Erakundeak

UZEI Unibertsitate Zerbitzuetarako Euskal Ikastetxea

Donostian kokaturiko irabazi-asmorik gabeko elkartea da. 1977 urtean euskara berritu eta mundu modernora egokitzeko helburuarekin sortu zen, edozein hiztunek edozein lan-eremutan egokitasunez eta zehaztasunez erabil dezan.

Bazkidez osatutako elkartea da eta pertsona fisiko nahiz juridikoak izan daitezke bazkide.

1986 urtean EUSKALTERM terminologia-bankua sortu zen, urtetan egindako hiztegi terminologiko guztiak batuz.

1987an Eusko Jaurlaritzaren Babespeko Elkarte bihurtu zen hizkuntza-plangintzako ikerlanean aritzeko. 1989an aldiz, Eusko Jaurlaritzak, hizkuntzaren ikerketan eskaintzen dituen zerbitzuengatik eta Euskal Autonomia Erkidegoaren interes orokorreko lanak sustatzen dituelako, onura publikoko aitorpena eman zion.

Helburu nagusia euskararen ikerketa eta sustapenean datza. Hauek dira UZEIren jarduera-lerro nagusiak:

  1. Hiztegi Orokorra: UZEIko Lexikografia Sailak Euskaltzaindiaren Hiztegi Baturako ikerketa-lana egiten du, beste hiztegi osagarriak, Sinonimoen Hiztegia adibidez, lantzen dituelarik .
  2. Corpusgintza: euskarazko testu-corpusen diseinuan, egituratzean eta lematizazioan aitzindaria da UZEI.
  3. Hiztegi teknikoak: hasiera batetik dihardu hiztegigintzan, hiztegiak EUSKALTERM banku terminologiko publikoan integratzen direlarik. Era berean, UZEI, terminologiaren normalkuntzarako erabakiak hartzen dituen Eusko Jaurlaritzaren Terminologia Batzordeko kide da.
  4. Itzulpengintza teknikoa: arlo berezietako itzulpen eta lokalizazioak ere egiten ditu, besteak beste informatikan, medikuntzan, zuzenbidean, arkitekturan eta enpresa-kudeaketan.
  5. Trebakuntza: bere lanaren hedapenari garrantzia ematen dionez, jardunaldiak eta kongresuak antolatzeaz gain, trebakuntza eskaintzen du bere ezagutza-esparrutan, unibertsitatean eta graduondokoetan ere.
  6. Hizkuntza-teknologiak: Innobasqueko kide da eta bere ezagutza-esparruetan (terminologian eta lexikografian) hainbat ikerketa-lerro ditu irekiak.

Elkarte honen egitasmo nagusiak honako hauek dira:

  1. Hizkuntzaren erabilerarekin zerikusia duten balio erantsiko zerbitzuak eskainiz Euskararen normalizazio linguistikoaren alde lan egitea. Euskararen ikerketan, normalizazioan eta hedapenean diharduten erakunde publiko eta pribatuekin lankidetzan aritzea, euskara, kultura nahiz goi-mailako zientzien beharretara moldatu eta egokitu ahal izateko.
  2. Euskararen barnean, xede berezietako hizkeren finkapena eta hedapena sustatu nahi du. Irizpide lexikografikoak eta terminologikoak finkatuz, euskararekin zerikusia duten hiztegi nahiz lan terminologiko eta lexikografikoak burutu. Euskal Herriko proiektu terminologikoen aholkularitza eta koordinazioa egin.
  3. Euskal lexikoaren eboluzioa etengabe aztertzea, euskararen lexikoaren corpusa bildu eta ikertuz.
  4. Hizkuntza naturala prozesatzeko proiektuetan parte hartu eta hizkuntzalaritza aplikatuaren arloan ikerketak bultzatu eta indartzea. Informatika eta telekomunikazioen arloko teknologia berriez baliatuz hizkuntzalaritzari aplikatutako ikerketa-lerro desberdinen baitan, difusio-sistema modernoak bultzatzea.
  5. Datu-banku terminologikoa eta Datu-base lexikografikoaren antolaketa nahiz mantenimendua eramatea. Lexikografiari eta terminologiari buruzko biltzarretan eta jardunaldietan parte hartzea eta gaiaren inguruan ikastaroak antolatzea. Kontsulta telematikoaren zerbitzuak ere sortu eta mantentzea.
  6. Euskararen moldatze-lanak burutzea, bai bertan testu originalak sortuz eta baita itzulpenak egiten ere.
  7. Unibertsitateekin eta hizkuntzaren arloan ikerketa egiten duten beste erakundeekin harreman kulturalak izan eta lankidetza-hitzarmenak egitea.
  8. Bekadunak prestatu eta ikerketa-proiektuetan sartzeko aukera ematea.

UZEIk euskara munduarekin zerikusia duten erakunde ezberdinekin lankidetza-hitzarmenak ditu (Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua, Euskaltzaindia, UPV/EHU, etab.). Hauetaz gain, babesa emandako beste zenbait erakunderekin ere harreman sendoa mantentzen du (Euskadiko Kutxa, Gipuzkoa Donostia Kutxa eta Euskal Fundazioa).

Nazioarteko beste erakunde batzuen kide da, hala nola AETER, EAFT, ELRA, etab. Eta hainbat terminologia-erakunderekin harremanetan eta lanean dihardu (IULA, TermCat, etab.).

Komunikazio zientifiko-teknikoa hizkuntzaren egungo bizkortasunaren seinalea da, Terminologia honen barnean dagoela kontutan hartuz.

UZEIren langai nagusia euskara eta, bereziki, espezialitate-hiztegiak izan dira. Terminologian aintzindari, aipagarriak dira egindako hiztegi guztiak eta EUSKALTERM Terminologia Bankua.

Ofizialtasunik izan gabe, terminologia-zentroa da, Euskararen Aholku Batzordearen barruan, Terminologia Batzordeko partaide delarik.

Gai eta alor ezberdinetako hiztegiak garatu ditu eta bere zerbitzuen artean, doako kontsulta eskeintzen du EUSKALTERM Terminologia Bankuaren erabiltzaileei.

1987ean sortu zen ordura arte egindako hiztegi guztietako terminologiak bateratu eta terminologiaren zabalkundea nahiz erabilera garai bakoitzeko teknologia erabiliz bultzatu duelarik. 2001ean bihurtu zen Publiko Terminologia Bankua UZEI eta Eusko Jaurlaritzaren arteko hitzarmenari esker.

Honela, Bankua eguneratu eta elikatzeko garaian, Euskaltzaindiaren arauen eta normalizazio-batzordeetan hartutako erabakien arabera lan egiten da. Doan kontsulta daitekeen bankua da.

Euskaltzaindiaren egitasmoei lotutako proiektua da, Lexikografia Saila ere harreman honetatik sortu zela esan daitekeelarik. Sail hau, beste ekintza askoren artean, euskaraz argitaratutako lan guztiak bildu eta corpusa osatzeaz arduratzen da.

UZEIk, Orotariko Euskal Hiztegia eta XX. mendeko euskararen corpus estatistikoan oinarrituz, Euskaltzaindiko Hiztegi Batuko Lantaldearentzat hitzei buruzko txostenak prestatzen ditu. Honela Hiztegi Batuak, erabilera-datuetan oinarrituta bideratzen dizkio proposamenak Euskaltzaindiako Euskara Batuko Batzordeari.

Hizkuntzaren industrian hain garrantzitsuak diren corpusak zeintzuk diren eta zertarako balio duten azaldu nahaian antolatu izan dira zenbait jardunaldi.

UZEIren produktuen artean gaia ezberdinetako hiztegi terminologikoak, hiztegi lexikografikoak eta artea, historia edo ekonomiari buruzko hiztegi nahiz testuliburuak aipa daitezke.

Itzultzaile, terminologo, edizio-arduradun eta terminalistaz osatutako taldea da Itzulpen Zerbitzua. Burututako itzulpenak espezialitateko gaiak izan ohi dira, teknikoak edo zientifikoak izanik.

Itzulpenen kalitatea bermatu ahal izateko honako baliabideak dituzte erabilgarri:

  1. Kontsulta terminologikoa (hiztegien datu-base guztiak eta haietako informazioa kontsultatzeko erreztasuna).
  2. Itzulpenen datu-basearen kontsulta (lehendik egindako itzulpenak erraz kontsultatzeko aukera).
  3. Itzulpen-memorien laguntza.
  4. Kalitate-kontrola.

Itzulpen lan ugari egiten da eta bezeroen artean ere, era askotako erakunde eta enpresak ageri dira.

Prestakuntza alorrean, ikastaro ezberdinak ere antolatzen direla aipatu beharra dago. Hauetan, ikastaroaren arabera prestaturiko ikasmaterialak erabiltzen direlarik.

Innobasqueko (Berrikuntzaren Euskal Agentzia) partaide eta eragile izanik, hizkuntzaren teknologien arloko ikerketa nahiz garapen lanetan ari ohi da UZEI. EUSLEM (Euskararen lematizatzaile automatikoa) egiteko proiektuan lanean jardun ondoren beste ikerketa-proiektu batzuetan ere parte hartu izan du, batez ere administrazio publikoekin sinatutako hitzarmenen bidez. Honela, egindako lanaren ondorioz lorturiko zenbait emaitza honakoak dira:

  1. Oinarrizko lexikoaren ikerketa, Euskaltzaindia egiten ari den Hiztegi Baturako ezinbesteko informazio-iturri izanik.
  2. XX. Mendeko Euskararen Corpus Estatistikoaren diseinua eta garapena.
  3. EUSKALTERM Terminologia Bankua, Euskal Banku Publikoa dena.
  4. UZEIk EHUrekin batera Unibertsitate-Enpresa proiektuetan parte hartu du (IXA taldea) garaturiko proiektuen artean XUXEN (zuzentzaile ortografikoa), EUSLEM (lematizatzailea), EDBL (euskararen datu-base lexikala), eta MORFEUS (analizatzaile morfologikoa) aipa daitezkeelarik.

UZEI aitzindari izan da ordenagailuz lagundutako itzulpen-sistemetan. Honela ere, Eusko Jaurlaritzak erabiltzen duen eLENA izeneko itzulpen-memoriak kudeatzeko sistema eleaniztuna garatu du.

Bide honetatik jarraituz, terminoen erabilera aztertu ahal izateko TEIS (Termino Ezarpenaren Informazio Sistema) ere garatu du. Sistema honetan, hizkuntza naturalaren prozesamendurako teknologiak eta testuetako terminoen detekzio automatikoa egiteko tresnak erabiltzen dira.

UZEIk, euskararen tratamendu automatikorako euLEX hizkuntza-baliabidea ere sortu du. Hau etengabe eguneratuz doan Euskararen datu-base lexikala da.

Ikerketa eta berrikuntza-taldeak informazio-sistema bat ere garatu du, dokumentu kategorizazioen bidez dokumentu idatzien gaia zehazteko balio duen GAIKA sistema hain zuzen ere. Sistema honen bitartez dokumentua automatikoki tratatuaz, zein arlotakoa den jakin daiteke (zuzenbidea, ekonomia, biologia, informatika, etab.).

UZEIk, bere web orriaren bitartez ere on-line kontsultak errazten ditu, garatutako zenbait produktuetako edukiak kontsultatzeko aukera emanaz (Euskalterm, XX.mendeko euskararen corpusa, sinonimoen hiztegia, etab.).