: Civitas, 1992.
  • Ibarrondo Fernández de Leceta, Ernesto: "Diferencias existentes entre la normativa del territorio común y la normativa foral de Álava, Guipúzcoa, Navarra y Vizcaya en los Impuestos sobre la Renta de las Personas Físicas y del Patrimonio. Álava", Revista Técnica Tributaria, 1993, 20 zkia., 137-144 orr.
  • Ibarrondo Fernández De Leceta, Ernesto: "Diferencias existentes entre la normativa del territorio común y la normativa foral de Álava, Guipúzcoa, Navarra y Vizcaya en los Impuestos sobre la Renta de las Personas Físicas y del Patrimonio. Álava", Revista Técnica Tributaria, 1993, 21 zkia., 149-168 orr.
  • Iribarne, José: "Las dos oligarquías capitalistas que devoran a España: el Concierto económico de las Vascongadas y la Autonomía de Cataluña : un llamamiento a la conciencia nacional". Eduardo Barrioberok egindako hitzaurrea. Madril: Galo Sáez, 1933.
  • Jurado, Nekane: "Utilización de la capacidad normativa foral: características y valoración", in Aizega Zubillaga, Joxe Mari (koord.), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio, Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2002, 69-74 orr.
  • Lambarri Gomez, Carlos eta Larrea Jiménez De Vicuña, José Luis: El Concierto Económico: Los Tributos. Gasteiz: Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea, 1991.
  • López-Larrínaga, José Ramón: "La experiencia de la Comunidad Autónoma del País Vasco" Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio. Azpilcueta. Cuadernos de derecho (18). Donostia: Eusko Ikaskuntza, 2002. 49-59 orr.
  • López-Larrínaga, José Ramón: "La experiencia de un negociador del Concierto Económico" in Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio. Azpilcueta. Cuadernos de derecho (18). Donostia: Eusko Ikaskuntza, 2002, 367-380 orr.
  • López-Quintana De Carlos, Luis: "Diferencias existentes entre la normativa del territorio común y la normativa foral de Álava, Guipúzcoa, Navarra y Vizcaya en los Impuestos sobre la Renta de las Personas Físicas y del Patrimonio. Guipúzcoa", Revista Técnica Tributaria, 1993, 20 zkia., 145-147 orr.
  • Los Arcos León, Blas Ignacio: "El modelo financiero definido en el Convenio Económico. La aportación a las cargas generales del Estado", Boletín de Economía de Navarra, 1991, 1 zkia., 91-111 orr.
  • Los Arcos León, Blas Ignacio: "La financiación de Navarra. El modelo de Convenio Económico", Revista de Economía Pública, 1991, 13 zkia., 167-187orr.
  • Los Arcos León, Blas Ignacio: "La financiación de Navarra. El modelo de Convenio Económico" Herri-Ekonomiaz Revista de Economía Pública aldizkarian, 13 zkia. (1991, 167-187orr. ).
  • Martín García, Jesús: "Diferencias existentes entre la normativa del territorio común y la normativa foral de Álava, Guipúzcoa, Navarra y Vizcaya en los Impuestos sobre la Renta de las Personas Físicas y del Patrimonio. Vizcaya", Revista Técnica Tributaria, 1993, 20 zkia., 153-155 orr.
  • Mata Altolaguirre, Daniel: "Especificidades de la Comunidad Foral de Navarra en materiafiscal", Zergak, 1994, 2 zkia., 125-130 orr.
  • Mina Apat, María Cruz: Fueros y revolución liberal en Navarra. Madrid: Alianza Universidad, 1981.
  • Miranda Rubio, Francisco: "El Convenio Económico de 1927 entre Navarra y el Estado", Principe de Viana, 1991, 192 zkia., 227-255 orr.
  • Miranda, Francisco, Ilundain, Eliane y Balduz, Jesús: Cien años de fiscalidad en Navarra (1841-1941). Iruña: Nafarroako Gobernua, 1998
  • MIRANDA, Francisco, ILUNDAIN, Eliane eta BALDUZ, Jesús: Fiscalidad y Foralidad en Navarra (1941-1990) Iruña: Nafarroako Gobernua, 2003.
  • Monasterio Escudero, Carlos; Zubiri Oria, Ignacio: "La financiación de las Comunidades Autónomas. Balance y propuesta de reforma", Papeles de Economía Española, 1996, 69 zkia., 172-191 orr.
  • Monreal Zia, Gregorio: "El origen y la construcción del derecho histórico del Convenio y de los Conciertos Económicos (1841-1991)", en Aizega Zubillaga, Joxe Mari (koord.), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio, Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Sociedad de Estudios Vascos - Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2002, 353-365 orr.
  • Monreal Zia, Gregorio: "Convenio y Conciertos Económicos con el Estado en Vasconia" in El territori i les seves institucions històriques. Bartzelona: Fundació Noguera Fundazioa, 1999.
  • Monreal Zia, Gregorio: "Presentación de la Jornada" Concierto y Convenio Económico. Jornadas de Estudio. Azpilcueta. Cuadernos de derecho (18). Donostia: Eusko Ikaskuntza - Sociedad de Estudios Vascos, 2002, 96 orr.
  • Moreno Portela, Francisco Javier: "Aspectos financieros del Concierto Económico" in GIDA Aurrekontuak, Finantzak eta Zergak (27) Ogasun eta Finantza Saila. Gipuzkoako Foru Aldundia, 2003.
  • Moreno Portela, Francisco Javier: "La capacidad normativa de los territorios históricos del País Vasco y la modificación del Concierto Económico" Foralismo, derechos históricos y democracia idazlanean. Madril: BBV Fundazioa, 1998
  • Muguruza Arrese, Javier: El Concierto Económico del País Vasco visto desde Bruselas, Gasteiz: Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Arabako Batzordea, 1997
  • Muguruza Arrese, Javier: "Esperando a la Junta Arbitral del Concierto Económico con el País Vasco" en Jurisprudencia Tributaria, 11 Editorial Aranzadi Argitaletxea, 2004.
  • Muruzabal Lerga, Javier: "El acuerdo sobre adaptación del Convenio Económico con Navarra al nuevo régimen de la imposición indirecta", Revista Jurídica de Navarra, 1986, 2 zkia., 81-101 orr.
  • Muruzabal Lerga, Javier; Ugalde Zaratiegui, Pedro: "La adaptación del Convenio Económico de 1969 al nuevo régimen de la imposición indirecta", Cuadernos de Sección. Derecho, Eusko Ikaskuntza. 1986, 3 zkia., 427-437 orr.
  • Muruzabal Lerga, Javier; Ugalde Zaratiegui, Pedro: "La armonización tributaria en el Convenio de 1990", Boletín de Economía de Navarra, 1991, 1 zkia., 17-89 orr.
  • Navarro, Mikel: "Euskal Hazienda Estatutuan", Zehatz, 1980, 3 zkia., 5-16 orr.
  • Navarro, Mikel: "Kontzertu ekonomikoa eta konbenioa: atzo eta gaur", en AA.VV., EuskalHerriko Lanen Bilduma, HAEE, Oñati, 1984, 59-130 orr.
  • Navarro, Mikel: Kontzertu ekonomikoa eta komenioa: iragana eta oraina, Tesina. Deustuko Unibertsitatea, Donostia, 1980.
  • Núñez Boluda, Francisco: "La actualización del Convenio Económico con Navarra. Algunas consideraciones", Revista de Hacienda y Autonomía Local, 1983, 38 zkia., 421-436 orr.
  • Núñez Grañón, Mercedes: "Discriminaciones tributarias por razón de la residencia: el problema en los territorios forales (comentarios a la STS de 7 de febrero de 1998)", Palau, Revista Valenciana de Hacienda Pública, 1998, 31 zkia., 179-197 orr.
  • Oates, Wallace E.: Fiscal federalism. New York: Harcourt Brace Jovanovich, INC, 1972
  • Oates,W.E., Bradford,D.F., Break,G.F.: Financiación de las Autonomías Madril.: Blume Argitalpenak, 1979
  • Olazabal Estecha, Carlos María: "El futuro del Concierto Económico y del Convenio con Navarra", en AA.VV., Reflexiones sobre el Concierto Económico vasco, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Bilbo, 2001, 131-144 orr.
  • Ondarra Erdocia, Jesús: Convenio Económico. IVA. Concierto Económico HAEE, Bilbo, 2000.
  • Pérez Arraiz, Javier: El Concierto Económico evolución. Caracteres y fundamento de la financiación vasca. Bilbo: HAEE, 1984
  • Pérez Herrero, Luis: "El IVA y los conciertos económicos con el País Vasco y el convenio con Navarra", Crónica Tributaria, 1986, 56 zkia., 115-126 orr.
  • Ramallo, Juan: Prólogo a la obra de Fernando de la Hucha, Introducción al régimen jurídico de las Haciendas Forales. Madrid: Estudios de Derecho Financiero y Tributario, 1985
  • Ramírez Gómez, Salvador: "La actividad financiera de las Comunidades Autónomas en la jurisprudencia del Tribunal Constitucional (1981-1989)", Civitas. Revista Española de Derecho Financiero, 1990, 66 zkia., 245-282 orr.
  • Razquin Lizarraga, Martín María: "A propósito de los Tribunales Económico-Administrativos Forales (comentario a la Sentencia del Tribunal Supremo de 3 de abril de 1990)", Revista Vasca de Administración Pública, 1990, 28 zkia., 231-245 orr.
  • Rubio De Urquía, José Ignacio: "Breve apunte sobre los tributos locales en los regímenes forales", Tributos Locales, 2001, 6 zkia., 107-114 orr.
  • Rubio De Urquía, José Ignacio: "Los Regímenes Tributarios Forales de los territorios Históricos del País Vasco y Navarra (II)", Carta Tributaria, 1986, 28 zkia. 1-8 orr.
  • Saggio: "Conclusiones del Abogado General Sr. Saggio", Forum Fiscal de Bizkaia, 1999, uztaileko alea, 187-194 orr.
  • Salcedo Izu, Joaquín: "El Convenio de Navarra. Análisis de un sistema", Revista de Hacienda Autonómica y Local izeneko aldizkarian, 1991, 61 zkia., 55-73 orr.
  • Secretaría de Estado De Hacienda: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Ministerio de Economía y Haciendak argitaratutako, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas. Ejercicio 1995, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1996, 65-72 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Ministerio de Economía y Haciendak argitaratutako, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas. Ejercicio 1996, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1997, 69-76 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Ministerio de Economía y Haciendak argitaratutako, Informe sobre la financiación de las Comunidades y Ciudades Autónomas en 1997 idazlanean., Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1998, 83-90 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Ministerio de Economía y Haciendak argitaratuta duen, Informe sobre la financiación de las Comunidades y Ciudades Autónomas en 1998an, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1999, 85-92 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren Memoria de la Administración Tributaria. 1990 idazlanean., Ministerio de Economía y Hacienda, Madril, 1991, 411-414 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren, Memoria de la Administración Tributaria. 1991 idazlanean, Ministerio de Economía y Hacienda, Madril, 1992, 333-334 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren, Memoria de la Administración Tributaria. 1988 idazlanean, Ministerio de Economía y Hacienda, Madril, 1989, 376-377 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren, Memoria de la Administración Tributaria. 1989 idazlanean, Ministerio de Economía y Hacienda, Madril, 1990, 405-406 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren, Memoria de la Administración Tributaria. 1994 idazlanean, Ministerio de Economía y Hacienda, Madril, 1995, 437-441 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren, Memoria de la Administración Tributaria. 1995 idazlanean, Ministerio de Economía y Hacienda, Madril, 1996, 464-467 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Autónomas de Régimen Foral", Secretaría de Estado de Haciendaren, Memoria de la Administración Tributaria. 1998 idazlanean, Ministerio de Hacienda, Madril, 1999, 542-549 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Forales", Ministerio de Economía y Haciendaren, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas en 1990 idazlanean, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1991, 99-107 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Forales", Ministerio de Economía y Haciendaren, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas en 1991 idazlanean, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1992, 105-113 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Forales", Ministerio de Economía y Haciendaren, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas en 1992 idazlanean, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1993, 97-104 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Forales", en Ministerio de Economía y Haciendaren, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas en 1993 idazlanean, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1994, 95-102 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE HACIENDA: "Comunidades Forales", Ministerio de Economía y Haciendaren, Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas en 1994 idazlanean, Dirección General de Coordinación con las Haciendas Territoriales, Madril, 1995, 99-106 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE ORGANIZACIÓN TERRITORIAL DEL ESTADO,: "Financiación de las Comunidades Autónomas de régimen foral en 2000", Ministerio de Administraciones Públicasek egindako, Informe Económico-Financiero de las Administraciones Territoriales en 2000 lanean, Ministerio de Administraciones Públicas, Madril, 2001, 137-144 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO DE ORGANIZACIÓN TERRITORIAL DEL ESTADO: "Financiación de las Comunidades Autónomas de régimen foral en 1999", Ministerio de Administraciones Públicasek egindako, Informe Económico-Financiero de las Administraciones Territoriales en 1999 lanean, Ministerio de Administraciones Públicas, Madril, 2000, 127-134 orr.
  • SECRETARÍA DE ESTADO PARA LAS ADMINISTRACIONES TERRITORIALES: "Financiación de las Comunidades Autónomas de régimen foral en 1997", Ministerio de Administraciones Públicasek egindako, Informe Económico-Financiero de las Administraciones Territoriales en 1997, Ministerio de Administraciones Públicas, Madril, 1998, 122-130 orr.
  • Serena Puig, José María: "Comentarios a la Ley 49/1985 de adaptación del Concierto Económico con la Comunidad Autónoma del País Vasco y el acuerdo de adaptación del vigente Convenio Económico al nuevo régimen de la imposición indirecta", Impuestos, 1987, 1 zkia., 57-82 orr.
  • Serena Puig, José María: "El régimen de Convenio Económico entre el Estado y la Comunidad de Navarra desde la perspectiva europea, española, navarra y de las Comunidades Autónomas limítrofes: contenido de la capacidad normativa de la Comunidad Foral en materia tributaria", Impuestos, 2002, 1 zkia., 465-478 orr.
  • Serena Puig, José María: "El régimen de convenio económico entre el Estado y la Comunidad Foral de Navarra. Contenido de la capacidad normativa de la Comunidad Foral en materia tributaria", Revista Jurídica de Navarra, 1999, 28 zkia., 199-214 orr.
  • Serena Puig, Jose María: "El régimen tributario de Navarra", Revista de Hacienda y Autonomía Local, 1986, 47 zkia., 233-249 orr.
  • Serena Puig, José María: "La armonización del poder tributario foral en la jurisprudencia", Crónica Tributaria, 1992, núm. 62, págs. 119-130 y en AA.VV., XXXVIII y XXXIX Semana de Estudios de Derecho Financiero, Instituto de Estudios Fiscales, Madril, 1994, 455-472 orr.
  • Serena Puig, José María: "La extinción de la obligación tributaria en el ámbito del Convenio Económico con Navarra y Concierto con el País Vasco: supuestos de compensación entre Administraciones", Impuestos, 1994, 1 zkia., 171-182 orr. eta Revista Jurídica de Navarra, 1994, 18 zkia., 159-169 orr.
  • Serena Puig, José María: "Reflexión sobre la capacidad normativa de las instituciones forales", in Aizega Zubillaga, Joxe Mari (koord.), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio, Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2002, 113- 117 orr.
  • Serena Puig, José María: "Residencia habitual y domicilio fiscal: comentarios al artículo 36 de la Ley 38/1997, de 4 de agosto, por la que se aprueba el Concierto Económico con la Comunidad Autónoma del País Vasco", Impuestos, 1998, 1 zkia., 519-532 orr.
  • Sevilla Segura, José Victor: "Informe sobre la financiación de las Comunidades Autónomas. De la etapa transitoria al modelo definitivo", Hacienda Pública Española. Cuadernos de actualidad, 1995, 3, zkia., 85-94 orr.
  • Sevilla Segura, Jose Víctor: Las claves de la financiación autonómica. Barcelona: Editorial Crítica, 2001.
  • Simón Acosta, Eugenio: "Convenio económico", en AA.VV., Enciclopedia Jurídica Básica, Civitas, Madril, 1995, 1697-1701 orr.
  • Simón Acosta, Eugenio: "El Convenio Económico", Revista Española de Derecho Financiero. Civitas, 1998, 98 zkia., 213-246 orr.
  • Simón Acosta, Eugenio: "El régimen tributario de Navarra", Revista de Hacienda Autonómica y Local, 1991, 61 zkia., 35-54 orr.
  • Simón Acosta, Eugenio: "Fuentes de ingresos en los regímenes forales", Lasarte, Javier (koordinatzailea), Finantza Zuzenbidearen Eskuliburu Orokorra, IV Lib., I Alea, Hacienda autonómica general y foral, Comares, Granada, 2. arg., 1998, 113-146 orr.
  • Simón Acosta, Eugenio: "Los tributos de los regímenes forales", in Lasarte, Javier (koordinatzailea), Finantza Zuzenbidearen Eskuliburu Orokorra, IV Lib., Toki- eta Autonomia-Tributu sistema, Comares, Granada, 1996, 107-139 orr.
  • Simón Acosta, Eugenio: "Regímenes especiales del País Vasco y Navarra", in AA.VV., XXXVIII y XXXIX Semana de Estudios de Derecho Financiero, Instituto de Estudios Fiscales, Madril, 1994, 445-453 orr.
  • Simón Acosta, Eugenio: Los tributos de los Regímenes Forales, in LASARTE, Javier (argit.) Manual General de Derecho Financiero. Madrid: 1998.
  • Simón Acosta, Eugenio; Díaz Martínez, J.P.: "Los beneficios fiscales a la actividad empresarial en los regímenes forales", Palau, Revista Valenciana de Hacienda Pública, 1992, 17 zkia.,37-51 orr.
  • Solana Villamor, Francisco: "La regionalización de los ingresos por impuestos especiales (I)", Carta Tributaria, 1999, 313 zkia., 1-16 orr. Euskal Ekonomia-Itunaren bildumaketa. Legegintza, jurisprudentzia eta bibliografia (1981-2004) 341
  • Solana Villamor, Francisco: "La regionalización de los ingresos por impuestos especiales (eta II)", Carta Tributaria, 1999, 314 zkia., 1-15 orr.
  • Sureda, Josep Lluis: Reaparece el fantasma de las balanzas fiscales, en El País 2005/02/26.
  • Torres Cobo, Francisco: "El nuevo Convenio Económico con Navarra", Cuadernos de Actualidad. Hacienda Pública Española, 1991, 1 zkia., 22-28 orr.
  • Tovar Bobillo, Manuel: "Régimen fiscal de Navarra", Revista de Hacienda Autonómica y Local, 1987, 51 zkia., 415-424 orr.
  • Ugalde, Pedro: "La litigiosidad en relación con la fiscalidad navarra a partir del Convenio Económico de 1990", Aizega Zubillaga, Joxe Mariren (koord.), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio, Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Sociedad de Estudios Vascos - Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2002, 211-217 orr.
  • Uriel Jiménez, Ezequiel: Una aproximación a las balanzas fiscales de las Comunidades Autónomas. Bilbao.: Fundación BBVA Fundazioa, 2003.
  • Yabar Sterling, Ana: "La estructura financiera de las Comunidades Autónomas según la LOFCA: características y problemas para su aplicación", en Ramírez, M. (koordinatzailea.), El desarrollo de la Constitución Española de 1978, Pórtico, Zaragoza, 1982, 567-577 orr.
  • Yabar Sterling, Ana: La actividad financiera de los municipios de Navarra, Nafarroako Foru Diputazioa. Iruña, 1979.
  • Yudego Ortiz De Zárate, José Manuel: "Diferencias existentes entre la normativa del territorio común y la normativa foral de Álava, Guipúzcoa, Navarra y Vizcaya en los Impuestos sobre la Renta de las Personas Físicas y del Patrimonio. Navarra", Revista Técnica Tributaria aldizkarian, 1993, 20 zkia., 149-151 orr.
  • Yuste Jordán, Arancha: "El sistema tributario de Navarra desde el Antiguo Régimen hasta el Convenio de 1927", Revista Jurídica de Navarra, 1997, 23 zkia., 73-132 orr.
  • Yuste Jordán, Arancha: "La imposición directa de Navarra en los Convenios Económicos de 1927, 1941 y 1969", Revista Jurídica de Navarra, 1999, 27 zkia., 141-201 orr.
  • Yuste Jordán, Arancha: "La modificación del Convenio Económico entre Navarra y el Estado", Jurisprudencia Tributaria Aranzadi, 1998, 2 zkia., 1199-1217 orr.
  • Zabaltza Pérez-Nievas, Xabier: "Reseña" Aramburu Urtasun, Mikel: Provincias Exentas. Convenio-Concierto: identidad colectiva en la Vasconia peninsular (1969-2005) Revista Internacional de Estudios Vascos 50 zkia.. 2005. 191-198 orr.
  • Zabaltza Pérez-Nievas, Xabier: Mater Vasconia Lenguas, fueros y discursos nacionales en los países vascos. Donostia: Hiria, 2005.
  • Zubiri Oria, Ignacio: "La capacidad normativa de las comunidades forales. Su extensión al resto de las Comunidades Autónomas", Papeles de Economía Española, 2000, 83 zkia., 127-146 orr.
  • Zubiri Oria, Ignacio: "La capacidad normativa de los Territorios Forales y los conflictos con el Estado y la Unión Europea", Zergak, 2000, 16 zkia., 71-84 orr.
  • Zubiri Oria, Ignacio: "La presión fiscal efectiva (Análisis jurídico-económico)", en Aizega Zubillaga, Joxe Mari (koordinatzailea), Concierto y Convenio Económico: Jornadas de estudio Cuadernos de Derecho Azpilcueta, 18. Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2002, 169-177 orr.
  • Zubiri, Ignacio: "La capacidad normativa de las Comunidades Forales" in Papeles de Economía Española, 83, 2000.
  • Zurutuza Mujika, Sebastián: "Ekarpen legea 2002-2006 bosturtekoan" in GIDA Aurrekontuak, Finantzak eta Zergak, 28, 2002, 11-20 orr.