Museoak

Aquarium

Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea1 1912az geroztik hezkuntza eta dibulgazio arloan lan garrantzitsua egiten duen instituzioa da; ez itsaspeko munduan soilik, gizona eta itsasoa zuzenean lotzen dituen beste alor batzuetan ere garrantzitsua izan da aipatu elkartea.

Itsas eremuarekin zerikusia duten alorrak dira, hala etnografikoak nola antropologikoak. Argi dago alor horiek ez zirela aitzindari izan Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea sortu zenean, izan ere, garai haietan dagoeneko gai horietan aski ezagunak ziren hainbat museo ziren zabalik.

Horregatik elkartearen lorpen handienetako bat bere egoitza Donostiako moila bitxian eraikitzea izan da. Hori ezinbestekoa izan zen bertan garatzen diren lan-ildoak jorratzeko. Aquarium Itsas Jauregia Kantauri itsasoko fauna bizien lehen bildumatako bat barneratzen duen eraikina da, euskal kostaldeko hondoak hedatzeko xedez. Egiaz ez ziren garai samurrak izan. Halako aquarium-arteak eta itsas zientziak ez zeuden oso aurreratuta eta instituzio enblematiko horretan gailentzen den espiritua txertatzea lortu zuten hainbat pertsonen ekimen ekintzaileari eta ahaleginari zor diogu haien presentzia.

Urte askoan zehar, Donostiako Aquariumak dibulgaziozko eta heziketazko jarrera nabaria izan du. Probintziako eta inguruetako ikastetxe gehienek bertako instalazioak bisitatu dituzte. Hori egiaztatzen duten hainbat dokumentu daude eta ez da irudimen asko behar txikienek gure itsas hondoetan bizi diren izaki paregabeak ikustean ukan zuten harriduraz ohartzeko. Gainera, dibulgazio eta heziketazko asmo hori argi ageri da Agustin Ansa ilustratzaile ospetsuak gida hezitzaile bat taxutzeko egindako saiakeran.2

Jarrera hezitzaile horrez gain, lan-ildo arras interesgarriak jorratzen ziren, urte askoan isilpean mantendu direnak, edo zientziarekin lotutako esparruan gorde direnak finean. Nolanahi ere, Donostiako Aquariumeko instalazioak ezin egokiagoak izan dira Itsas Biologiaren eremuan ezagutza areagotzeko; hala, aurrerago irakurriko dugunez, aitzindari izan da horri dagokionez prestigio handiko beste instituzio batzuekin batera, besteak beste, IEO (Espainiako Ozeanografia Institutua).

Baina garai gogor eta zailak ere izan ziren. Baliabide urri, egoera politiko aurkakoak, etab. Azken batean, Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea erakunde bizia da eta, horrenbestez, egoera berrietara egokitu behar izan da. 1998an, zuzendaritza-batzorde berriak beste bultzada bat eman zion eta une historiko bat abiatu zen: instalazioak areagotu ziren. Horretarako, obra oso handia egin zen, Aquarium Itsas Jauregiaren etorkizunari so ikuspegi berria eman diona: Aquiariumeko instalazio berriak (360graduko tunela duen ozeanario handia, garai haietan bakarra, akuario berriak, etab.), heziketarako tailer eta dinamikak lantzeko gelak, hitzaldiak edota kongresuak hartzeko auditorio ikusgarria. Denbora horretan milaka haur eta gaztek zapaldu dituzte gure instalazioak, bai txikienek bai Biologia Fakultateko ikasle gazteek ere eta, are, zientzia-proiektutan lanean diren kolaboratzaileak. Elkarte arras ezagunek kongresuak antolatu dituzte bertan, esaterako, Aranzadi, Azti edo EHUk. Horrez gain, itsas eremuarekin modu batera edo bestera zerikusia duten pertsona ospetsuak ere igaro dira bertatik. Guztiek kontserbazioa eta ingurumenaren premisak zainduz hezteko premia azpimarratu dute azken garaiotan.

Urte horietan guztietan dibulgaziozko eta heziketazko lan garrantzitsua burutu da eta ildo horretatik jarraitzeko, Aquarium Itsas Jauregiak Itsas Biologiako Master bat antolatzen du Souhthamptongo Unibertsitatearekin, Euskal Herriko Unibertsitatearekin eta AZTIrekin batera.

12003tik aurrera Ozeanografia Elkartea Fundazio bateko patronatua da, hots, Gipuzkoako Ozeanografia Fundazioaren patronatua.

2Erakusketa bat egiteari esker (Olatuen arteko kartelak) sekulako harribitxia topatu genuen, dagoeneko garai hartan Donostiako Aquariumeko kide, zuzendari eta teknikariek zuten jarrera hezitzailearen erakusgarri dena.



Aurrez aipatu bezala, 1998. urtea funtsezkoa izan zen Itsas Jauregiaren etorkizunari so. Aukera berriak zabaldu ziren eta lan-ildo berriak garatu ziren. Horiei esker, espazio horrek balio eta protagonismo handia ukan du hirian eta Euskal Herria osoan. Urte hartan milioi erdi baino gehiago izan ziren gure instalazioetan izan ziren pertsonak. Horrela, aurreikuspen guztiak gainditu ziren eta gure instituzioak eta orokorrean Donostiak bestelako irudi bat hartu zuten. Instituzioak buru-belarri murgildu ziren proiektuan eta berehala etorri ziren emaitzak. Hurrengo urteetan eta instalazio berriak zabaltzean izandako boom handia igarota, publiko kopurua egonkortu egin zen hirurehun mila bisitarien bueltan, oso kontuan izateko kopurua halako espazio batentzat. Horri dagokionez, bisitaria gure heziketa- eta dibulgazio-programetako parte eta helburu izan da, eta hala da oraindik ere. 1998an lan-ildo hori aztertu eta sustatzeko heziketa saila garatu zen. Helburua haur eta bisitariek, bisita amaitu ostean, itsas eremuaren eta biodibertsitatearen inguruko ezagutza jakin batzuk bereganatzea da. Asko dira urtez urte bisita errepikatzen duten ikastetxeak eta haiekin elkarrizketa oso gertukoa da, heziketa-programak hobetzeko asmoz gauzatzen direnak. Halaber, publiko orokorrago bati beha, aldizkako erakusketak antolatzen dira. Horietan gai ezberdinak garatzeko ahalegina egiten da, modu horretan, ibilbidean zehar dinamismoa ematen zaie edukiei eta oso epe laburretan erakusketa-programa berriak eskaintzen dira. Era berean, ez da ahantzi behar auditorioa maiz erabiltzen dela kongresu eta hitzaldiak antolatzeko.

Bestalde, barneko instalazioetan izaera zientifikoa duten programa anitz garatzen dira, beste zientzia-instituzio batzuekin edota beste akuario batzuekin lankidetzan. Orobat, egia da Biologia Sailaren eginkizun nagusia gure instalazioetako fauna modu egokian kontserbatu eta mantentzea dela. Argi dago hori dela helburu nagusia. Dena den, aldizka emaitza paregabeak eman dituzten proiektu txikiak gauzatu dira eta gure lan-taldeak prest izan dira beti edozein motako lankidetza abiarazteko. Horien artean aipagarri dira AZTIk sustatutako Legatza proiektua edo Antxoa proiektua, oso emaitza interesgarriak izan dituztenak. Era berean, beste akuario batzuekin izandako lankidetza azpimarratu behar da, besteak beste, Valentziako Ozeanografia akuarioarekin edota Miarritzeko akuarioarekin.

Alabaina, Gipuzkoako Ozeanografia Fundazioaren (FOG) xedea ikerkuntza arloko azterketak modu askoz sakonagoan bultzatu eta sustatzea da, prestigioa eta aplikagarri izango diren emaitzak lortze aldera; berreskuratze-proiektuak, I+G, etab.

Ildo horretatik, Itsas Biologiako Masterrak balio erantsia eman dezake, izan ere, beren proiektuak gure instalazioetan landu eta gara ditzaketen ikasle eta gazteak erakar ditzake. Baina, horretarako, ezinbestekoa da haiek hobetu eta areagotzea.

Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea ez zen berez sortu, aitzitik, urte askoko ernaldi luze eta neketsu baten ondorio izan zen, modu horretako instalazio bat izatearen premian sinesten zuten hainbat pertsonak bultzatu zutena.

Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea sortzea eragin zuten aurrekariak 1903ko udan hasi ziren. Orduan, Alberto I Monakoko printzea Donostian izan zen, "Alice" yate ikusgarriaren barnean (ur gaineko laborategia zinez), bere kanpaina ozeanografiko ugarietako batean.

1904ko abuztuan "Mary" itsasontziak badia inguratu zuen. Itsasontzi horretan Bordelen kokatutako Gaskoniako Golkoko Ozeanografia Elkartea zientzia arloko misio bat burutzen ari zen, Kantauri itsasoko kanpaina ozeanografiko baten barnean. Donostian Bordeleko Ozeanografia elkartearen aldeko bi pertsona sutsu lekutzen ziren: J.M. Orcolaga meteorologo zaletua, Igeldoko Behatoki Meteorologikoaren sortzailea, eta Udal Museoaren mantentze-lanen arduradun Pedro Manuel Soraluce. Zientzia arloko kanpaina hori bi urteren buruan berriro egin zen "Andre" yatea baliatuz. Orduko hartan, "Andre" yateko misio zientifikoko presidenteak, E. Bertrand eta J.M. Orcolaga eta P.M. Soraluce donostiarrak lagun zituela, Donostian beste azpibatzorde bat (A Coruñan sortutakoaren antzeko ezaugarriak izango zituena) sortzeko izapideak hasi zituen.

1907ko udan Alfontso XIII erregeak Bordeleko Nazioarteko Itsas Erakusketa bisitatu zuen E. Bertrand alboan zuela. Erregeari irrika ernatu zitzaion ikusi zuenaren eta Monako eta Frantzian antolatzen ari zirenaren gainean zekienaren ondorioz.

1908an zehar, Donostian ozeanografia elkarte bat sortzeko ahaleginak batu ziren. Asmo horrek bere emaitzak eman zituen urte horretako irailaren 19an. Orduan batzar eraikitzailea egin zen eta lehen akta jaso zen; modu horretan, Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak ordutik burutu dituen jarduerei hasiera eman zitzaien.

Sortu zenetik 1910era arte Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak finean bere biziraupenarekin zerikusia zuten jarduerak baino ez zituen burutu, baina urte hartan, 1910ean, urrats erabakigarri bat eman zen, hau da, elkarteko laborategi ozeanografikoa sortu zen. Barrutia Gipuzkoako Salbamenduen Elkarte Humanitarioak Donostiako moilan lagatako lonja batean lekutu zen, eta arrantzaleentzat zabalik mantentzea adostu zen goizeko hamaiketatik eguerdiko hamabiak arte, haien arreta erakartzeko xedez.

Laborategia antolatzeko Odon de Buen doktoreari eskatu zioten aholku. Doktorea Espainiako Ozeanografia Institutuko zuzendaria zen eta bere semea, Fernando, bidali zuen 1915ean Donostian hilabete batzuk igaro zitzan Elkartearen zientzia-zerbitzua antolatzeko helburuz. 1918an Fernando de Buenek laborategiaren "behin betiko" proiektua aurkeztu zuen, hura Pasealeku Berriko eraiki berrian edo "Itsas Jauregian" kokatzeko asmoz.

Laborategiaren barnean atal hauek barneratu behako ziren: arrantza (arrantzarako lanabesak eta ikerketa ozeanografikoa burutzeko tresnak gordetzeko), aleak prestatzeko gela (museora bideratutako aleak mantentzeko baliagarri izango zena), esperimentaziozko akuarioekin biologia-lanak burutzeko atala (espezie ezberdinen sailkapena egiteko nahiz haien etologia ikertzeko), laborategi kimikoa, argazkilaritzara bideratutako gela iluna eta liburutegia.

Bitartean, eta dagoeneko 1911z geroztik, Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak ozeanografiari buruzko Espainiako lehen aldizkaria sortu zuen, Gipuzkoako Ozeanografia Elkartearen Buletina, hain zuzen. Argitalpen horietan, besteak beste, arrantzarekin, ozeanografiarekin edota meteorologiarekin lotutako hainbat artikulu jaso ziren. Gainera, aldizkarian pertsonaia arras ospetsuek parte hartu zuten: Odon de Buen, Fernando de Buen, Rafael de Buen, Juan Miguel de Orcolaga, Alfonso Gandolfi, Jose Mª Navaz y Sanz, etab. Azkenik, 1923an aldizkariaren azken alea argitaratu zen (47. alea); dena den, denboraren poderioz garatzen joan diren lan isolatuak handik aurrera ere argitaratu ziren.

Halaber, urte horietan hainbat kanpaina burutu ziren Armadak helburu horrekin lagatako itsasontzien barnean. Kanpaina horietan planktonekin lotutako korronteak, hozberoak, meteorologia eta harrapaketak ikertu ziren. Halaber, ikerketa horien arduradunak Espainiako Ozeanografia Institutura atxikita zeudela esan behar da, artikulu ugari Gipuzkoako Ozeanografi Elkartearen buletinean editatzen ziren arren.

1921ean zientzia-astea antolatu zen. Zientziaren esparruan garai hartan ospetsuak ziren hainbat pertsona bertaratu ziren hara, esate baterako, Ramon y Cajal, Joubin (Pariseko Ozeanografia Institutuko akademikoa) eta Odon de Buen. Elkarteak bere lokalak handitzeko premiaz ohartarazi nahi zuen proiektu berria abiarazteko babesa jasotzeko xedez. 1922an ozeanografiari buruzko hitzaldi-ziklo bat garatu zen. Bertan izan ziren erregea eta Joubin, Rafael de Buen nahiz Odon de Buen.

Baina argitalpen horiekin batera, lehen aro horretako ekitaldi garrantzitsuena Ontzigintza eta Ozeanografiari buruzko Erakusketa Historikoa (1913) izan zen zalantzarik gabe. Erakusketa horretan Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak modu aktiboan parte hartu zuen Euskalerriaren Adiskideen Elkarte Ekonomikoarekin batera, helbide honetan ikus daitekeen katalogoan adierazten den moduan. Erakusketa horretan Errege-etxea ere bertaratu zen eta itsas historia, ozeanografia eta natura zientziak dibulgatzeko museo egonkor bat sortzeko mugimendua bultzatu zuen hazia izan zen.

Hurrengo urtean, 1914an, museo egonkorraren ideia abiarazi zen eta eraikin bateko hiru solairu hartu ziren alokairuan, solairu bakoitza gai batera bideratu zelarik: itsas historia, ozeanografia eta akuarioa, nahiz eta azkena ez zen 1917ra arte zabaldu. Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteko Zuzendaritzak materia horiek guztiak dibulgatzera bideratutako eraikin bat eraiki behar zela irizten zuen, eta 1914an bertan, lekutze eta irtenbide arkitektoniko ezberdinak aztertzeari ekin zitzaion. Azkenik, 1920an, lekutze egokia topatu zen: inauguratu berria zen Pasealeku Berriaren amaieran, hark eta moilak bat egiten duten gunean. Beharrezko finantzaketa erdiesteko asko borrokatu ostean, 1925ean hasi ziren obrak eta 1928ra arte luzatu ziren.

Aquarium Itsas Jauregia eraiki ostean lau laborategi zabaldu ziren eraikinaren beheko solairuan: bat kimikakoa eta hiru biologiakoak. Horretarako, Fernando de Buenek 1918an emandako argibideak jarraitu ziren; era berean, kontuan hartu ziren Alfonso Gandolfik obrak egiten ziren bitartean emandako jarraibideak.

Hala ere, laborategiaren antolaketa hainbat bazkideren dohaintzei esker burutu zen, izan ere, haien jabetzakoak ziren materialak laga zituzten laborategi horiek behar adina instrumentu eta materialez hornitzeko.

Ikerketa ozeanografikoa garatzeaz gain, Elkarteak beste espazio bat zabaldu zuen, aurrez, 1912an, sortu zen Arrantza Eskola hartzeko, izan ere, bere sorreratik eskola moilan kokatutako parrokia-elizako lokal batean lekutzen zen. Eskola horretan arrantzaleei prestakuntza ematen zitzaien bi arlotan: alde batetik, arrantza eta oinarrizko nautika, arrantzaleei bideratua eta arrantzarako prestakuntza jorratzen zuena, zehatzago esatera, arraien portaeran eta nabigazioko oinarrizko lanabesen erabileran trebatzeko; bigarren arloa makinistari zegokiona zen (sugina), marinelak lurrunezko makinen erabileran trebatzeko, itsasontzi barnean leherketak gertatzea saihesteko xedez.

Orobat, "Xauen" Armadako itsasontziaren barnean udako hainbat kanpaina gauzatu ziren. Horietan korronteak aztertu ziren, plankton-laginak jaso ziren eta ikerketa analitikoak egiteko sakonera ezberdinetako ur-laginak jaso ziren.

Arestian aipatu dugun moduan Gipuzkoako Ozeanografia Elkartearen aldizkaria argitaratzeari utzi egin zitzaion; dena den, horrek ez du esan nahi lan gehiago kaleratu ez zenik, izan ere, ordutik aurrera lan monografikoak egin ziren, batez ere angulari buruzkoak. Arlo horretan Alfonso Gandolfi buru-belarri murgildu zen eta 20 artikulu baino gehiago argitaratu zituen Elkarteko aldizkarian eta beste aldizkari batzuetan.

Aipagarria da, nahikoa hasieratik, Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteko arduradunek, Vicente Laffitte jauna buru zela, bereziki akuarioan erakusgai jarritako espezieak dibulgatzeko premia ikusi zutela, hori dela eta, 1928-1931 bitartean Aquariumaren lehen gida bat idazteko saiakerak egin ziren eta, horretarako, Donostiako marrazkigile ospetsu batengana jo zuten: Agustin Ansa. Lehen saiakera horiek arrakastarik izan ez bazuten ere, 2001. urtean marrazki horien originalak bereganatu zituen Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak, horretan arreta eta bikaintasun handia jarriz.

Sasoi horretan elkarteak ikerkuntza arloan dinamismoa nabarmen berreskuratu zuela esan daiteke, gehienbat instalazioetan Jose Maria Navaz y Sanz agertu zelako, izan ere, beste ikertzaile batzuk bezalaxe Espainiako Ozeanografia Institutura atxikita egon arren, Aquarium Itsas Jauregian nabarmendu egin zen.

Garai horretan antxoa, sardina, boga eta txitxarroa izan ziren ikergai nagusiak, batez ere, lehen biak. Era berean, Joaquin Gomez Llarena haren laguntzaile gisa jartzea erabaki zen, nahiz eta denboraren poderioz itsas sedimentuen ikerketan espezializatu zen.

Elkarrekin elkarren osagarri ziren ikerketak burutu zituzten. Navazek itsas espezieei buruzko ikerketak egiten zituen eta, Llerenak, berriz, sedimentuak zituen ikergai. Horren adibide da Pasaiako bidaian egin zuten ikerketa, izan ere, bertan Navazek moluskuak hautatu zituen eta Llerenak estuarioetako sedimentuetan jarri zuen arreta.

Garai horretan udako kanpainak egiten jarraitu ziren, hala "Xauen" itsasontziaren barnean nola nazionalitate frantziarra zuten beste batzuetan, esate baterako, "Teodoro Tissier" itsasontzi ozeanografikoan.

Kanpaina ugari egin ziren, garrantzia handia izan zutenak, bereziki Elkartearentzat. Adibide batera, 1958an Elkarteak Espainiako Ozeanografia Institutuarekin lankidetzan egin zuena aipa daiteke. Uztaileko bigarren hamabostaldian Gipuzkoako kostan ikerketa biologiko eta hidrografiko bat egiteko kanpaina bat izan zen, Higerreko lurmuturretik Saturraraneko puntaraino. Uren gazitasuna zen ikerketa-lana, bere aldaerak ere aztertuz, ibaiko ekarpena behatzeko xedez.

Argitalpenez gain, ozeanografiaren eta itsas biologiaren dibulgazioa Navazek eta elkarteko bazkideek (beren ikerketak egin zituzten) emandako hitzaldien bidez gauzatu zen. Zehatzago esatera, 1958an, irailaren 17, 18 eta 20an Navazek "Los medios de ataque y defensa en los animales marinos" (Itsas animalien erasorako eta defentsarako baliabideak) hitzaldia eman zuen, Jesus Aravio-Torresek "Composición y aplicaciones de las algas marinas" (itsas algen konposaketa eta aplikazioak) hitzaldia eta Nicanor Menendez Garciak "La temperatura del mar y la biología marina" (Itsasoaren hozberoa eta itsas biologia) izenekoa.

Urte horietan, zehatzago esatera 1947. urtean, gaur arte luzatu den jarduera bat hasi zen, hau da, itsasoko uraren hozberoa egunero behatzea. Eginkizun hori batere berritzailea izan ez arren, Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak itsasoko uraren hozberoari buruzko azterketa historiko osatuena du Euskadin. Horri esker, hainbat instituziok, esate baterako AZTIk, haiek begiratu izan ditu euskal kostaldeko hozberoaren bilakaerari buruzko ikerketa egiteko.

Sasoi horretan ikerketa-lanak nabarmen behera egin zuela esan daiteke, baina bestelako alderdi batzuk indartu ziren, esate baterako dibulgazioari dagokiona. Jarduera horiek guztiek instituzio akademikoen edo ikerketa arlokoen babesa zuten beti.

Gipuzkoako Ozeanografia Elkartearen jarduerak osagarri izan ziren une jakin batean Donostian zabaldu berria zen Kimika Zientzien Fakultatearekin. "Itsas Biologia ikastaroak" antolatu ziren 1972tik aurrera eta doktoratu, lizentziatu, unibertsitateko ikasle eta Irakaskuntza Ertaineko nahiz Lanbide Heziketako irakasleentzat bideratu ziren. Praktikak Elkartearen laborategi eta harraskatan egiten ziren. Ikastaro horiekin batera, Gipuzkoako itsasbazterreko marearteko zabalgune, hondartza, kala eta itsaslabar ia guztietan pilatutako materialen laginketak eta azterketak egin zituzten bertatik bertara. Zenbaitetan itsaso zabalera ere irteerak antolatzen ziren hainbat draga hartuta miaketan aritzeko.

Aurrez adierazi bezala, lehen ikastaroa 1972an egin zen "Iniciación a la Biología Marina" (Itsas Biologiaren hastapenak) izenburupean. Jorge Camp eta Juan Domingo Ros aritu ziren eskolak ematen, garai hartan Bartzelonako Unibertsitateko irakasle eta Arrantza Ikerketarako Institutuko ikertzaile zirenak. Hainbat gai jorratu ziren ikastaroan, hasi protozoo eta itsasoko ornogabeen sistematikarekin eta ikerketarako metodoak eta zientzia arloko zergak ere landuz.

Bigarren ikastaroa 1973an egin zen eta hasieran monografiko gisa antolatu zen, "Invertebrados sedentarios" (Ornogabe sedentarioak) zen bigarrenaren izenburua. Ikastaro horien barnean "Tecnología y artes de Pesca" (Arrantzarako teknologia eta arteak) gaitzat hartuta hainbat hitzaldi eman zituen Rubio doktoreak. Urperatzeak egiteko zenbait irteera antolatu ziren laginak jaso eta aztertzeko.

Hirugarren ikastaroa 1974an egin zen "Algología de nuestro litoral" (Gure itsasbazterreko algen azterketa) izenburupean. J.A. Seoane doktorea izan zen hizlari nagusia, Bartzelonako Unibertsitateko Farmazia Fakultateko Botanika arloko katedraduna. Orduko horretan ere irteerak antolatu ziren, horietako batzuk itsaspean, flora bertatik bertara ikusteko. Horrez gain, landutako gaiarekin lotutako dokumental espezializatuak proiektatu ziren.

Laugarren ikastaroa 1975ean egin zen "Fitoplancton del litoral vasco" (Euskal itsasbazterreko fitoplanktona) izenburupean. Ordukoan Marta Estrada anderea izan zen ikastaroetako zuzendaria, ordurako ozeanoen lehen mailako ekoizpen arloko ikerketan ospe handia zuena mundu mailan. Beste ikastaroetan bezalaxe, laugarren horretan ere irteera bat egin zen, baina bakarra; eta irteera horretan Itsas Komandantziaren kolaborazioa izan zen bere itsasontzi eta langileak laga baitzituen irteerarako.

Bosgarren ikastaroaren izenburua "Biometría de unidades de población" (Populazio-unitateen biometria) izan zen eta 1977an burutu zen. Manuel Gomez-Larrañeta izan zen zuzendaria, Arrantza Ikerketarako Institutuko Vigoko Laborategiko zuzendaria ere bazena. Praktikak izan ziren ikastaro horretako berezitasuna, izan ere, Scomber scombrus berdel-aleak banatu ziren multzo ezberdinetan, haien tamaina, buruaren luzera, lehen dortsalerainoko distantzia nahiz sexua zehazteko, zakatz-hezurren kopurua zenbatzeko, otolitoak ateratzeko, arrainaren adina asmatzeko eta indize zefalikoa eskuratzeko.

Urte hartan, 1977an, berriro beste ikastaro bat egin zen, seigarrena, "Zooplancton marino" (Itsas zooplanktona) izenburupean. Francisco Vives doktoreak eman zuen ikastaroa, I.I.P-ko (Arrantzaren azterketarako institutua) Bartzelonako laborategiko ikerketa arloko irakasle zenak. Itsas planktonari buruzko urte osoko zikloa izan zen. Planktona espazioan eta denboran nola kokatzen den eta moluskuak, krustazeoak eta arrainak harrapatzerakoan duen eragina aztertu ziren.

1978an egin zen zazpigarren ikastaroa "La ecología de los fondos rocosos del litoral de la costa vasca" (Euskal Herriko kostaldeko itsasbazterreko hondo harritsuetako ekologia) izenburupean. Kasu hartan M. Ibañez irakaslea izan zen jardunaldietako zuzendaria. Irteera ugari antolatu ziren marearteko zabalgune guztietara. Horietan material asko pilatu zen eta organismoak bertatik bertara jaso eta aztertzeko teknika anitzak aplikatu ziren. Gure marearteko zabalguneetan urte-sasoiaren eta zonaldearen arabera egon ohi den aniztasuna azpimarratu zen.

1978an berriro, zortzigarren ikastaroa egin zen "Microfauna y Mesofaunas litorales" (Itsasbazterreko mikrofauna eta mesofaunak) izenburuarekin. Enrique Gadea Buisan izan zen irakaslea, Bartzelonako Unibertsitateko Zoologia Saileko zuzendaria. Bere bi kolaboratzaile izan zituen alboan, M. Ballesteros eta F. Pereira. Horiek biotopo ezberdinekin osatu zuten mintegia: algen ingurunea, itsasoko fanerogamoen hondoa, harea ingurunea, ingurune interstiziala eta substratu gogorreko hondoak.

Bederatzigarren ikastaroa 1979an burutu zen "Seminario de matemáticas aplicadas a la ecología" (Ekologian aplikatutako matematiken mintegia) izenburupean. Ramon Margalef izan zen jardunaldiak garatzeaz arduratu zena, Arrantza Ikerketarako Institutuko zuzendaria eta Bartzelonako Unibertsitateko ekologian katedraduna. C. Gracia eta J. Flos irakasleak izan zituen alboan kolaboratzaile modura. Mintegi horretan ikerketa-metodo batzuei buruzko ikuspegi orokorra aurkeztu zen eta haien aplikazioak zuen zailtasunaz ohartarazteko ahalegina egin zen.

Urte hartan, 1979an, egin zen azken ikastaroa, hots, hamargarrena, "Etnografía del litoral vasco" (Euskal itsasbazterreko etnografia) izenburupean. Felipe Barandiaran aritu zen eskolak ematen. Hainbat gai jorratu ziren: demografia eta arrantza-ekonomia; arrantzarako teknikak eta garaiak, eta arrantzalearen bizitza itsasotik at; azken urteetan izandako aldaketak edo egungo baxurako arrantza.

Ontzigintzaren Historia eta Modelismo taldeak 1978az geroztik bi urtean behin antolatzen dituen (1992az geroztik egiten da bi urtean behin) erakusketena izan da gehien errepikatu den alderdi dibulgatzailea eta gaur arte iraun du gainera. Talde hori orokorrean publiko guztia kontuan izanez dibulgatzen saiatu da; hala, erakusketa horiek Donostian egiteaz gain, Gipuzkoa osoan zehar ezohiko erakusketak antolatu izan ditu; horrez gain, ontzigintzaren historiari eta modelismoari buruzko hitzaldiak eta mintegiak ere antolatu izan ditu.

90eko hamarkadan, Batzordeak bere instalazioetara hurbiltzen zen bisitari kopurua egonkortu egin zela ikusi zuen. Hori dela eta, fundazioa sortzean finkatutako dibulgazioa hedatzeko printzipioa bete asmoz, Aquarium Jauregiko instalazioak handitzeko lanak hasi ziren. Hainbat urte plangintza taxutzen eman ostean azkenik, 1995ean, lan horiek hasi ziren. Horien ondorioz, Urgull Mendiko zonalde bat induskatu egin zen eta espazio horretan kokatu ziren instalazio eta akuario berriak. Lanak 1998an amaitu ziren arrakasta handiz.

Inauguratu ostean, 1928ko eraikinean lekutzen ziren instalazio zaharrak berriki inauguratutako instalazioetara egokitzeko premia hauteman zen. Hori dela eta, une horretatik aurrera, berrikuntza-proiektu bat abiarazi zen, Gipuzkoako Ozeanografia Elkartearen esentzia bisitariarentzat erakargarria izango zen proiektu moderno batean barneratzeko. Aldi berean, Vicente Zaragueta Laffitte presidentea (1999tik aurrera kargu horren jabe) museoa eta akuarioak berritzeko proiektua gauzatzeko finantzaketa eskuratzera bideratutako ahaleginean murgildu zen nekerik gabe. Bere lehen neurria 2002an iritsi zen, Gipuzkoako Ozeanografia Fundazioa sortu zuenean. Donostiako Aquariumaren misioa eta helburuak bideratu eta erdiestea zen fundazio sortu berriaren egitekoa. Berehala, herri-administrazio anitzen artean finantzaketa egoki bat bilatzeko lanean murgildu zen. Azkenik, Donostiako Udalak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza, Turismo eta Garraio Kontseilaritzak 2004ko azaroan hitzarmen bat sinatu zuten Donostiako Aquariuma eraberritzeko lanak hasteko finantzaketa emateko.

Lanak 2005ean hasi ziren eta bi fasetan garatu ziren: Lehen fasean 1998an abiatutako handitzean zabaldutako espazio anitzak berritu ziren, zehatzago esatera, auditorioan akuario erraldoi bat eraiki zen eta balio anitzeko espazio bat prestatu zen (Nautilus aretoa), besteak beste, erakusketak eta workshop ezberdinak egitera bideratu zena. Horrez gain, espazio txiki bat eraiki zen, obrak amaitu zirenean akuarioko bisitaldiaren hastapen puntua izango zena. Bigarren fasea anbizio handikoa zen eta 2006an abiatu zen 1928ko eraikinaren barne-egituraren eraispenarekin. Eraikina berreraiki eta era guztietako publikoarentzat egokitu zen. Fase horren barnean erreforma museografikoa egiteko lanak barneratzen ziren. Joan Sibina arkitektoa eta Sono enpresa arduratu ziren zeregin horretaz eta akuarioaren egitura Coutant enpresaren eskuetan geratu zen. Bi urteko lanen ondotik, 2008ko abenduaren 20an Aquarium berritua jendartera zabaldu zen; dena den, inaugurazio ofiziala 2009ko azaroaren 11n egin zen errege-erreginak bertan zirela. Juan Carlos Lehena eta Sofia Erregina Donostiara bertaratu ziren Carolina Hannoverreko Printzesa alboan zutela. Horiei eta gainerako agintariei Vicente Zaragueta Laffittek eta Gipuzkoako Ozeanografia Fundazioko gainerako patroiek egin zieten harrera.

Ekitaldi hartan espezie pelagikoen Ikerketa eta Erakusketarako Zentroaren lehen harria ezarri zen; proiektu horren barnean tokiko zein atzerriko ikertzaileek hainbat espezie pelagikoekin lotutako ikerketak egin ahal izango dituzte, esate baterako, atunei buruzkoak. Horrez gain, publikoak espezie horiek ikusi ahal izango ditu tanga erraldoi baten barnean.

Ikusi Donostiako Aquariuma. Arkitektura.

Donostiako Aquariuma Carlos Blasco Imaz plazan kokatzen da, Urgull mendipean eta Paseo Berriaren amaieran, portutik gertuen dagoen muturrean hain zuzen.

Eraikin adierazgarri honek zenbait erreforma eta zabaltze lan jasan behar izan ditu, denboran zehar sortutako beharrei erantzuteko. Jatorrizko eraikina, "Palacio del Mar" gisa ezagututakoa, Juan Carlos Guerra arkitektoak diseinatu zuen 1920. urtean, Juan Manuel Encio arkitektoak 1998. urtean zabaltze lanen proiektua garatu zuen eta 2008. urtean, Hoz Arkitektoek erreforma lanak egin zituzten.

Hiriko kultur eskaintzaren atrakzio nagusi bilakatu da Donostiako Aquariuma.

1908.- Irailaren 19an Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea sortu eta hartako estatutuak idatzi ziren.

1913.- Euskal Herriko Ontzigintza eta Ozeanografiari buruzko Erakusketa Historikoa egin zen, Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak, Euskalerriaren Adiskideen Elkarte Ekonomikoak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak antolatuta Gipuzkoako Probintziako Institutuan.

1915.- Ozeanografiari buruzko Ontzigintza Museoa inauguratu zen Miramar zinema zaharretan. Museo horrek bisitari ugari hartu zituen eta etorkizunean egoitza berri bat eraikitzeko premiaz ohartarazteko lehen urratsa izan zen, Elkarteko proiektuei babes eta espazio gehiago emango ziena. Urte hartan Odon de Buenek hartu zuen Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteko laborategia zuzentzeko ardura, bertako ohorezko zuzendari gisa. Bere seme Fernando de Buen taldekide gisa sartu zen eta lan itzela burutu zuen ikerketa arloan; horri esker, Elkarteak bere lekua egin zuen ozeanografia arloko zientziaren esparruan.

1915-1920.- Urte horietan zehar hainbat proiektu aztertu ziren gerora Aquarium Itsas Jauregia izango zenaren egoitza lekutzeko. Beste leku batzuen artean, Bardocas - Urgull zelaigunea aztertu zen. Azkenik, Aquarium Itsas Jauregiaren eraikina moilaren bukaeran eraikitzea erabaki zen eta Juan Carlos Guerra arkitektoa izan zen eraikina proiektatu zuena.

1925.- Negoziazio luzeen ostean, Aquarium Itsas Jauregia eraikitzeko lanak hasi ziren Donostiako portuaren azken zatiaren eta Pasealeku Berriaren bukaeraren artean kokatutako orube batean.

1928.- Urriaren batean Aquarium Itsas Jauregiaren inaugurazio ofiziala egin zen. Alfontso XIII eta Victoria Eugenia izan ziren bertan Gipuzkoako Ozeanografia Elkartearen presidente Vicente Laffittek egin zielarik harrera eraikin berriaren ataurrean.

1934.- Urte horretan, 1878an harrapatutako euskal balearen eskeleto mitikoa Aquarium Itsas Jauregiko areto nagusian finkatu zen behin betiko.

1945.- Jose Maria Navaz Espainiako Ozeanografia Institutuko (I.E.O.) biologoak Elkarteko laborategiaren ardura hartu zuen. Navaz pertsona erabakigarria izan zen hainbat ikerketa abiarazteko eta liburutegiko funtsak handitzeko, bere ikerketetako dokumentu garrantzitsuak utzi zituelarik ondare modura.

1976.- Ontzigintzaren Historia eta Modelismo sekzioa sortu zen. Denboraren poderioz, sekzio hori funtsezkoa izan zen ontzigintzaren historiari eskainitako solairuari dagokionez, hala, eskalazko modelo ederrak egin ziren bertan. Urte horietan zehar erakusketetan jarri izan dira modelo horiek eta prestigio handia hartu dute ontzigintzaren modelismoaren esparruan.

1980.- Esan daiteke Aquarium Itsas Jauregiko instalazioak hasiera-hasieratik ia berritu gabe mantendu zirela; baina, azkenean, herri-administrazioen babesari esker, Aquarium Itsas Jauregia hobetzeko lehen lanei ekin zitzaien urte horretan.

1983.- Aquarium Itsas Jauregiko barrutiak berritzeko lanak abiatu ziren, instalazioak hobetzeko premiari erantzuteko. Hala, instalazio erakargarriagoak eraiki ziren.

1984.- Donostiako Udalak hiriko Urrezko domina eman zion Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteari.

1991-1993.- Elkarteko aldaketa agian garrantzitsuena emateko proiektua planifikatzen eta garatzen hasi zen. Hots, akuario-eremua handitzea. Proiektu horren xedea, handitze hori gauzatzeaz gain, akuarioen eraikuntzan teknologia aurreratuena barneratzea zen.

1995.- Aquarium Itsas Jauregia handitzeko lan ikusgarriak hasi ziren, izan ere, Urgull mendiaren hegalean hasi zen eraikuntza; horrek, ingeniaritzari dagokionez, zailtasun handiak zekartzan. Juan Manuel Encio izan zen obren gidaritzan izan zen arkitektoa.

1998.- Urte horretako irailaren 7an Aquarium Itsas Jauregia handitzeko obrak inauguratu ziren. Inaugurazio hori agintari guztiek babestu zuten eta pertsona arras ospetsuak bertaratu ziren. Hala, inaugurazioa oso arrakastatsua izan zen, dena den, are arrakastatsuagoa izan zen herritarren erantzuna, izan ere, urte askoan zehar herritar andana hurbildu zen handitze berria ikustera; modu horretan, Aquarium Itsas Jauregia interesgune kultural eta turistiko bihurtu zen.

2001.- 1998ko handitzea burutu ostean, Elkartea beste proiektu batean murgildu zen eraikin zaharreko instalazioak hobetze aldera. Eraikin hartan lekutzen ziren Ontzigintzaren Historiako solairua eta Natura Zientzien solairua. Halaber, beheko solairua berritu nahi zen, "Aquarium zaharra" gisa ezagunagoa zena. Proiektu hori loratzen zen heinean Elkarteak aisia eta kulturaren esparruan betetzen duen lekuari buruzko gogoeta egin zuen, modu horretan, tipologia hori duen gune baten berezko premiak hautemateko. Horretarako, ideien lehiaketa bat antolatu zen eta Sono+Sibina enpresa izan zen irabazlea. Museografian espezializatutako talde horrek ibilbide berritzaile bat planteatu zuen, non Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteak garrantzia handiagoa izango duen eta hobekuntzak izango dituen; hori guztiori, Ontzigintzaren Historia eta Natura Zientzien solairuetako elementu tradizional eta ezagunenei muzin egin gabe. Orobat, "aquarium zaharra" eraberritu egin zen akuarioen eraikuntzan espezialista den Frantziako Coutant enpresaren eskutik.

2004.- Auditorioko akuarioa eta Aquarium Itsas Jauregiko jatetxe eta kafetegi berria eraikitzeko lanak hasi ziren.

2006.- Aquarium Itsas Jauregia eraberritzeko lanak hasi ziren. Horrez gain, urte horretan Ingurumen eta Itsas Baliabideen Europako Masterra inauguratu zen. Master horretako antolatzaileak Donostiako Aquariuma, EHU, AZTI-Tecnalia, Southampton eta Burdeos 1 izan ziren.

2007.- Vicente Zaragueta Laffitte jauna 1999az geroztik Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteko eta Gipuzkoako Ozeanografia Federazioko presidente ospetsua da, eta bere izaera eta ekimena ezinbestekoak izan dira instituzioak azken 10 urteotan hartu duen norabidea ulertzeko. 2007. urte horretan, I+G+b zentro bat sortzeko asmoa azaldu zuen, espezie pelagikoen ikerketara bideratua; modu horretan, bere aitona Vicente Laffitteren jarrera berritzailea berreskuratu zuen.

2008.- Abenduaren 20an zabaldu zen jendaurrean Itsas Jauregia hartzen duen eraikin eraberritua. Museo berritu eta eguneratu bat barneratzen du eta, horrez gain, fauna tropikalari buruzko akuario berriak eta sarrera berri bat ireki ziren.

2009.- Azaroaren 11n egin zen inaugurazio ofiziala. Bertan izan ziren Juan Carlos Lehena eta Sofia errege-erreginak, Carolina Hannoverreko printzesa alboan zutela. Ekitaldi horretan, gainera, espezie pelagikoen Ikerketa eta Erakusketarako Zentroko lehen harria ezarri zen.